Luận ngữ. Thiên 2: Vi chính. Chương 2.7

子游(1)问孝,子曰:“今之孝者,是谓能养。至于犬马,皆能有养(2),不敬,何以别乎?”

Zǐ Yóu wèn xiào, Zǐ yuē:  “Jīn zhī xiào zhě, shì wèi néng yang. Zhì yú quǎn mǎ, jiē néng yǒu yang, bù jìng, hé yǐ biè hū?”

Tử Du (1) vấn hiếu, Tử viết: “Kim chi hiếu giả, thị vị năng dưỡng. Chí ư khuyển mã, giai năng hữu dưỡng (2), bất kính, hà dĩ biệt hồ?”

[Chú thích – Dương Bá Tuấn]

  1. Tử Du: họ Ngôn tên Yển, tự Tử Du, người Ngô, kém Khổng tử 45 tuổi.
  2. 养, đọc là yàng.

[Diễn giải câu – Dương Bá Tuấn]

Tử Du hỏi hiếu là gì, Khổng tử nói: “Như hiện nay thứ gọi là hiếu, chỉ là nói có thể nuôi dưỡng cha mẹ đầy đủ là đủ rồi. Nhưng, đến chó ngựa cũng có thể nuôi dưỡng đầy đủ. Nếu không có lòng hiếu kính cha mẹ, như vậy nuôi dưỡng cha mẹ với nuôi dưỡng chó ngựa có gì khác biệt?”

[Bình giải – Chưa rõ là ai]

Thiên này vẫn là bàn luận về vấn đề hiếu. Đối với câu “chí ư khuyển mã, giai năng hữu dưỡng,” cho đến nay cũng có vài cách giải thích không giống nhau. Có giải thích là chó giữ cửa, ngựa kéo xe các loại con vật chở đồ, cũng có thể hầu hạ chăm sóc con người. Giải thích thứ hai là chó ngựa cũng có thể được con người nuôi dưỡng. Ở đây dùng cách giải thích thứ hai, vì so ra thỏa đáng hơn.

[Luận ngữ tân giải – Tiền Mưu]

Tử Du: Tên Ngôn Yển tự Tử Du, đệ tử lúc vãn niên của Khổng tử.

是谓能养 – thị vị năng dưỡng: Khổng tử nói thế tục đều cho rằng có thể (nuôi) dưỡng là hiếu.

犬马皆能有养 – câu này có hai cách giải thích: chó giữ nhà, ngựa thay người lao động, đều có khả năng săn sóc phục dịch hầu hạ con người, là khuyển mã cũng có thể phụng dưỡng con người. Cách giải thích khác: Mạnh tử từng nói: “食而弗爱,豕交之也,爱而不敬,兽蓄之也” – “thực nhi phất ái, thỉ giao chi dã, ái nhi bất kính, thú súc chi dã” – nuôi mà không yêu, giống như nuôi heo vậy, yêu mà không kính, như chăm vật nuôi vậy. Là chó, ngựa sẽ được người nuôi dưỡng, có thể thấy chỉ nuôi dưỡng ăn ở vật chất chưa đủ được coi là hiếu. Giải thích đầu dùng từ “dưỡng” kiêm hai nghĩa là ẩm thực (ăn uống), phục thị (hầu hạ), e là đã giải thích không đúng. Chó ngựa do người sai khiến sử dụng, không tự phục vụ hầu hạ con người. Nếu thật là chó ngựa có thể nuôi dưỡng người, có thể trực tiếp viết “khuyển mã giai năng dưỡng”- chó ngựa đều có thể nuôi dưỡng là được rồi, cần gì phải thêm một chữ “hữu” nữa. “Giai năng hữu dưỡng,” chính là đều có thể được con người nuôi dưỡng. Hoặc nghi việc đem quan hệ thân thích so sánh với khuyển mã là không thỏa đáng, thì ở đây chính là có thể thấy rõ mối quan hệ đó không thể đạt được mức hiếu. Mạnh tử đã nói rõ súc vật vật nuôi, giải thích của Mạnh tử về “Luận ngữ” trực tiếp đáng tin. Nay theo cách giải thích thứ hai.

不敬何以別乎 – bất kính hà dĩ biệt hồ: nếu như chỉ biết dưỡng mà không tôn kính, thì không khác gì nuôi dưỡng chó ngựa. Sao có thể nói đến hiếu?

Tử Du hỏi: “Đạo hiếu là như thế nào?.” Tiên sinh nói: “Hiện nay mọi người cho rằng chỉ cần có thể nuôi dưỡng cha mẹ đã tính là hiếu rồi. Nhưng mà chó ngựa cũng có thể được người nuôi dưỡng như vậy. Không có một lòng tôn kính đối với cha mẹ, thì phân biệt ở chỗ nào!.”

[Luận ngữ biệt tài – Nam Hoài Cẩn]

Tử Du là đệ tử của Khổng tử, họ Ngôn tên Yển, Tử Du là tên chữ, kém Khổng tử 45 tuổi. Tử Du hỏi về hiếu, Khổng tử giải thích rất rõ ràng, nói hiện nay mọi người không hiểu về hiếu, cho rằng chỉ cần nuôi dưỡng cha mẹ đầy đủ, có cơm cho họ ăn, giống như ngày nay, mỗi tháng gửi năm chục một trăm đô la Mỹ cho cha mẹ dùng, thì là hiếu rồi. Cũng còn rất nhiều người trẻ tuổi đến năm mươi nguyên cũng không gửi, gửi được đến nơi, lão bà lão ông tuy ở trong nhà cô cô độc độc, “流泪眼观流泪眼,断肠人对断肠人” – lưu lệ nhãn quan lưu lệ nhãn, đoạn trường nhân đối đoạn trường nhân – lệ rơi nhìn lệ rơi, đứt ruột cùng đứt ruột, nhưng khi nhìn thấy năm mươi nguyên liền hoan hoan hỉ hỉ. Do đó người hiện đại, cho rằng nuôi bố mẹ thì tính là hiếu rồi, nhưng “khuyển mã giai năng hữu dưỡng,” chăm nuôi một con chó, một con ngựa cũng cần cho chúng ăn, có người nuôi chó còn cần mua gan lợn cho chó ăn, cho nên loại tâm tình chỉ là có dưỡng mà không có yêu, thì không phải là hiếu chân chính. Hiếu không phải là hình thức, cũng không giống như nuôi chó nuôi mèo.

Ở đây chúng ta có thể thấy được, Khổng tử giảng đạo hiếu cho học sinh so với trả lời người trong chính trường hoàn toàn khác nhau, cho nên chúng ta chứng minh được là hai đoạn hội thoại trước của Khổng tử là có ẩn ý, là dùng ẩn ngữ vậy.

Hàn

Advertisements

About Hoasinh Anhca
Trì Trung Hoa sinh hưởng lạc - Chi Thượng Anh ca mạn đề

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Le Minh Khai's SEAsian History Blog

Always rethinking the Southeast Asian past

followmybrushmarks

exploring the ancient art of Chinese Brush Painting

Hoasinh_Anhca

Trì trung Hoa sinh hưởng lạc Chi thượng Anh ca mạn đề

Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

becomingnguoiviet

An outsider's view on what is going on inside Vietnam

Rie's Bento & Cooking

in healthy way with Love

Quỹ Nghiên cứu Biển Đông

Vì công lý và hòa bình cho Biển Đông

Nghiên Cứu Lịch Sử

Các bài nghiên cứu, biên khảo và dịch thuật các chủ đề về lịch sử

Thought Catalog

Thought Catalog is a digital youth culture magazine dedicated to your stories and ideas.

About Words - Cambridge Dictionaries Online blog

Commenting on developments in the English language

VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

đang hoàn thiện

Nghiên cứu quốc tế

Just another WordPress.com site

My kitchen of love ~

What's behind my kitchen door

%d bloggers like this: