George Orwell’s Brilliant Guide to Writing Well

Thấy được cái bài này, trên trang này, nghĩ có khi cũng hữu ích, nên là copy về đây, lúc nào có thời gian sẽ đọc 😛

Despite the rank hypocrisy of Orwell’s use of the passive voice, this, “Politics and the English Language,” is one of the most sublimely constructed essays ever published in the English language. I wish The New Republic could claim full credit for this one. But Orwell initially ran the piece in London with Cyril Connolly’s Horizon before publishing it here. The piece perfectly expresses the hardheaded turn that liberalism would take in the postwar years—when it lost all patience with the obfuscations that had enabled utopian fantasies to persist. —Franklin Foer

To mark its 100th anniversary, The New Republic is republishing a collection of its most memorable articles. This week we’ll be selecting our favorite pieces from our forthcoming anthology, Insurrections of the Mind, which will be published on Sept. 16, 2014.

This piece originally appeared in The New Republic June 17th, 1946.

By

Most people who bother with the matter at all would admit that the English language is in a bad way, but it is generally assumed that we cannot by conscious action do anything about it. Our civilization is decadent, and our languageso the argument runsmust inevitably share in the general collapse. It follows that any struggle against the abuse of language is a sentimental archaism, like preferring candles to electric light or hansom cabs to airplanes. Underneath this lies the half-conscious belief that language is a natural growth and not an instrument which we shape for our own purposes.

Now, it is clear that the decline of a language must ultimately have political and economic causes: it is not due simply to the bad influence of this or that individual writer. But an effect can become a cause, reinforcing the original cause and producing the same effect in an intensified form, and so on indefinitely. The point is that the process is reversible. Modern English, especially written English, is full of bad habits which spread by imitation and which can be avoided if one is willing to take the necessary trouble. If one gets rid of these habits one can think more clearly, and to think clearly is a necessary first step toward political regeneration: so that the fight against bad English is not frivolous and is not the exclusive concern of professional writers. I will come back to this presently, and I hope that by that time the meaning of what I have said here will have become clearer. Meanwhile, here are four specimens of the English language as it is now habitually written.

(1) I am not, indeed, sure whether it is not true to say that the Milton who once seemed not unlike a seventeenth-century Shelley had not become, out of an experience ever more bitter in each year, more alien (sic) to the founder of that Jesuit sect which nothing could induce him to tolerate.These passages have not been picked out because they are especially badI could have quoted far worse if I had chosenbut because they illustrate various of the mental vices from which we now suffer. They are a little below the average, but are fairly representative samples. I number them so that I can refer back to them when necessary:

Professor Harold Laski (Essay in Freedom of Expression).

(2) Above all, we cannot play ducks and drakes with a native battery of idioms which prescribes such egregious collocations of vocables as the Basic put up with for tolerate or put at a loss for bewilder.

Professor Lancelot Hogben (Interglossa).

(3) On the one side we have the free personality: by definition it is not neurotic, for it has neither conflict nor dream. Its desires, such as they are, are transparent, for they are just what institutional approval keeps in the forefront of consciousness; another institutional pattern would alter their number and intensity; there is little in them that is natural, irreducible, or culturally dangerous. But on the other side, the social bond itself is nothing but the mutual reflection of these self-secure integrities. Recall the definition of love. Is not this the very picture of a small academic? Where is there a place in this hall of mirrors for either personality or fraternity?

Essay on psychology in Politics (New York).

(4) All the “best people” from the gentlemen’s clubs, and all the frantic fascist captains, united in common hatred of socialism and bestial horror of the rising tide of the mass revolutionary movement, have turned to acts of provocation, to foul incendiarism, to medieval legends of poisoned wells, to legalize their own destruction of proletarian organizations, and rouse the agitated petty-bourgeoisie to chauvinistic fervor on behalf of the fight against the revolutionary way out of the crisis.

Communist pamphlet

Each of these passages has faults of its own, but quite apart from avoidable ugliness, two qualities are common to all of them. The first is staleness of imagery; the other is lack of precision. The writer either has a meaning and cannot express it, or he inadvertently says something else, or he is almost indifferent as to whether his words mean anything or not. This mixture of vagueness and sheer incompetence is the most marked characteristic of modern English prose, and especially of any kind of political writing; as soon as certain topics are raised, the concrete melts into the abstract and no one seems able to think of turns of speech that are not hackneyed: prose consists less and less of words chosen for the sake of their meaning, and more and more of phrases tacked together like the sections of a prefabricated hen-house. I list below various of the tricks by means of which the work of prose-construction is habitually dodged:

Dying metaphors: A newly invented metaphor assists thought by evoking a visual image, while on the other hand a metaphor which is technically “dead” (e.g., iron resolution) has in effect reverted to being an ordinary word and can generally be used without loss of vividness. But in between these two classes there is a huge dump of worn-out metaphors which have lost all evocative power and are merely used because they save people the trouble of inventing phrases for themselves. Examples are: Ring the changes on, take up the cudgels for, toe the line, ride roughshod over, stand shoulder to shoulder with, play into the hands of, no axe to grind, grist to the mill, fishing in troubled waters, Achilles’ heel, swan song, hotbed. Many of these are used without knowledge of their meaning (what is a “rift,” for instance?), and incompatible metaphors are frequently mixed, a sure sign that the writer is not interested in what he is saying.

Operators, Or verbal false limbs: These save the trouble of picking out appropriate verbs and nouns, and at the same time pad each sentence with extra syllables which give it an appearance of symmetry. Characteristic phrases are: render inoperative, militate against, prove unacceptable, make contact with, be subjected to, give rise to, give grounds for, have the effect of, play a leading part (role) in, make itself felt, serve the purpose of, etc., etc. The keynote is the elimination of simple verbs. Instead of being a single word, such as break, stop, spoil, mend, kill, a verb becomes a phrase, made up of a noun or adjective tacked on to some general-purposes verb such asprove, serve, form, play, render. In addition, the passive voice is wherever possible used in preference to the active, and noun constructions are used instead of gerunds (by examination of instead of by examining). The range of verbs is further cut down by means of the -ize and de- formations, and banal statements are given an appearance of profundity by means of the not un-formation. Simple conjunctions and prepositions are replaced by such phrases as with respect to, the fact that, in view of, in the interests of, on the hypothesis that; and the ends of sentences are saved from anti-climax by such refunding commonplaces as greatly to be desired, cannot be left out of account, a development to be expected in the near future, deserving of serious consideration, brought to a satisfactory conclusion, etc.

Pretentious diction: Words like phenomenon, element, individual (as noun),objective, categorical, effective, virtual basic, primary, constitute, exhibit, exploit, utilize, eliminate, liquidate, are used to dress up simple statements and give an air of scientific impartiality to biased judgments. Adjectives likeepoch-making, epic, historic, unforgettable, triumphant, inevitable, inexorable, veritable, are used to dignify the sordid processes of international politics, while writing that aims at glorifying war usually takes on anarchaic color, its characteristic words being: realm, throne, chariot, trident, sword, shield, banner, jackboot, clarion. Foreign words and expressions such as cul de sac, ancien regime, deus ex machina, status quo, gleichschaltung, Weltanschauung, are used to give an air of culture and elegance. Except for the useful abbreviations i.e., e.g. and etc., there is no real need for any of the hundreds of foreign phrases now current in English. Bad writers, and especially scientific, political and sociological writers, are nearly always haunted by the notion that Latin or Greek words are grander than Saxon ones, and unnecessary words like expedite, ameliorate, predict, extraneous, clandestine, subaqueous and hundreds of others constantly gain ground from their Anglo-Saxon opposite numbers. The jargon peculiar to Marxist writing (hyena, hangman, cannibal, petty bourgeois, lackeys, flunkey, mad dog. White Guard, etc.) consists largely of words and phrases translated from Russian, German or French; but the normal way of coining a new word is to use a Latin or Greek root with the appropriate affix and, where necessary, the -ize formation. It is often easier to make up words of this kind (deregionalize, impermissible, extramarital, non-fragmentatory)than to think up the English words that will cover one’s meaning. The result, in general, is an increase in slovenliness and vagueness.

Meaningless words: In certain kinds of writing, particularly in art criticism and literary criticism, it is normal to come across long passages which are almost completely lacking in meaning. Words like romantic, plastic, values,human, dead, sentimental, natural, vitality, as used in art criticism, are strictly meaningless, in the sense that they not only do not point to any discoverable object, but are hardly even expected to do so by the reader. When one critic writes, “The outstanding feature of Mr. X’s work is its living quality,” while another writes, “The immediately striking thing about Mr. X’s work is its peculiar deadness,” the reader accepts this as a simple difference of opinion. If words like black and white were involved, instead of the jargon words dead and living, he would see at once that language was being used in an improper way. Many political words are similarly abused. The wordfascism has now no meaning except in so far as it signifies “something not desirable.” The words democracy, socialism, freedom, patriotic, realistic, justice, have each of them several different meanings which cannot be reconciled with one another. In the case of a word like democracy, not only is there no agreed definition, but the attempt to make one is resisted from all sides. It is almost universally felt that when we call a country democratic we are praising it: Consequently the defenders of every kind of regime claim that it is a democracy, and fear that they might have to stop using the word if it were tied down to any one meaning. Words of this kind are often used in a consciously dishonest way. That is, the person who uses them has his own private definition, but allows his hearer to think he means something quite different. Statements like Marshal Pétain was a true patriot. The Soviet Press is the freest in the world. The Catholic Church is opposed to persecution, are almost always made with the intent to deceive. Others words used in variable meanings, in most cases more or less dishonestly, are: class, totalitarian, science, progressive, reactionary, bourgeois, equality.

Now that I have made this catalogue of swindles and perversions, let me give another example of the kind of writing that they lead to. This time it must of its nature be an imaginary one. I am going to translate a passage of good English into modern English of the worst sort. Here is a well known verse from “Ecclesiastes”:

I returned, and saw under the sun, that the race is not to the swift, nor the battle to the strong, neither yet bread to the wise, nor yet riches to men of understanding, nor yet favor to men of skill; but time and chance happeneth to them all.

Here it is in modern English:

Objective consideration of contemporary phenomena compels the conclusion that success or failure in competitive activities exhibits no tendency to be commensurate with innate capacity, but that a considerable element of the unpredictable must invariably be taken into account.

This is a parody, but not a very gross one. Exhibit three, on page 872, for instance, contains several patches of the same kind of English. It will be seen that I have not made a full translation. The beginning and ending of the sentence follow the original meaning fairly closely, but in the middle the concrete illustrationsrace, battle, breaddissolve into the vague phrase “success or failure in competitive activities.” This had to be so, because no modern writer of the kind I am discussingno one capable of using phrases like “objective consideration of contemporary phenomena”would ever tabulate his thoughts in that precise and detailed way. The whole tendency of modern prose is away from concreteness.

Look again at the examples I gave at the beginning of this essay. Professor Laski (1) uses five negatives in 53 words. One of these is superfluous, making nonsense of the whole passage, and in addition there is the [printer’s] slipalien for akin, making further nonsense, and several avoidable pieces of clumsiness which increase the general vagueness. Professor Hogben (2) plays ducks and drakes with a battery which is able to write prescriptions, and while disapproving of the everyday phrase put up with, is unwilling to look egregious up in the dictionary and see what it means. (3) if one takes an uncharitable attitude toward it, is simply meaningless: probably one could work out its intended meaning by reading the whole of the article in which it occurs. In (4), the writer knows more or less what he wants to say, but an accumulation of stale phrases chokes him like tea leaves blocking a sink. People who write in this manner usually have a general emotional meaningthey dislike one thing and want to express solidarity with anotherbut they are not interested in the detail of what they are saying. A scrupulous writer, in every sentence that he writes, will ask himself at least four questions, thus: What am I trying to say? What words will express it? What image or idiom will make it clearer. Is this image fresh enough to have an effect? And he will probably ask himself two more: Could I put it more shortly? Have I said anything that is avoidably ugly? But you are not obliged to go to all this trouble. You can shirk it by simply throwing your mind open and letting the ready made phrases come crowding in. They will construct your sentences for youeven think your thoughts for you, to certain extentand at need they will perform the important service of partially concealing your meaning even yourself. It is at this point that the special connection between politics and the debasement of language becomes clear.As I have tried to show, modern writing at its worst does not consist in picking out words for the sake of their meaning and inventing images in order to make the meaning clearer. It consists in gumming together long strips of words which have already been set in order by someone else, and making the results presentable by sheer humbug. The attraction of this way of writing is that it is easy. It is easiereven quicker, once you have the habitto say In my opinion it is a not unjustifiable assumption that than to say/think. When you are composing in a hurrywhen you are dictating to a stenographer, for instance, or making a public speechit is natural to fall into a pretentious, Latinized style. Tags like a consideration which we should do well to bear in mind or a conclusion to which all of us would readily assent will save many a sentence from coming down with a bump. By using stale metaphors, similes and idioms, you save much mental effort, at the cost of leaving your meaning vague, not only for your reader but for yourself. This is the significance of mixed metaphors. The sole aim of a metaphor is to call up a visual image. When these images dashas in The Fascist octopus has sung its swan song, the jackboot is thrown into the melting potit can be taken as certain that the writer is not seeing a mental image of the objects he is naming; in other words he is not really thinking./.

Advertisements

Tống Huy Tông – Triệu Cát

Tống Huy Tông (1082 – 1135) – nổi tiếng hả 😛 nhưng mà đối với người Việt thì ông này gọi là notorious chứ không phải famous 😀 – Xem Thủy Hử để biết thêm chi tiết.

Hồi nhỏ, xem phim Lý Sư sư hay Thủy hử gì đó, thấy ông vua này nhu nhược quá, suốt ngày ăn chơi rượu chè, gái gú, để rồi cuối cùng thì mất nước tan nhà. Bản thân thì bị bắt vào ngục, rất chi là nhục. Hồi ý mình nghĩ là do bác mê gái mà đến nông nỗi như vậy 😛

Sau này đọc 1 ít về thư pháp TQ, lác mắt vì bác viết chữ quá đẹp, thực ra là quá độc. Vì bác sáng tạo ra 1 phong cách mới, gọi là Sấu Kim Thư 瘦金體. Thể chữ này gầy guộc như dát bằng sợi chỉ vàng, nhìn loằng ngoằng như vậy nhưng bác viết rất đúng quy tắc của Khải thư. Nét bút gầy guộc, cứng cỏi nhưng cảm giác bác ấy viết rất nhanh và có sự nối tiếp, nói chung là uyển chuyển làm sao ấy… Ko biết nói thế nào 😀 Nét chữ của bác ấy được ngta ví sắc bén như vũ khí, lại như những chiếc lá lan lá trúc đung đưa trong gió.

Nói thật, để có công phu luyện ra được chữ như này thì chẳng thừa nhiều thời gian cho gái gú lắm đâu 😛

【 宋 赵佶《小楷千字文》 】 《小楷千字文》为宋徽宗赵佶二十三岁时用独创的瘦金体所书,原件藏上海博物馆。间架开阔,笔划劲利,清逸润朗,别具一格。

宋徽宗

(Cảm nghĩ cá nhân: rất thích nhìn kiểu chữ của bác này, thấy đẹp kiểu gì ấy)

So sánh với Khải thư của Liễu Công Quyền và Âu Dương Tuân (thường dc coi là tiêu chuẩn)

Ngta kêu nét chữ nét người 😀 Có vẻ bác để tâm quá nhiều vào các thể loại vẻ vời sáng tạo, quá lãng mạn và xa rời hiện thực (quá hưởng thụ), đến lúc mất nước lúc nào cũng không hay. Hic, đúng là bi kịch bi kịch.

Dưới đây là 1 bức tranh của bác, tiên phong cho việc kết hợp vừa thi, vừa thư, vừa họa…

山禽矜逸態
梅粉弄輕柔
已有丹青約
千秋指白頭

Sơn cầm căng dật thái
Mai phấn lộng khinh nhu
Dĩ hữu đan thanh ước
Thiên thu chỉ bạch đầu

Chim rừng khoe vẻ lười biếng
Phấn hoa vương vãi nhẹ nhàng
Đã có lời ước thề đỏ xanh (*)
Ngàn thu sẽ bạc đầu.

(*) đan thanh: Tức đan sa 丹砂 (đỏ) và thanh hoạch 青雘 (xanh), chất màu dùng để vẽ => Chỉ về hội họa. Còn có nghĩa là “Sáng rõ, minh hiển” => đan thanh ước nghĩa là lời thề rành rành? 🙂

Làm vua thì thất bại, nhưng với tư cách của 1 nghệ sỹ thì bác đã để lại dấu ấn lớn lao trong lịch sử TQ, ngoài việc tự bác là 1 nghệ nhân thì bác còn là người bảo trợ tích cực cho giới nghệ sỹ đàn đúm thời bấy giờ.
Tương tự như bác này, có 1 bác tên là Lý Dục (Nam Đường Hậu chủ), cũng lãng mạn tài hoa và cũng làm vua mất nước 😛 Ông này có bài Trường Tương Tư đã được giới thiệu đâu đó trên blog chúng ta.

Anhca.

Dịch thơ bằng tiếng Anh

Lâu ko đả động tới cái blog này. Hnay đành bây chữ ra để revitalise nó 1 tẹo. Chuyện là bạn YL tự dưng nhã hứng dịch thơ ra english… làm bạn AC lác hết cả mắt. Và kết quả là đây: Đối Tửu – Nguyễn Du

Mình post 1 bài từ người ta dịch để làm tham khảo, học hỏi điều hay cái dở của họ, góp phần vào công cuộc dịch thơ/từ ra tiếng Anh của bạn YL.

Thanh Bình Nhạc 清平樂 – Án Kỷ Đạo

留人不住

醉解蘭朱去

一棹碧濤春水路

過盡曉鶯啼處

渡頭楊柳青青

枝枝葉葉離情

此後錦書休寄

畫樓雲雨無憑

Lưu nhân bất trú

Tuý giải lan chu khứ

Nhất trạo bích đào xuân thuỷ lộ

Quá tận hiểu oanh đề xứ

Độ đầu dương liễu thanh thanh

Chi chi diệp diệp ly tình

Thử hậu cẩm thư hưu ký

Hoạ lâu vân vũ vô bằng

I could not persuade you to stay,

Drunk, you untied the cabled boat and went away.

Dipping the oars into green waves of spring,

You’d pass all trees where golden orioles sing.

The ferry’s green with willows, leaf on leaf

And twig on twig reveal the parting grief.

Write no more letter if you forget the fresh shower

Brought by the cloud for thirsting flower.

 

Bài từ: 滿庭芳 Mãn Đình Phương – Tác giả:  秦觀 Tần Quan

Bài chia làm 2 đoạn, tổng cộng 23 câu

山抹微雲,

天黏衰草,

晝角聲斷譙門;

暫停征棹,

聊共引離尊。

多少蓬萊舊事,

空回首,

煙靄紛紛。

斜陽外,

寒鴉數點,

流水遶孤村。

銷魂,

當此際,

香囊暗解,

羅帶輕分,

漫贏得青樓薄倖名存。

此去何時見也?

襟袖上,空惹啼痕;

傷情處,

高城望斷,

燈火已黃昏。

 

Sơn mạt vi vân,

Thiên niêm suy thảo,

Hoạ giốc thanh đoạn tiền môn.

Tạm đình chinh trạo,

Liễu cộng ly tôn.

Đa thiểu Bồng Lai cựu sự,

Không hồi thủ,

Yên ái phân phân.

Tà dương ngoại,

Hàn nha sở điểm,

Lưu thuỷ nhiễu cô thôn.

Tiêu hồn,

Đương thử tế,

Hương nang ám giải,

La đới khinh phân,

Mạn doanh đắc thanh lâu bạc hãnh danh tồn.

Thử khứ hà thì kiến dã ?

Khâm tụ thượng, không nhiễm đề ngân.

Thương tình xứ,

Cao thành vọng đoạn,

Đăng hoả dĩ hoàng hôn.

Mùi thơm đầy lầu (thivien.net)

 

Những sợi mây nhỏ, lờ mờ phiết vào với núi,

Làn cỏ vàng gián liền với trời,

Tiếng còi trên lầu thành đứt đoạn.

Tạm dừng mái chèo đi xa,

Cùng rót chén rượu chia ly.

Biết bao chuyện cũ trên gác Bồng Lai,

Uổng ngoảnh lại nhìn,

Khói mù tơi bời.

Ngoài ánh trời ta,

Quạ đen mấy chấm,

Dòng nước chảy quanh xóm lẻ.

Hồn tan,

Giữa lúc đó,

Túi thơm thầm cởi,

Giải là nhẹ chia,

Chỉ mang tiếng bạc tình hão trong chốn lầu xanh.

Lần này đi biết bao giờ lại được gặp nhau ?

Trên ống tay áo, giọt lệ ướt đầm.

Nơi thương tình,

Nhìn về thành cao đã khuất,

Đèn đóm nổi lên trong buổi hoàng hôn.

The Courtyard full of fragrance

 

A belt of clouds girds mountains high,

And withered grass spreads to the sky.

The painted horn at the watchtower blows.

Before my boat sail up,

Let’s drink a farewell cup

How many things which I recall of bygone days,

One and all, all and one,

Are lost in mist and haze!

Above the setting sun

I see but dots of crows;

Around a lonely village water flows.

I’d call to mind the soul-consuming hours

When I took off her perfume purse unseen,

And loosened her silk girdle in her bower.

All this has merely won me in the Mansion Green

The name of a fickle lover.

Now I’m a rover

Oh when can I see her again?

My tears are shed in vain

In vain they wet my sleeve.

It grieves

My heart to find her bower out of sight,

Lost at dusk in the city light./.

Vi Trang (836-910)

Nhà thơ-từ, sống thời Mạt Đường và Ngũ Đại Thập Quốc (thế là biết thơ từ nó tương đối đau thương sầu thảm rồi :D). Đây là lí lịch trích chéo, trên wiki.

http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi_Trang

Thân thế và sự nghiệp cách mạng

Nói chung ông sống vào thời loạn ly và cuộc đời ông khá là lang bạt. Gia đình quan lại tầm trung, đường công danh lên xuống đứt gãy, nhưng nói chung cũng làm quan kha khá. Nói chung ông này từ đầu làm tay chân cho 1 ông tên là Vương Kiến, người sau này lập nên nước Tiền Thục (trong cái mớ Thập quốc). Nghe đồn chính Vi Trang này xúi bẩy ông Vương Kiến này xưng đế khi nhà Đường sập (máu thế chứ :D). Ông Vương lên ngôi, ông Vi cũng lên cao theo, làm 1 chức gần như là thừa tướng :P. Tuy nhiên, lúc đó ông Vi Trang cũng sắp chết rồi… Làm dc có mấy năm thôi. Mà nhà Tiền Thục cũng sớm diệt vong…

Thơ từ

Có 1 tác phẩm rất nổi tiếng là Tần Phụ Ngâm, dài gần 1700 câu. Là lời oán thán về thời cuộc từ cái nhìn của 1 phụ nữ ở xứ Tần (vùng Trường An – Tây An ngày nay) (=> bác này tiến bộ, chăm lo cho tâm tư nguyện vọng của chị em, feminist phết :D). Dưới đây là toàn văn của bài thơ (hì, dĩ nhiên là 1 chữ cắn đôi ta cũng ko hiểu hihi): http://zh.wikisource.org/wiki/%E7%A7%A6%E5%A9%A6%E5%90%9F

Dĩ nhiên, ông mà ko có đặc sản Đường thi thì cũng hơi nhục với cái thời mà ông sống 😀

Tuy nhiên, vì là cuối Đường, cho nên ông đã bắt đầu viết từ, và ông là 1 trong nx nhà tiên phong của từ,  cùng với Ôn Đình Quân, là đại diện nổi bật của Hoa Gian Phái (mà thường bị người đời chê bai là lòe loẹt, sến sẩm và giả tạo :P)

Từ của ông đc bình luận là “thanh bạch như họa, uẩn tình thâm chí”, nhiều nhà phê bình đánh giá trong Hoa gian phái, từ của ông đứng trên Ôn Đình quân (chà! ko biết mình hiểu có sai hay ko nữa, đọc loáng thoáng trên này http://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%9F%A6%E5%BA%84)

Tác phẩm tiêu biểu: Đọc trên thivien thôi 😛 http://www.thivien.net/viewauthor.php?ID=149

Bản thân bạn AC thì thik 1 số bài Bồ Tát Man và nhất là 2 bài Nữ quan tử kỳ 1 và 2. Nói chung từ của ông thường về tương tư tình ái, thường đứng từ góc độ phụ nữ viết (hic hic, sến sẩm)

Dưới đây là trích lại bài Nữ quan tử kỳ số 1:

女冠子其一

四月十七
正是去年今日
別君時
忍淚佯低面
含羞半歛眉
不知魂已斷
空有夢相隨
除卻天邊月
沒人知

Phiên âm

Tứ nguyệt thập thất
Chính thị khứ niên kim nhật
Biệt quân thì
Nhẫn lệ dương đê diện
Hàm tu bán liễm my
Bất tri hồn dĩ đoạn
Không hữu mộng tương tuỳ
Trừ khước thiên biên nguyệt
Một nhân tri.

Bản dịch của Nguyễn Chí Viễn

Tháng bốn, mười bảy
Nhằm đúng ngày này năm ngoái
Lúc chia tay
Nín khóc vờ che mặt
Thẹn thùng hơi nhíu mày
Ngẩn ngơ hồn tán loạn
Lẽo đẽo mộng đêm ngày
Riêng có vừng trăng bạc
Chẳng ai hay.

Đây là 1 bài từ mà mình khá thích, hì, chắc do cái ý cuối. Ko check dịch nghĩa vì bản dịch ở trên khá sát, nếu bạn YL muốn dịch thì mình sẽ bỏ thêm chút công dịch nghĩa lại 😀 (đây là câu hàng lộ liễu :P)

應天長

別來半世音書絕
一寸離長千萬結
難相見
易相別
又是玉樓花似雪
暗相思
無處說
惆悵夜來明月
想得此時情切
淚沾紅袖黦

Biệt lai bán thế âm thư tuyệt
Nhất thốn ly trường thiên vạn kết
Nan tương kiến
Dị tương biệt
Hựu thị ngọc lâu hoa tự tuyết
Ám tương tư
Vô xứ thuyết
Trù trướng dạ lai minh nguyệt
Tưởng đắc thử thời tình thiết
Lệ triêm hồng tụ uất.

Bản dịch Nguyễn Chí Viễn

Nửa đời cách biệt âm thư tuyệt
Một thốn ly trường ngàn vạn kết
Khó tương kiến
Dễ tương biệt
Lại nữa ngọc lâu hoa tựa tuyết
Nỗi tương tư
Nào nói xiết
Thảm đạm đêm thanh dưới nguyệt
Tưởng lúc tình nồng thắm thiết
Lệ hoen tay áo quệt.

Đây cũng là 1 bài từ hay.

Tuy nhiên, mục đích chính của post này là thơ, chứ ko phải từ, của Vi Trang. Tuy từ của ông dc đánh giá cao, nhưng thơ của ông, mình thấy cũng ko hề kém cạnh, thậm chí bản thân mình thích hơn. Mà dạo này chúng ta hơi sa đà về từ. Cho nên post thơ 😛

Trong đống thơ hỗn độn của ông, chủ yếu là miêu tả cảnh đẹp, nuối tiếc thời xa xưa êm đẹp, đôi khi tả tình cảm đôi lứa nhưng có lẽ ngụ ý xa hơn (hì, đây là bạn AC xuyên tạc).

Một số bài thơ hay như Xuân Sầu, Xuân Nhật, Ức Tích, Kim Lăng Đồ… có nx đoạn rất hay ho, vd:

落星樓上吹殘角,
偃月營中掛夕暉。
旅夢亂隨蝴蝶散,
離魂漸逐杜鵑飛。

Lạc tinh lâu thượng xuy tàn giác,
Yển nguyệt doanh trung quải tịch huy.
Lữ mộng loạn tùy hồ điệp tán,
Ly hồn tiệm trục đỗ quyên phi. (Xuân nhật)

金陵圖 Kim Lăng Đồ

江雨霏霏江草齊,
六朝如夢鳥空啼。
無情最是臺城柳,
依舊煙籠十里堤。

Giang vũ phi phi giang thảo tề
Lục triều như mộng điểu không đề
Vô tình tối thị Đài thanh liễu
Y cựu yên lung thập lý đê.

Thích nhất là 2 bài Đông Dương Tửu Gia Tặng Biệt

東陽酒家贈別其二

天涯方歎異鄉身,
又向天涯別故人。
明日五更孤店月,
醉醒何處淚沾巾。

Kỳ 2

Thiên nhai phương thán dị hương thân,
Hựu hướng thiên nhai biệt cố nhân.
Minh nhật ngũ canh cô điếm nguyệt,
Tuý tỉnh hà xứ lệ triêm cân.

Dịch nghĩa (trích của thivien)

Ở góc trời vừa mới than cho tấm thân xa quê,
Nay lại hướng tới góc trời để từ biệt bạn cũ.
Hôm sau, qua vừng trăng năm canh ở trạm cô đơn,
Say tỉnh nơi nào chăng thì ai cũng khăn ướt lệ.

Bài số 2 có vẻ nổi tiếng hơn bài số 1, tuy nhiên, bài số 1 cũng rất hay, lại không có bản dịch nghĩa, cho nên đôi chỗ chi tiết hơi khó hiểu.

東陽酒家贈別其一

送君同上酒家樓,
酩酊翻成一笑休。
正是落花饒悵望,
醉鄉前路莫回頭。

Tống quân đồng thượng tửu gia lâu,
Mính đính phiên thành nhất tiếu hưu.
Chính thị lạc hoa nhiêu trướng vọng,
Tuý hương tiền lộ mạc hồi đầu.

Dịch nghĩa

Tiễn anh, cùng nhau lên lầu quán rượu
Say sưa nhưng lại một tiếng cười mà hết (*)
Cho dù hoa rơi nhiều tha thiết (ngóng nhìn),
Say sưa theo đường về quê, đừng/không quay đầu.

(*) Câu này e ko hiểu, say sưa 1 hồi rồi do 1 tiếng cười mà hết say, hay là say sưa đến mức 1 tiếng cười cũng ko cười ra dc nữa 😀 Lạ là hình như bài này ai cũng hiểu, ko thấy có ai rảnh rỗi giải nghĩa ở trên mạng cả 😛

Nếu có 1 lúc nào đó có tinh thần, sẽ dịch bài số 1 này 😀 (nhưng mà cũng hơi quan ngại về khả năng này :()

…….

Anhca.

Bạn YL nếu phiền lòng và quan ngại về viễn cảnh chúng ta bị đô hộ văn hóa, sính Tàu, có thể làm 1 bài về văn thơ VN để balance of power 😛 (hehe, đây là khiêu khích trắng trợn)

Tô mạc già. Bích vân thiên – Phạm Trọng Yêm

苏幕遮·碧云天

碧云天,
黄叶地,
秋色连波,
波上寒烟翠。
山映斜阳天接水,
芳草无情,
更在斜阳外。

黯乡魂,
追旅思,
夜夜除非,
好梦留人睡。
明月楼高休独倚,
酒入愁肠,
化作相思泪。

Hán Việt

Bích vân thiên,

Hoàng diệp địa.

Thu sắc liên ba,

Ba thượng hàn yên thuý.

Sơn ám tà dương thiên tiếp thuỷ.

Phương thảo vô tình,

Cánh tại tà dương ngoại.

Ảm hương hồn,

Truy lữ tứ,

Dạ dạ trừ phi

Hảo mộng lưu nhân thuỵ.

Minh nguyệt lâu cao hưu độc ỷ.

Tửu nhập sầu trường,

Hoá tác tương tư lệ.

Dịch nghĩa

Trời mâylục,

Đất  là vàng.

Sắc thu liền với sóng,

Trên sóng  khói lạnh biếc.

Núi ánh tà dương, trời liền nước.

Cỏ thơm vô tình,

Lại ở ngoài bóng nắng (ý là bãi cỏ kéo dài đến tận chân trời, so với ánh tà dương còn xa hơn. Hình ảnh cỏ thơm thường được dùng để chỉ cố hương).

Nỗi nhớ nhà rầu rĩ,

Cứ truy theo nỗi lòng xa xứ, (tóm lại là nỗi nhớ nhà cứ đeo đẳng, dứt không được).

Đêm đêm trừ phi,

Mộng đẹp khiến người an giấc. (hàng đêm chỉ có mộng đẹp về cố hương mới khiến được an giấc).

Trăng sáng, lầu cao, đừng một mình tựa gác nữa.

Rượu vào trong dạ sầu,

Hoá thành lệ nhớ nhung.

Từ luật

T B B

B T T

x T B B

x T B B T

x T B B B T T

x T B B

x T B B T.

Bài này của Phạm Trọng Yêm có vẻ là điển hình của điệu Tô mạc già. Xuất xứ của điệu từ, các tên gọi khác, trên mạng có cả, nhưng đang lười, nên chưa chép về đây.
Hai câu cuối rất nổi tiếng.
Trên thivien chép bản dịch này của Nguyễn Xuân Tảo, ta thấy hay hơn cả.
Biếc mây trời,
Vàng lá đất.
Sóng lẫn sắc thu,
Khói sóng xanh lặng ngắt.
Nước liền trời núi chiều nắng hắt,
Đám cỏ trêu ngươi,
Mơn mởn trong nắng nhạt.
Não hồn quê,
Buồn đất khách.
Ví được hằng đêm,
Mộng đẹp ru ngon giấc.
Trăng sáng chớ một mình tựa gác,
Rượu ngấm ruột sầu,
Nỗi nhớ đầm nước mắt.
YL

Thủy Điệu Ca Đầu – Tô Thức

Bài này nổi tiếng. Mà bạn Trì cũng đã từng đưa 1 câu vào trong list thành ngữ rồi.

Chẳng qua hôm nay xem film thấy có 1 ông nhìn trăng đứng đọc, sau đó tự hỏi, có thực sự là “Cao xứ bất thắng hàn?” Rồi lại tự đề tỉnh bản thân – hàn thì mặc hàn, cao xứ vẫn là thích hơn thấp xứ 😀 sau đó tự tin vì kế hoạch của mình hoàn hảo, đại sự sắp thành công, rồi ngửa đầu cười ha hả 1 tràng dài (mà để ý là, trong film, cứ người nào cười ha hả ha hả từng tràng thể nào cuối cùng cũng thất bại :P)

Thấy hay hay, nghĩ là hay là lúc nào rỗi mình dịch thử. Cơ mà đọc thấy dài dài, mà có vẻ khó khó nên chắc là thôi 😛

Cứ post lên, có khi bạn Trì lại có nhã hứng, tự dưng muốn dịch 😀

水調歌頭-中秋

明月幾時有,
把酒問青天。
不知天上宮闕,
今夕是何年。
我欲乘風歸去,
又恐瓊樓玉宇,
高處不勝寒。
起舞弄清影,
何似在人間。

轉朱閣,
低綺戶,
照無眠。
不應有恨,
何事長向別時圓。
人有悲歡離合,
月有陰晴圓缺,
此事古難全。
但願人長久,
千里共嬋娟。

Phiên âm

Minh nguyệt kỷ thời hữu ?
Bả tửu vấn thanh thiên.
Bất tri thiên thượng cung khuyết,
Kim tịch thị hà niên.
Ngã dục thừa phong quy khứ,
Hựu khủng quỳnh lâu ngọc vũ,
Cao xứ bất thắng hàn.
Khởi vũ lộng thanh ảnh,
Hà tự tại nhân gian.

Chuyển chu các,
Đê ỷ hộ,
Chiếu vô miên.
Bất ưng hữu hận,
Hà sự trường hướng biệt thời viên.
Nhân hữu bi, hoan, ly, hợp,
Nguyệt hữu âm, tình, viên, khuyết,
Thử sự cổ nan toàn.
Đán nguyện nhân trường cửu,
Thiên lý cộng thiền quyên.

Dịch nghĩa (thivien.net)

Trăng sáng có từ bao giờ,
Cầm chén rượu hỏi trời xanh.
Không biết là cung điện trên trời,
Đêm nay là năm nào ?
Ta muốn cưỡi gió đi,
Lại sợ trên lầu quỳnh điện ngọc,
Nơi cao rét không chịu nổi.
Đứng lên múa, bóng trăng theo người,
Gì vui hơn ở dưới cõi đời. (1)

Soi khắp gác tía,
Ta tà xuống cửa che màn gấm,
Soi cả đến người có bầu tâm sự không ngủ.(2)
Trăng giận gì người,
Tại sao cứ tròn trong những giờ ly biệt.
Người có lúc buồn, vui, tan, hợp,
Trăng có đêm tối, sáng, tròn, khuyết,
Việc này xưa nay khó bề trọn vẹn.
Những mong người lâu dài,
Ngàn dặm cùng chung vẻ đẹp của trăng. (3)

Giải thích thêm của bạn AC

1. Ở trên nơi cao, liệu có vui như ở dưới nhân gian/mặt đất?

2. Trăng chiếu khắp lầu đài, tràn qua rèm cửa sổ, rọi vào người ko ngủ…

3.  Hy vọng loài người (hay là 1 người nào đó?) dc trường thọ, sống lâu, để cho dù xa cách nhau, nhưng vẫn có thể cùng chung chia sẻ vẻ đẹp của trăng. Cái ý người cách xa ngàn dặm, nhưng cùng ngắm 1 vầng trăng này rất là quen thuộc trong thơ từ cổ điển,

Anhca

Trú dạ lạc – Liễu Vĩnh

昼夜乐

洞房记得初相遇,便只合、长相聚。
何期小会幽欢,变作离情别 绪。
况值阑珊春色暮,对满目、乱花狂絮。
直恐好风光,尽随伊归去。
一场寂寞凭谁诉,算前言,总轻负。
早知恁地难拚,悔不当时留住。
其奈风流端正外,更别有、系人心处。
一日不思量,也攒眉千度。

Trú dạ lạc

Động phòng ký đắc sơ tương ngộ, tiện chỉ hợp, trường tương tụ.

Hà kỳ tiểu hội u hoan, biến tác ly tình biệt tự.

Huống trị lan san xuân sắc mộ, đối mãn mục, loạn hoa cuồng nhứ.

Trực khủng hảo phong quang, tận tùy y quy khứ.

Nhất trường tịch mịch bằng thùy tố, toán tiền ngôn, tổng khinh phụ.

Tảo tri nhẫm địa nan biện, hối bất đương thời lưu trú.

Kỳ nại phong lưu đoan chính ngoại, cánh biệt hữu, hệ nhân tâm xứ.

Nhất nhật bất tư lương, dã toàn my thiên độ.

Luật (có vẻ như chính Liễu Vĩnh là người đặt ra từ điệu này, thấy mỗi trang ghi luật 1 khác, ko biết đường nào mà lần, chưa có thời gian so sánh để chọn bản chính xác cho vào đây).

Đây, luật đây:

T B T T B B T, T T T, B B T

B B T T B B, T T T B B T

T T B B B T T, T T T, T B B T

T T T B B, T B B B T

T B T T B B T, T B B, T B T

T B T T B B, T T B B B T

B T B B B T T, T T T, T B B T

T T T B B, T B B B T.

(Xem ra thì những chỗ in nhạt ko nhất thiết phải là trắc or bằng).

Ta ấn tượng với bài này, bởi vì câu cuối: Nhất nhật bất tư lương, dã toàn my thiên độ (một ngày không tưởng niệm, cũng  chau mày ngàn lần) [Chú thích thêm là trong Cải lương Hồ Quảng rất hay sử dụng chữ “tư lương”  hihi].

Vì thế google Liễu Vĩnh, ra wiki, giới thiệu một lý lịch rất “cách mạng”: Ví dụ như đoạn giới thiệu sau:

Nội dung chủ yếu của từ Liễu Vĩnh là phản ánh tâm trạng buồn bực, bất mãn của đại bộ phận trí thức (trong đó có ông), có tài nhưng không gặp cơ hội trong xã hội phong kiến, hoạn lộ trắc trở, nên đi đến chỗ lạnh nhạt với công danh lợi lộc. Có thể thấy những điều đó trong các bài từ làm theo điệu “Phụng quy vân”, “Quy triều quan”, “Khán hoa”, “Bát thanh Cam Châu”, “Vũ lâm linh”,…[5].

Ở khía cạnh khác, mặc dù xuất thân trong một gia đình quan lại theo Nho học mấy đời, nhưng Liễu Vĩnh từng “nhiều phen du ngoạn cùng hiệp khách”, “thích làm các khúc ca trong hoa dưới nguyệt” ở chốn lầu hồng, như những bài từ làm theo điệu “Hạc xung thiên”, “Trường thọ lạc”, “Mê tiên dẫn”,…[6]. Ở đấy, trên quan điểm của một văn nhân bất đắc chí, ông mô tả cuộc sống của các kỹ nữ, và bày tỏ sự cảm thông với họ. Thành thử, ông làm cho từ có nội dung xã hội nhiều hơn [7].

Phát huy truyền thống nghiên cứu suýt đến nơi đến chốn của nhà này, kéo trang wiki xuống tận cùng xem cái danh sách tài liệu tham khảo, thấy trích dẫn toàn hàng “khủng” cả, nào là Từ điển văn học, Lịch sử văn học TQ này kia…

Chợt tự hỏi không biết mấy sách này soạn khi nào, chắc cũng tham khảo sách của TQ, mà sách bên TQ kia ko biết soạn khi nào, mà nhà thơ từ nào cũng lôi tuồn tuột vào hàng ngũ cách mạng, thơ từ là phải “phản ánh tâm trạng buồn bực, bất mãn của đại bộ phận trí thức (trong đó có ông), có tài nhưng không gặp cơ hội trong xã hội phong kiến”, hoặc là tuy xuất thân nhà Nho nòi nhưng thơ từ lại mang nội dung xã hội (aka gần gũi với quần chúng nhân dân lao động (kỹ nữ included) chứ không phản ảnh đời sống của tầng lớp thống trị) 😛 By the way, thì ko thấy “trên quan điểm của một văn nhân bất đắc chí” liên quan gì đến bày tỏ thông cảm với các kỹ nữ cả, chẳng nhẽ văn nhân không bất đắc chí thì không thông cảm??? (Cụ Nguyễn Du nhà mình cũng con nhà nòi, con đường hoạn lộ cũng coi là hanh thông, thế mà vẫn viết ra Kiều đấy thôi).

Không đọc hết từ của Liễu Vĩnh, để biết lời giới thiệu trên đúng đến bao nhiêu %, nhưng bài chép ở nhà này, cứ cảm nhận như một bài tương tư tình cảm bình thường thôi (hoặc có lẽ nó không nằm trong phần “nội dung chủ yếu”, còn ai kia nhìn ra nội dung cách mạng thì chỉ bảo với).\

Thấy trên mạng giải thích đây là một bài hồi ức lúc còn hoan ái bên nhau và nỗi tương tư, thương tâm, hối hận sau khi ly biệt, trang này còn ghi là bài từ khuê oán, tóm lại nhân vật chính trong bài từ là phụ nữ (chết thật, đầu năm mới mà lôi cái bài này lên, coi ko có lợi cho đường tình duyên nha :-)).

Giải nghĩa

Vẫn nhớ lần đầu gặp gỡ trong khuê phòng, dù chỉ biết là phải ở bên nhau đến trọn đời

Ngờ đâu cuộc gặp riêng tư vui vẻ ngắn ngủi đó, đã trở thành mối ly tình biệt tự (chữ u này trong u ám, u cư (ở ẩn), từ điển giải nghĩa là sâu kín, tối tăm…chắc hiểu là hai người gặp nhau riêng tư, ngấm ngầm, gặp trong khuê phòng mà).

Huống vào buổi chiều muộn  sắc xuân tàn  phai, đầy trước mắt, hoa loạn tơ cuồng bay.

Chỉ sợ cảnh xuân đẹp, tất cả đều theo chàng đi mãi.

Một trường tịch mịch biết nương vào ai để tỏ bày, những lời nói trước đây, đều đã coi  nhẹ, cô phụ hết.

Nếu sớm biết (tình này) khó dứt bỏ thế này, thật hối hận lúc trước không giữ (chàng) lại.

Sao ngoài vẻ phong lưu đoan chính (của chàng), càng đặc biệt có điểm trói buộc con tim của người ta vậy.

Một ngày không tưởng niệm, cũng ngàn lần chau mày.

Thật ra cái chữ “y” trong “tận tùy y quy khứ” để chỉ nam cũng được, mà nữ cũng được.  Nên nếu bài này để nói người đàn ông thương hận, tương tư người con gái, cũng ko có gì sai???? Tất nhiên đây là cách lý giải của thời hiện đại (đã có ảnh hưởng của truyện ngôn tình :-P), còn ngày xưa, ko ai thích gắn hình ảnh của người đàn ông với nhớ thương, sầu hận vì tình cảm cả.

Bản dịch của Yên Liên

Động phòng vẫn nhớ khi tương ngộ

Những  tơ tưởng, luôn đoàn tụ

Ngày vui ngắn ngủi ngờ đâu

Hóa mối ly tình biệt tự.

Huống lúc chiều tàn xuân sắc nhạt

Loạn trước mắt, hoa cuồng tơ vũ

Chỉ sợ cảnh xuân xinh

Mãi theo người xa xứ

Một trường tịch mịch cùng ai nhủ

Lời nguyền xưa, thảy khinh phụ

Sớm hay khó dứt nhường này

Hối buổi đầu sao không giữ

Ngoài vẻ phong lưu đoan chính nọ

Càng có điểm, trói tim người chứ

Một khắc chẳng tương tư

Cũng ngàn lần mày rủ.

YL

leminhkhaiviet

About Vietnamese Cultural History and Scholarship

Le Minh Khai's SEAsian History Blog

Always rethinking the Southeast Asian past

followmybrushmarks

exploring the ancient art of Chinese Brush Painting

Hoasinh_Anhca

Trì trung Hoa sinh hưởng lạc Chi thượng Anh ca mạn đề

Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

becomingnguoiviet

An outsider's view on what is going on inside Vietnam

Quỹ Nghiên cứu Biển Đông

Vì công lý và hòa bình cho Biển Đông

Nghiên Cứu Lịch Sử

Các bài nghiên cứu, biên khảo và dịch thuật các chủ đề về lịch sử

Thought Catalog

Thought Catalog is a digital youth culture magazine dedicated to your stories and ideas.

About Words - Cambridge Dictionaries Online blog

Commenting on developments in the English language

VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

đang hoàn thiện

Nghiên cứu quốc tế

Just another WordPress.com site

My kitchen of love ~

What's behind my kitchen door

%d bloggers like this: