Luận ngữ. Thiên 2: Vi chính. Chương 2.9

CHÚC MỪNG NĂM MỚI 2018!!!

 

子曰:“吾与回(1)言,终日不违(2),如愚。退而省其私(3),亦足以发,回也不愚。”

Zǐ yuē: “Wú yǔ Huí yán, zhōng rì bù wéi, rú yú. Tuì ér shěng qí sī, yì zú yǐ fā, Huí yě bù yú.”

Tử viết: “Ngô dữ Hồi(1) ngôn, chung nhật bất vi(2), như ngu. Thoái nhi tỉnh kì tư(3), diệc túc dĩ phát, Hồi dã bất ngu.”

[Chú thích – Dương Bá Tuấn]

  1. 回 – Huí – Hồi: Họ Nhan tên Hồi, tự Tử Uyên, sinh năm 521 trước công nguyên, nhỏ hơn Khổng tử 30 tuổi, người nước Lỗ, là môn sinh đắc ý của Khổng tử.
  2. 不违 – bù wéi – bất vi: không nêu lên ý kiến hoặc vấn đề tương phản, trái ngược lại.
  3. 退而省其私 – Tuì ér shěng qí sī – thoái nhi tỉnh kì tư: coi xét, quan sát ngôn hành của Nhan Hồi lúc riêng tư thảo luận học vấn với các học sinh khác.

[Diễn dịch câu – Dương Bá Tuấn]

Khổng tử nói: “Ta cả ngày giảng học cho Nhan Hồi, anh ta chưa từng đưa ra ý kiến phản đối hoặc vấn đề nghi vấn nào, giống như người ngu xuẩn. Đợi sau khi anh ta lui ra ngoài, ta xem xét quan sát ngôn luận của anh ta lúc riêng tư, phát hiện anh ta đều đem các nội dung mà ta dạy ra phát huy, có thể thấy Nhan Hồi kì thực không ngu xuẩn chút nào.”

[Bình luận – Chưa rõ là ai]

Chương này nói về tư tưởng và phương pháp giáo dục của Khổng tử. Ông không hài lòng với loại học sinh “chung nhật bất vi,” trước giờ không đưa ra ý kiến hoặc vấn đề tương phản, hy vọng lúc học sinh tiếp thu giáo dục, cần động não, suy xét vấn đề, đối với vấn đề thầy giáo giảng nên có phát huy. Vì vậy, ông cho rằng người không suy xét vấn đề, không đưa ra ý kiến bất đồng, là người ngu xuẩn.

[Luận ngữ tân giải – Tiền Mưu]

回 – Hồi: Nhan Hồi, tự Uyên, học sinh từ thời đầu của Khổng tử, rất được Khổng tử thương yêu.

不违如愚 – Bất vi như ngu: Bất vi, ý là bất tương phản, không (làm gì) ngược lại. Có lắng nghe, không biện luận đặt câu hỏi. Như người ngu dốt, là “mặc nhi thức chi”–lặng yên ghi nhớ các kiến thức học được(i).

退而省其私 – Thoái nhi tỉnh kì tư: thoái, rời khỏi chỗ của thầy. Tư, ngôn ngữ hành vi của Nhan tử lúc rời khỏi chỗ của thầy. Có giải thích tư là lúc nhàn cư một mình, có vẻ không thích hợp.

亦足以发 – diệc túc dĩ phát: phát, phát minh (tìm ra được cái mới), phát huy, mở mang trí thức. Từ những lời thầy giảng tìm ra được cái mới nào đó, có thể từ đây cùng với lời của thầy giảng mà phát huy.

回也不愚 – Hồi dã bất ngu: Khổng tử nói không ngu, chính là vô cùng tán thưởng sự thông tuệ của Nhan Hồi.

Chương này chắc là lúc Nhan tử bắt đầu theo học Khổng tử, nên Khổng tử khen ngợi như vậy. Nếu là lúc đã ở cùng lâu rồi, chắc không vì điều này mà khen ngợi.

Tiên sinh nói: “Ta cùng Nhan Hồi đàm luận, cả ngày anh ta không hỏi lại câu nào, như một người ngu dốt đần độn. Đợi lúc anh ta rời đi, ta khảo sát ngôn hành của anh ta lúc không theo ta học, đối với lời ta nói, có thể phát huy rất nhiều. Hồi, thật không hề ngu vậy.”

(i) Nguyên văn: 默而识之 – mo er zhi zhi – mặc nhi thức chi: lặng yên ghi nhớ các kiến thức học được (đây cũng là câu trong Luận ngữ).

[Luận ngữ biệt tài – Nam Hoài Cẩn]

Chúng ta biết, học sinh đắc ký nhất của Khổng tử chính là Nhan Hồi, cũng gọi là Nhan Uyên, bất luận trong lĩnh vực đạo đức hay học tập, đều là nhân vật xuất sắc hàng đầu của Khổng môn(i), do vậy Khổng tử rất hay nhắc đến Nhan Hồi.

[…] Đoạn hội thoại này, đề cập Nhan Hồi. Khổng tử nói, ta cùng Nhan Hồi nói chuyện, có lúc nói cả một ngày, anh ta chưa từng có ý phản đối ta, xem ra như ngốc vậy, nhưng lúc anh ta lui ra ngoài, không ở trước mặt ta, làm người, làm việc đều tự biết kiểm điểm bản thân, kết quả là không những hiểu được ý của ta, mà còn tiến thêm một bước phát huy ý của ta, từ đó có thể thấy Nhan Hồi không hề ngốc.

Vấn đề bây giờ là tại sao lại biên tập đoạn như thế này vào đây? Chính là nói đến thiên Vi chính này, vấn đề hiếu ở hai đoạn trên, đoạn thứ nhất là “kính,” đoạn thứ hai là “sắc nan,” đối với thần đạo, quân đạo (đạo làm tôi, đạo làm vua) đều liên quan. Nay dùng thái độ của Nhan Hồi để nói về đạo làm tôi, trước mặt nói gì đều đáp là “vâng,” đều chỉ là tiếp thu, phục tùng. Nhưng chỉ toàn tiếp thu, phục tùng, có lúc ngược lại có vấn đề, không nhất định là đúng, do đó ngoài tu dưỡng tiếp thu, phục tùng, vẫn còn cần “thoái nhi tỉnh kì tư, diệc túc dĩ phát.” Có thể phát huy thêm, mở rộng phạm vi, làm giàu nội dung(ii), đây mới là cán bộ tốt trong công việc, nhân tài vi chính. Vì vậy đem đoạn về tu dưỡng làm người của Nhan Hồi đặt vào thiên Vi chính này.

(i) Nguyên văn: 首屈一指 – shǒu qū yī zhǐ – thủ khuất nhất chỉ: đứng thứ nhất, hạng nhất, giỏi nhất.

(ii) Nguyên văn: 扩而充之- kuò ér chōng zhī – khoách nhi sung chi: mở rộng phạm vi, làm phong phú nội dung. Câu trong Mạnh tử.

Advertisements

About Hoasinh Anhca
Trì Trung Hoa sinh hưởng lạc - Chi Thượng Anh ca mạn đề

2 Responses to Luận ngữ. Thiên 2: Vi chính. Chương 2.9

  1. Rời đi mấy ngày… mà blog đã được cập nhật tới mấy bài T_T
    Xấu hổ quá… mà ko biết làm sao…
    Đành thôi…… T_T
    Anhca

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Le Minh Khai's SEAsian History Blog

Always rethinking the Southeast Asian past

followmybrushmarks

exploring the ancient art of Chinese Brush Painting

Hoasinh_Anhca

Trì trung Hoa sinh hưởng lạc Chi thượng Anh ca mạn đề

Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

becomingnguoiviet

An outsider's view on what is going on inside Vietnam

Rie's Bento & Cooking

in healthy way with Love

Quỹ Nghiên cứu Biển Đông

Vì công lý và hòa bình cho Biển Đông

Nghiên Cứu Lịch Sử

Các bài nghiên cứu, biên khảo và dịch thuật các chủ đề về lịch sử

Thought Catalog

Thought Catalog is a digital youth culture magazine dedicated to your stories and ideas.

About Words - Cambridge Dictionaries Online blog

Commenting on developments in the English language

VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

đang hoàn thiện

Nghiên cứu quốc tế

Just another WordPress.com site

My kitchen of love ~

What's behind my kitchen door

%d bloggers like this: