Chuyện Từ Thức lấy vợ tiên – đôi điều thú vị

Chuyện Từ thức lấy vợ tiên là một truyện thần thoại Việt Nam rất nổi tiếng, được lưu truyền và chép lại trong  nhiều sách như Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ, Hội Chân Biên của Thanh Hòa tử (1847), và Đại Nam nhất thống chí (đây là theo Lịch sử tư tưởng Việt Nam- tập 1 của Nguyễn Đăng Thục (tr. 99), ngoài ra còn chép ở sách nào nữa thì ta ko biết). Tên “Chuyện Từ Thức lấy vợ tiên” là lấy theo Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ, nguyên văn Hán Việt là “Từ Thức tiên hôn lục”.

Cũng theo Lịch sử tư tưởng Việt Nam- tập 1 của Nguyễn Đăng Thục (tr. 97-98), tác giả Tường Vân trong tạp chí Nam Phong số 91 (1925?) đã có một đoạn thuật sau (chính xác hơn có lẽ là một đoạn phân tích???) – và điều thú vị bắt nguồn từ đây:

Về triều Lý bấy giờ ở trước cửa chùa Vạn Phúc ( Phật tích ) có một cây mẫu đơn , hoa ấy nguyên là danh hoa , chắc là phải lấy giống tự đất Giang Nam bên Tàu mà đem về . Cái cây hoa ấy không những là cảnh nhà Phật mà chính là cảnh nhà vua . Cái người phải đương cái trách nhiệm giữ gìn cây hoa ấy , là thầy trò Ô Chuyết Thiền Sư . Độc giả phải biết rằng chùa của vua Lý tu, ông Thiền sư ở chùa này có thế lực lắm , chẳng khác gì viên thị vệ, mà cây hoa mẫu đơn ở chùa này cũng là một cây Thần thánh bất khả xâm phạm vậy . Một hôm nhân có hội chùa , nữ sĩ du quan đông lắm . Thầy Từ Thức bấy giờ cai trị huyện Tiên Du , vì phận sự địa phương quan phải lên coi sóc . Chợt thấy một chú tiểu thiền cầm dây trói một thiếu nữ vừa xấp xỉ xuân xanh , nhan sắc tuyệt trần .

Người thiếu nữ ấy khóc lóc kêu van , trông màu hoa lệ đã đầm đìa giọt mưa mà chú tiểu thiền vẫn không tha thứ , cứ dang tay trói chặt. thầy Từ Thức phải chạy lại hỏi , thì ra người thiều nữ ấy vì yêu hoa, bẻ cành mẫu đơn, dắt lên mái đầu , ngờ đâu lại phạm về tội trọng cấm .

Thầy Từ Thức ta bấy giờ không biết nghĩ thế nào , phép vua cũng phải trọng, mà kẻ đào thơ liễu yếu cũng nên thương . Nhân cởi ngay cái áo cẩm bào của mình đang mặc ra tặng cho chú tiểu thiền khẩn khỏan với chú để tha tội cho người thiếu nữ, người thiếu nữ ấy mời được khỏi tội mà ra về .
Thầy Từ Thức bấy giờ, âu cũng là thấy kẻ trầm luân mà ra tay tế độ đấy thôi, chứ cũng không phải là vì ‘’ bóng hồng nhác thấy nẻo xa ‘’ mà có ý mặn mà với xuân lan thu cúc chi cả. Nhưng nghĩ cho kỹ ra, Thầy Từ Thức đối với người thiếu nữ không phải là tình dâm, nhưng cũng là cái tình hiệp, người thiếu nữ đối với thầy Từ Thức không phải là cái tình ái, nhưng cũng là cái tình duyên.
Chính là cái đoạn phân tích trên rất thú vị (còn tại sao thú vị đoạn sau sẽ nói rõ- chiêu trò câu khách ghê hả :D), nên ta nhờ bạn thân Google tìm trên mạng, ra các version chuyện Từ Thức lấy vợ tiên, Từ Thức gặp tiên (đoạn mở đầu) như sau:
Có vẻ như là trong Truyền kỳ mạn lục:
Trong năm Quang Thái (1) đời nhà Trần, người ở Hóa Châu (2) tên là Từ Thức, vì có phụ ấm được bổ làm Tri huyện Tiên Du (3). Bên cạnh huyện có một tòa chùa danh tiếng, trong chùa trồng một cây mẫu đơn, đến kỳ hoa nở thì người các nơi đến xem đông rộn rịp, thành một đám hội xem hoa tưng bừng lắm. Tháng 2 Bính tý (4), người ta thấy có cô con gái, tuổi độ 15, 16 phấn son điểm phớt, nhan sắc xinh đẹp tuyệt vời, đến hội ấy xem hoa. Cô gái vin một cành hoa, không may cành giòn mà gãy khấc, bị người coi hoa bắt giữ lại, ngày đã sắp tối vẫn không ai đến nhận. Từ Thức cũng có mặt ở đám hội, thấy vậy động lòng thương, nhân cởi tấm áo cừu gấm trắng, đưa vào tăng phòng để chuộc lỗi cho người con gái ấy. Mọi người đều khen quan huyện là một người hiền đức.
(1) Quang Thái: niên hiệu Trần Thuận Tông, từ 1388-1398.
(2) Hóa châu: Thanh Hóa ngày nay (theo nguyên chú Hóa Châu là châu Thanh Hóa cổ).
(3) Tiên Du: nay thuộc tỉnh Bắc Ninh.
(4) Năm Bính Tý: dưới thời Thuận Tông là năm 1396.
Lấy ở link này: http://book.ipvnn.com/truyen-co-tich/truyen-ky-man-luc/chuong-9chuyen-tu-thuc-lay-vo-tien-/
Hoặc thế này:

Ở châu Ái vào đời nhà Trần có một anh chàng trẻ tuổi tên là Từ Thức. Chàng vốn là con quan lớn, được hưởng phụ ấm, nên được bổ một chức tri huyện ở xứ Bắc. Trong vùng, có một ngôi chùa danh tiếng, Từ Thức thường hay đến đó vãn cảnh.

Trong sân chùa có một cây mẫu đơn lâu năm, dáng như cổ thụ, hoa trắng như tuyết, ai cũng trầm trồ là kỳ hoa dị mộc. Mỗi năm đến kỳ hoa nở, dân thập phương đến xem hoa nô nức như trảy hội.

Năm đó, trong đám hội xem hoa, có một cô gái tuổi độ đôi tám, xinh đẹp tuyệt trần. Cô gái ngắm hoa như si như mê, hồi lâu, cô đưa tay vin một cành hoa, nào ngờ, cái cành giòn liền gãy xuống.

Mấy người coi hoa tức thì giữ lại để bắt vạ. Chẳng ngờ trời đã xẩm tối mà vẫn không có ai đến chuộc người. Từ Thức cũng đến chùa ngày hôm đó, nghe chuyện, động lòng thương, bèn cởi áo cừu gấm trắng đưa vào tăng phòng để chuộc lỗi cho người con gái. Việc bẩm lên, sư cụ nể tình mới tha. Ai nấy đều khen quan huyện là người nhân đức…

http://nhanam.vn/sach/tu-thuc-gap-tien

… hay thế này:

Ngày xưa, vào đời Trần, niên hiệu Quang Thái (1388-1398) có chàng thư sinh ở đất Hóa Châu tên Từ Thức, giữ chức huyện Tiên Du, thuộc tỉnh Bắc Ninh ngày nay.
Cạnh huyện đường có ngôi chùa danh tiếng, trước sân chùa có một gốc mẫu đơn quý lạ. Hàng năm đến kỳ nở hoa, người ta mở hội tưng bừng, trai gái các nơi tấp nập kéo nhau đến dự hội thưởng hoa.
Năm Bính Tỵ, vào khoảng tháng hai, người ta thấy có một cô gái tuyệt sắc trạc lối mười lăm, mười sáu tuổi đến dự hội. Nàng ít tô điểm phấn son song làn da mặt hết sức mịn màng, tươi thắm.
Để ngắm hoa được gần hơn, nàng vin một cành hoa xuống, không ngờ mẫu đơn dòn gãy dưới tay. Người giữ hoa trông thấy liền bắt nàng trói vào gốc cây. Đến xế chiều cũng không thấy có ai đến chuộc cứu nàng. Từ Thức nhân đi qua, nghe câu chuyện, động lòng thương người đẹp, bèn cởi áo cừu đang mặc đưa cho nhà chùa để bồi thường. Cô gái được thả ra ngập ngừng cảm ơn Từ Thức rồi đi về một phía mất hút.
Từ đó Từ Thức càng được dân tình mến trọng là một vị quan hiền đức.

http://vanhoc.xitrum.net/truyencotich/vietnam/2006/15.html

Trước nay ta chưa bao giờ để ý đến thần thoại Từ Thức gặp tiên, bởi vì cho rằng, xét từ khía cạnh truyện cổ tích- thần thoại – kỳ dị … thì câu chuyện Từ Thức gặp tiên không có gì đặc sắc. Từ Đông sang Tây, câu chuyện 1 người hiền lành, tốt tính, vì cứu một ai đó (“ai đó” này bao gồm cả động thực vật như chim, cá, hoa, quả vân vân và vân vân) mà sau này được trả ơn hậu hĩnh, vì hóa ra “ai đó” kia là thần tiên, có phép thuật (nếu người cứu là thanh niên trẻ đẹp trai chưa vợ, thì thường được trả ơn bằng 1 em xinh đẹp), là câu chuyện quá điển hình.

Vì thế đọc đoạn trích đầu tiên ở trên là lần đầu tiên ta đọc Từ Thức gặp tiên, với một trái tim không còn trong trắng, ngây thơ (hỡi ôi!!!). Nguyễn Đăng Thục tiếp cận câu chuyện theo góc độ tư tưởng, khẳng định rằng câu chuyện này là bằng chứng của khuynh hướng siêu nhiên, triết lý thần tiên gắn với động tiên, sơn thủy của dân tộc. Ta lại thấy ở nó đôi điều thú vị khác, phản ảnh hay ho nền văn hóa dân tộc.

Ví dụ như,  (bận rồi, tối viết tiếp)

Ái chà, giờ là 10h tối, đang ngà ngà say…

Ví dụ như, cái văn hóa “phép vua thua lệ làng” nó thể hiện rõ lắm. Nhà chùa thì đã không hành xử theo lối nhà Phật, ngược lại,  theo kiểu dân gian (ko thấy từ bi hỉ xả gì cả, mà lại theo nguyên tắc “giết người thường mạng, phá vật đền tiền”, chưa kể là phũ phàng gì đâu, ko có thương hương tiếc ngọc gì cả); mà nhà quan- đáng ra là rương cột của nước nhà, của luật pháp, cũng lưỡng lự giữa phép vua và lệ làng, cuối cùng chọn hành xử theo lệ làng, tức là vì thương người mà đem vật ra chuộc người, chưa kể “phải” “năn nỉ” để nhà chùa “động lòng”, “nể tình” tha cho (tất nhiên ở đây ko bàn đến chi tiết vô lý là nhà chùa mất công giữ con người ta cả ngày, cuối cùng cần cái áo “cừu” “gấm” mà- rõ- là- không-mặc-được- hoặc- không- được- mặc làm gì???).

Tóm lại là, cả hai bên đều hành xử bằng “tình cảm”, chứ không hành xử bằng “luật pháp” (hay là Phật pháp), việc công biến thành việc tư cho nó… tình cảm😀.

Thứ nữa là, nhân dân “khen” ngợi thầy Từ Thức kia là hiệp nghĩa, là nhân đức (thầy có một màn anh hùng cứu mỹ nhân rất ư là thuyết phục). Nhưng nên nhớ cho là thầy là quan, chứ không phải hiệp sỹ giang hồ. Quan không làm đúng phép quan (tức là xử lý tranh chấp theo phép quan, về lý thuyết), vậy thì sao đây? Thế mới thấy truyền thống ta vốn đề cao nhân đức hơn pháp luật, hoặc là, vồn đề cao nhân đức, bởi vì chưa bao giờ có pháp luật, hoặc nữa là vốn đề cao nhân đức, bởi vì chưa ai từng theo pháp luật😀

Thế mới thấy, “truyền thống” đúng là “truyền thống”, từ đời Lý đời Trần đến nay, đại loại chúng ta vẫn thế…  nay cứ thích chửi xã hội thế này thế kia, thiên hạ thế này thế kia, nhưng xét bản thân, ai cũng thích “tình cảm” cả…

Xem mấy version ở trên, thì thấy version đăng trên tạp chí Nam Phong từ đầu thế kỷ 20 là “chân phương” nhất🙂 hì, mĩ nhân thấy hoa đẹp thì “vô tư” hái (thiếu ý thức công cộng + thấy của chùa là ham :-P); sư chùa thì tu chưa đến nơi (tiếc của+ cậy thế trói người [trói người thì không sao, nhưng mà hôn môi ca sỹ Vpop nổi tiếng là ko được :-P]); còn quan lại không cư xử theo phép công… thật là một bức tranh “hiện thực phê phán” thật thà nhưng thú vị.

Còn các version khác, cách kể chuyện  khéo léo hơn… và cũng  trừu tượng hơn  :D (ở đây cũng không bàn đến là câu chuyện xảy ra vào thời Lý hay Trần).  Nàng con gái kia (Giáng Tiên) ko hồn nhiên hái hoa, mà là vin cành hoa xuống xem cho rõ, nhưng không may cành hoa giòn nên bị gãy (chưa bắt tận tay, day tận mặt cành hoa mẫu đơn bên TQ, nên ko biết nó có giòn hay không, hay giòn đến mức nào, nhưng mà em gái kia, quả thật cũng tuổi mười bảy bẻ gãy sừng trâu…:-P); trói em vào gốc cây cả ngày không phải là sư chùa, mà là người coi hoa; còn anh Từ Thức kia là nhân đi qua mà động lòng thương, hay là hôm đó cũng đi chùa…

Viết thành “truyện” có khác….😀

Hàn

About Hoasinh Anhca
Trì Trung Hoa sinh hưởng lạc - Chi Thượng Anh ca mạn đề

4 Responses to Chuyện Từ Thức lấy vợ tiên – đôi điều thú vị

  1. Hoàng Oanh says:

    Ủa, ra truyện là nó như thế này à? Em lại tưởng truyện này có 1 anh làm nghề tiều phu hay j đó, đi lạc thế nào mà vào chỗ hang núi có mấy cô tiên rồi sau đó ở lại đó lấy 1 cô… rồi sau đó nhớ quê cũ, rồi sau đó cô tiên cho về cõi trần. Chú ấy trở lại thì phát hiện ra thời gian chú đi có mấy năm, mà quê cũ thay đổi như mấy trăm năm – kiểu như 1 ngày trên trời bằng 1 năm ở hạ thế. Rồi thì chú ấy ko biết mình là ai trên đời này, mất identity, về cõi trời cũng ko dc mà ở đó thì cũng ko biết sống ra làm sao… kết cục thế nào thì e cũng ko rõ, nhưng mà chú ấy có vẻ lơ ngơ ở trần thế lúc bấy giờ, chứ ko dc lanh lẹ như các nhân vật xuyên ko, ví dụ về viết văn/tiểu thuyết, lấy mẫu trang phục của các cô tiên (có lẽ là đẹp hơn ng thường) để thiết kế váy áo, đồ trong đồ ngoài để bán mà kiếm tiền sinh sống😀

    Hì, em hâm mộ cái trò discourse vs lại content analysis của c quá… Em có nên học hay ko đây?

    Anhca

    Like

    • Sen says:

      Cái đoạn đầu nó như vầy, đoạn sau là như em nói. Cô tiên tên là Giáng Tiên. Thầy Từ Thức quay lại thì đã 80 năm rồi thì phải, ko còn ai, nên lại chống gậy đi…vào núi. Đây là truyết thuyết của Bích Động ngoài Bắc, rất nổi tiếng.

      Like

  2. Hoàng Oanh says:

    Btw, cách miêu tả nàng tiên ở all versions đều rất chi là mỹ lệ, người đẹp thì khóc nó mới yêu kiều, quyến rũ, động lòng người. Giả dụ nàng tiên đó mà ko có dc đẹp gái thì liệu giới chức trách nhà chùa có bắt giữ (để ngắm, để PR cho chùa, hay là nghĩ rằng cô đẹp thì giá tiền chuộc sẽ cao hơn chẳng hạn)? anh Từ kia có cứu? cô ý mà xấu thì chưa chắc là ai thèm để ý tới (như là truyện j mà Đông Thi khóc theo Tây thi khiến ngta bỏ chạy mất dép ấy nhỉ)

    Lại tự hỏi liệu cư xử bằng tình cảm nó cũng chỉ áp dụng cho một số đối tượng nhất định?

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

becomingnguoiviet

An outsider's view on what is going on inside Vietnam

Rie's Bento & Cooking

in healthy way with Love

Dine with Ruby and Marion

Simple yet Tasty Food

Quỹ Nghiên cứu Biển Đông

Vì công lý và hòa bình cho Biển Đông

Nghiên cứu lịch sử

Các bài nghiên cứu, biên khảo và dịch thuật các chủ đề về lịch sử

About Words - Cambridge Dictionaries Online blog

Commenting on developments in the English language

VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

đang hoàn thiện

Nghiên cứu quốc tế

Tư liệu học thuật chuyên ngành nghiên cứu quốc tế

My kitchen of love ~

What's behind my kitchen door

%d bloggers like this: