Thi Phật Vương Duy

Dạo này Euro đang đến hồi gay cấn, cho nên nhà này cũng có người tự dưng lại ham thích trò đá bóng thế chứ…

Thôi thì sẵn tiện ko làm gì, ta sẽ viết 1 bài giới thiệu về nhà thơ Vương Duy thời Đường vậy (sao mà trên đời lại có người tử tế như thế này nhỉ???)

Đầu tiên phải để ý, Vương Duy là 1 nhà thơ lớn của Đường Thi, cho nên tiểu sử thân thế và hoạt động cách mạng của ông tràn lan trên mạng, cứ google 1 phát là ra 1 loạt, thế nên là ta sẽ ko nhắc lại ở đây (copy paste tốn ko gian). Các điểm chính yếu thì như sau:

1. 王维 (Duy trong duy trì), 701-761, thuộc thời Thịnh Đường (sẵn tiện thì nhớ luôn Lý Bạch 701-762, 1 bác ăn chay niệm phật, 1 bác hào hoa phóng túng, rượu chè sa đọa => bác rượu chè sống lâu hơn 1 năm => có nên rút ra 1 chút kinh nghiệm?😛, tiện thể thì nhớ thêm Đỗ Phủ nhỏ hơn Lý Bạch tầm 10 tuổi, sau này 2 người Lý Đỗ có 1 giai đoạn kết huynh bái đệ cũng ồn ào lắm, ko biết có thật ko, nhớ mang máng hồi xưa cô giáo dạy văn nói thế :D).

[ Ngoài lề: Thơ Đường dc chia ra làm 4 thời kỳ/giai đoạn, gọi là Sơ Đường (tầm từ 600-690AD, vd Vương Bột, Trần Tử Ngang), Thịnh Đường (690-760, Lý Bạch, Đổ Phủ, Mạnh Hạo Nhiên và 1 loạt họ Vương như Vương Duy, Vương Hàn, Vương Xương Linh, Vương Chi Hoán… vô số kể), Trung Đường (750-810, Bạch Cư Dị) và Vãn Đường (800-900, vd Đỗ Mục, Lý Thương Ẩn, Ôn Đình Quân). Cách phân thời gian ở đây là ta áng chừng để dễ tưởng tượng nhé, lúc nào đọc thêm về Thơ Đường sẽ viết bài khác cụ thể hơn. Để ý là có sự overlapping giữa các giai đoạn này, chứ ko phải dứt thời Sơ Đường thì mới đến Thịnh Đường. Vì cách chia này 1 phần phụ thuộc vào tình hình chính trị-xã hội đương thời (=> mà ảnh hưởng đến chủ đề  của thơ ca), 1 phần cũng phụ thuộc vào cái gọi là phong cách và thi pháp nữa.]

2. Sự nghiệp: nhà thơ, họa sĩ, thư pháp gia và chính khách. 21 tuổi đỗ Trạng Nguyên, sau đó thì làm quan. Nghề tay trái: thầy tu phái Thiền Tông, lấy tên tự là Ma Cật, lấy từ cuốn Duy Ma Cật Kinh😛 (Ngoài lề thì Duy-ma-cật 維摩詰 là phiên âm Hán Việt của 1 ông thầy tu tên là Vimalakirti, người Ấn độ, khoảng 100 AD, người viết cái Duy ma cật kinh, hay là  Vimalakirti Sutra).

Vương Duy nằm trong top xịn của xịn thời Đường là vì: 1. dc người đời yêu mến mà tôn xưng là Thi Phật (chỉ có 2 người khác cũng dc đặt nickname thôi nhé, là Thi Tiên Lý Bạch và Thi Thánh Đỗ Phủ). 2. Trong tập Đường Thi 300 thì Đỗ Phủ có số bài dc dẫn nhiều nhất, 39 bài, Lý Bạch đứng 2 với 34 bài, Vương Duy đứng 3 với 29 bài, tiếp là Lý Thương Ẩn 24 bài, Mạnh Hạo Nhiên 15 bài…

3.  Điền viên thi phái: là phái thơ lấy chủ đề là cuộc sống điền viên ẩn dật, hoặc ca ngợi phong cảnh núi non, trường phái này lấy cảm hứng từ (hoặc là dc đặt nền móng bởi) thi ca ẩn dật của Đào Uyên Minh thời Đông Tấn,  cách đó tầm 3-400 năm (nếu ko nhầm bác này rất thích viết về hoa cúc thì phải, nhầm thì thôi :P). Nổi bật có Mạnh Hạo nhiên, Vương Duy, Trữ Quang Hy (là ai ko biết, nhưng tên đẹp :P), Thường Kiến (ko biết nốt), Kỳ Vô Tiềm… (mấy ông này thường thì biết nhau hết cả, chắc cũng hay  có trò nhậu nhẹt đàn đúm, vì thấy thơ cứ mutually tống người này biệt người kia loạn cả lên, vd Vương Duy có bài Tống Kỳ Vô Tiềm Lạc Đệ Hoàn Hương – Tiễn Kỳ Vô Tiềm thi rớt về quê :P)

[Ngoài lề: Song song vs phái điền viên, thời này có 1 phái cũng rất có tiếng tăm, đó là Biên Tái Thi Phái 边塞诗派, chủ đề như kiểu các bài Lương Châu Từ, nói về cuộc sống nơi biên ải hào hùng, bi thương (thường rất hay :P). Nổi bật là Sầm Than, Cao Thích, Vương Xương Linh, Vương Chi hoán, Thôi Hiệu…]

4. Đời sau nhận xét về thơ Vương Duy:  lấy trên wiki😛

Tô Đông Pha đời Tống khi viết về Vương Duy có câu: “味摩诘之诗, 诗中有画; 观摩诘之画, 画中有诗” (vị Ma Cật chi thi, thi trung hữu họa; quan Ma Cật chi họa, họa trung hữu thi, dịch nghĩa: Thưởng thức thơ của Ma Cật, trong thơ có hoạ đồ; ngắm họa đồ của Ma Cật, trong họa đồ có thơ. Đồng Kỳ Xương đời Minh thì cho Vương Duy là ông tổ của phong cách họa sơn thủy Nam tông (Nam tông họa chi tổ).

5. Một số bài thơ hay

Thơ về bạn bè + ẩn dật lánh đời là thành phần chính trong di sản để lại của ông.

Tống Biệt (có 3 bài, trong đó thường ngta hay dẫn bài Hạ/Há Mã Ẩm Quân Tửu)

下馬飲君酒,
問君何斫之?
君言不得意,
歸臥南山陲。
但去莫復問,
白雲無盡時。

Há mã ẩm quân tửu,
Vấn quân hà sở chi?
Quân ngôn bất đắc ý:
Quy ngoạ Nam Sơn thuỳ.
Đãn khứ mạc phục vấn,
Bạch vân vô tận thì!

Xuống yên chuốc chén rượu đào
Hỏi anh đi đến nơi nào hỡi anh
Thưa rằng lòng đã bất bình
Nam sơn kia để cho mình nghỉ ngơi
Anh đi tôi chẳng dài lời
Kìa làn mây trắng bên trời ngổn ngang. (thivien dịch)

Tống Kỳ Vô Tiềm lạc đệ hoàn hương

聖代無隱者,
英靈盡來歸,
遂令東山客,
不得顧採薇。
既至金門遠,
孰雲吾道非?
江淮度寒食,
京洛縫春衣。
置酒長安道,
同心與我違;
行當浮桂棹,
未幾拂荊扉。
遠樹帶行客,
孤城當落暉。
吾謀適不用,
勿謂知音稀?

Thánh đại vô ẩn giả,
Anh linh tận lai quy.
Toại linh Ðông Sơn khách,
Bất đắc cố thái vi.
Ký dĩ kim môn viễn,
Thục vân ngô đạo phi.
Giang Hoài độ Hàn thực,
Kinh Lạc phùng xuân y.
Trí tửu Trường An đạo,
Ðồng tâm dữ ngã vi.
Hành đương phù quế trạo,
Vị kỷ phất kinh phi.
Viễn thụ đới hành khách,
Cô thành đương lạc huy.
Ngô mưu thích bất dụng,
Vật vị tri âm hy.

Thịnh đời, khó kẻ ẩn danh
Đông Sơn bỏ hái rau xanh độ ngày
Ùng ùng khách giỏi anh tài
Xa xôi trực chỉ tường đài Kinh Đô
Bốn phương tám hướng đổ xô
Vị chi mấy kẻ được vô Cửa Vàng
Tiệc bày tiễn bạn Trường An
Lúc xưa Kinh Lạc áo Xuân đón chào
Giang Hoài Hàn thực đã lâu
Đón hoa tuyết lạnh cũng bao năm rồi
Rượu nầy cách biệt ngăn đôi
Anh về chốn cũ xa nơi thị thành
Đường quê chèo quế, tre xanh
Làng thôn, bóng mát hửu tình nhẹ đưa
Tài anh chẳng được kẻ ưa
Cũng đừng tự trách người chưa hiểu mình. (thivien dịch)

Đấy, nx thể loại phê phán chế độ đương thời, bất đắc chí phải đi ẩn dật kiểu “Quân ngôn bất đắc ý, quy ngoạ Nam Sơn thuỳ” với lại “Ngô mưu thích bất dụng, vật vị tri âm hy” là 1 theme quan trọng trong thi ca của ông.

Một số bài khác nổi tiếng về thú ẩn dật như Thanh Khê, Đào Nguyên Hành, Chung Nam Sơn, Chung Nam Biệt Nghiệp, Võng Xuyên Nhàn Cư… (Nguyễn Trãi cũng có 1 số bài thơ phảng phất kiểu ẩn dật, ko biết có phải bác ấy là 1 Vương Duy đích cuồng phiến hay ko). Một số bài phong cảnh sơn thủy hữu tình, vd như Sơn Cư Thu Minh, Hán Giang Lâm Diểu…

Thơ bạn bè: xem series các thể loại tống tiễn. Bên cạnh các thể loại ẩn dật, đây có lẽ cũng là đặc sản của Vương Duy đấy😛. Trên trang thivien thiếu 1 bài khá hay,  là Tống Nguyên Nhị Sử An Tây, bài này ngắn gọn, lời ít mà ý nhiều.

渭城朝雨浥轻尘,
客舍青青柳色新。
劝君更尽一杯酒,
西出阳关无故人。

Vị thành triêu vũ ấp khinh trần
Khách xá thanh thanh liễu sắc tân
Khuyến quân cánh tận nhất bôi tửu
Tây xuất Dương quan vô cố nhân.

Dịch nghĩa: Tiễn Nguyên Nhị đi làm sứ ở An Tây

Vị Thành mưa buổi sáng lẫn bụi bay
Nhà khách xanh xanh màu liễu tươi
Mời anh thêm 1 ly rượu nữa
Bởi vì anh đi ra khỏi Dương Quan về phía tây là sẽ ko còn cố nhân nữa.

Bài thơ này bạn AC đọc qua đâu đó hồi xưa, vì nó giống 1 số bài thơ trường phái Biên Tái nên dễ nhớ😛. An Tây (ko phải Tây An) còn gọi là Tây Thành, Tây Vực, thời Đường dc đặt thành An Tây Đô Hộ Phủ , phía tây các quan ải như Ngọc Môn Quan, Dương Quan. (VD cũng có 1 số bài thơ biên tái như Sứ chí tại thượng, Lũng đầu ngâm, Lão tướng hành.)

Một số bài feminist như Tây Thi Vịnh, Lạc Dương Nữ Nhi Hành😛

Một số bài ngũ ngôn tứ tuyệt, tả cảnh (điền viên, sơn thủy) là chính – cô đọng và toát lên cái gọi là thi trung hữu họa (nhưng mà có vương vấn cái j đó buồn buồn, ko biết diễn tả cụ thể thế nào, cảm giác thôi :P):  Hoa Tử Cương, Nam Mang, Vọng Lan Sài, Liễu Lãng …

Cũng viết cả thơ tình😛, vd bài Tương Tư (bài hát Hồng Đậu Sinh Nam Quốc chính là lấy cảm hứng từ đây), Thu Dạ Khúc…

Nhiều quá, đọc ko có hết, nói về cảm nhận cá nhân thì bạn AC thích nx bài sau: Tống Biệt, Tiễn Nguyên Nhị (ở trên), và 2 bài sau (sở dĩ thích các bài này có lẽ là do đọc đầu tiên thì phải, love at 1st sight :P)

九月九日憶山東兄弟

Cửu nguyệt cửu nhật ức Sơn Đông huynh đệ

獨在異鄉為異客,
每逢佳節倍思親。
遙知兄弟登高處,
遍插茱萸少一人。

Độc tại dị hương vi dị khách,
Mỗi phùng giai tiết bội tư thân.
Dao tri huynh đệ đăng cao xứ,
Biến sáp thù du thiểu nhất nhân.

Một mình làm khách ở xứ lạ ,
Mỗi khi tới ngày lễ lạt lại càng thêm nhớ bạn bè xưa.
Từ nơi này trông về, vẫn biết rằng anh em hôm nay lên nơi cao,
Đều cắm cánh thù du nhưng thiếu mất mội người.

(插茱萸 Phong tục của người TQ thời xưa, tiết Trùng Cửu thì cắm cành thù du trên đầu để trừ tà này nọ)

雜詩其一

君自故鄉來,
應知故鄉事。
來日綺窗前,
寒梅著花未。

Tạp Thi Kỳ 1

Quân tự cố hương lai,
Ưng tri cố hương sự.
Lai nhật ỷ song tiền,
Hàn mai trước hoa vị.

Anh từ quê nhà tới,
Chắc biết rõ chuyện ở quê cũ.
Trước ngày anh đi đến đây, (cây mai) trước cửa sổ
Cây hàn mai đã nở hoa chưa ?

…..

Có 1 điều bạn AC để ý đó là sự cô độc trong thơ Vương Duy (cảm nhận cá nhân thôi), và thơ ông luôn phảng phất 1 sự hoài vọng nào đó (bạn bè, người thân, quê cũ), (trừ mấy bài kiểu quy ẩn Chung Nam sơn) ko hiểu thiền là ở đâu? (Cái này mình đợi bạn YL đọc và giải đáp, mình cũng tập đá bóng :P)

Em nghĩ chúng ta nên dịch 1 vài bài của VD, cảm thấy rất đáng dịch, bài thì tùy người chọn😉

——–

Anhca

About Hoasinh Anhca
Trì Trung Hoa sinh hưởng lạc - Chi Thượng Anh ca mạn đề

7 Responses to Thi Phật Vương Duy

  1. Sen says:

    hì hì, đây gọi là thực hiện đúng đường lối chủ trương của Đảng trong thời kỳ hội nhập, tức là đi tắt đón đầu, biến kiến thức của thiên hạ thành kiến thức của mình, sao lại goi là đá bóng?

    Với cả về trình độ đá bóng ta còn thua xa nàng, ta mà là cầu thủ thì nàng còn là huấn luyện viên ý chứ.

    Thank you very much cho bài này. Đúng là kiến thức thơ Đường của nàng rộng thật, thực ra ta chẳng có biết mấy đâu.

    Cũng thấy mấy bài 4 câu hay. Bài Quy ẩn Chung nam sơn là bài nào?

    Thấy mấy bài nàng giới thiệu toàn chia tay chia chân với tiễn biệt, buồn là phải…. Với cả ngày xưa, thiên hạ thì bao la, đi lại xa xôi cách trở, tuổi thọ lại có hạn, ko biết sống chết thế nào, đi rồi chưa chắc bao giờ gặp lại được nhau? vì thế nên buồn hơn bây giờ chăng? Với cả, haizzz, thường lúc cô đơn con người ta mới ngồi làm thơ, [ và dịch thơ hehehe] (lúc vui còn phải để thời gian ăn uống nhậu nhẹt tán phét buôn chuyện)…

    “(sẵn tiện thì nhớ luôn Lý Bạch 701-762, 1 bác ăn chay niệm phật, 1 bác hào hoa phóng túng, rượu chè sa đọa => bác rượu chè sống lâu hơn 1 năm => có nên rút ra 1 chút kinh nghiệm?” –> cái này gọi là vẽ đường cho hươu chạy???😀

    “Em nghĩ chúng ta nên dịch 1 vài bài của VD, cảm thấy rất đáng dịch, bài thì tùy người chọn”—> “chúng ta”??? hay hay….

    Like

    • Thực ra e dẫn tên ra đây thôi, nội dung các bài thơ thì người tự tìm trên thivien, e lười cop pết😛. Quy ẩn Chung Nam ý em là 2 bài Chung Nam sơn và Chung Nam biệt nghiệp😛 (Nhắc đến Chung Nam lại nhớ tới Tây Du Ký, mấy tên yêu quái toàn tự xưng thần tiên ở Chung nam sơn vừa xuống, lừa thần giả quỷ :P)

      Nếu mà điều nghiên sâu hơn, biết rõ bài thơ nào ông ấy sáng tác vào năm nào, lúc đang làm gì… thì mới có kết luận chính xác dc về phong cách của VD. Sơ bộ thì em đoán nx bài thơ bạn bè, tống biệt này nọ là làm lúc đang trẻ, tâm hồn vẫn trần tục😛, mấy bài thơ ở ẩn là già 1 chút, lúc đó mới có chất thiền chăng🙂

      Về cái vụ dịch thơ, chúng ta nghĩa là c dịch, e cổ vũ😛, hoặc là em tìm bài c dịch😉

      AC

      Like

  2. Sen says:

    Hơ hơ, mình muốn ăn cá, còn họ nhất định chỉ bán cần câu, ác thế. Lại còn đưa tên bài ra gợi trí tò mò của mình để ép mình tìm đọc.

    Ko thèm, ko thèm…. T_T T_T T_T

    Cái bài Tân di ổ mà nàng giới thiệu ở post trước cũng hay, cho luôn vào đây cho rồi.

    Like

    • Tùy thôi😉
      Ai là người chèo kéo em viết bài về VD đây nhỉ? Có hứng thú thì người tiếp tục đi tìm hiểu, còn mà ko có hứng thú thì đành vậy😛 E chỉ làm tới đây thôi he he
      Bài Tân Di Ổ cũng được, nhưng mà e cũng ko thấy hay lắm, nó cũng như mấy bài 5n4t tả cảnh (ngụ tình) thôi mà.

      AC

      Like

  3. Sen says:

    Thế người ta mới có câu: có thương thì thương cho chót, giúp người thì giúp tới cùng, ai lại bán đồ nhi phế thế…

    Like

  4. vu khanh says:

    Lâu lại ghé thăm. Nghe Nhị vị cô nương bàn về Vương Duy – lối bàn thời @ – thú vị thay ! Bài Tân Di ổ hay chứ AC (AC thiểu số mất rồi, cũng nên dịch chơi bài này – Bà Chánh chủ khảo YL thấy thế nào ?)
    Không có lễ vật gì diện kiến, đành mời Nhị vị cô nương ra xem thủy triều vậy.

    LÝ ÍCH (748-829)
    GIANG NAM KHÚC
    Giá đắc Cù Đường cổ,
    Triêu triêu ngộ thiếp kỳ.
    Tảo tri triều hữu tín,
    Giá dữ lộng triều nhi.

    Dịch nghĩa:
    KHÚC HÁT GIANG NAM
    Lấy phải người lái buôn ở Cù Đường,
    Sáng sáng lại lỗi hẹn với thiếp.
    Nếu sớm biết nước triều luôn đúng hẹn,
    Thà lấy kẻ quen với sóng triều.

    Chú thích:
    Lộng triều nhi: chỉ người làm nghề chài lưới, bơi lặn trong sóng triều.

    Dịch thơ:
    *
    Lấy phải chàng buôn chuyến,
    Lỗi hẹn với em nhiều.
    Sớm biết triều đúng hẹn,
    Lấy quách kẻ lộng triều.
    NGUYỄN THỊ BÍCH HẢI
    (thivien.net)

    *
    Chồng em chú lái Cù Đường,
    Người sao mười hẹn chín thường đơn sai.
    Sớm hay nước chẳng như người,
    Thà thôi lấy quách thằng chài cho xong !
    VŨ KHÁNH

    Like

  5. Lau moi thay anh vao choi. May dao nay mang bi chan bon em it vao blog. Anh dinh ru cac em dich bai nao thi lien he qua email nha, khi nao het bi chan bon em cho len wordpress sau.

    Hoasinh+ Anhca

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

becomingnguoiviet

An outsider's view on what is going on inside Vietnam

Rie's Bento & Cooking

in healthy way with Love

Dine with Ruby and Marion

Simple yet Tasty Food

Quỹ Nghiên cứu Biển Đông

Vì công lý và hòa bình cho Biển Đông

Nghiên cứu lịch sử

Các bài nghiên cứu, biên khảo và dịch thuật các chủ đề về lịch sử

About Words - Cambridge Dictionaries Online blog

Commenting on developments in the English language

VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

đang hoàn thiện

Nghiên cứu quốc tế

Tư liệu học thuật chuyên ngành nghiên cứu quốc tế

My kitchen of love ~

What's behind my kitchen door

%d bloggers like this: