Tối độc phụ nhân tâm và thể loại phim/truyện cung đấu

Tiếp bài của con Điểu nhi về thể loại phim/truyện cung đấu với Asian values versus Western values, bài này cũng về cung đấu, nhưng từ góc độ feminism.

Gần đây cung đấu là mảnh đất màu mỡ cho các nhà viết truyện/ làm phim TQ tha hồ khai thác. Có thể là do khai thác mãi đề tài đàn ông, chán rồi, nên xoay sang khai thác đàn bà cho vui.

Với cả, xét bối cảnh xã hội, đang có sự gia tăng ngày càng nhiều về số lượng  các em gái xinh tươi, giỏi giang, thông thái, kiếm tiền không kém ai ở Trung Quốc nói riêng và ở Đông Á nói chung. Mà như tiền bối Marx đã phát biểu một cách vô cùng đúng đắn rằng, cái gì đó, mà sự thay đổi về lượng dẫn đến thay đổi về chất … cho nên sự gia tăng số lượng gái giỏi đã góp phần làm tăng vị thế của phụ nữ nói chung trong tương quan lực lượng xã hội. Mà lại như tiền bối Marx  đã phát biểu vô cùng đúng đắn rằng, cái gì đó, mà vật chất quyết định ý thức, nên vị thế tăng lên của phụ nữ đã điều chỉnh lại ý thức xã hội về chủ thể “phụ nữ”. Đại loại là, không thể, và không còn có khả năng lờ đi phụ nữ cũng như tình cảm, tình yêu, sở thích, nhu cầu và thói quen của họ. Chuyện, họ giờ có tiền có thế rồi, là “rising power”, muốn lờ có phải là lờ được đâu, cũng như thế giới có muốn cũng không lờ một rising China được 😀 (khiếp thế chứ lại gắn chủ đề phụ nữ vào thuyết “sự trỗi dậy của cường quốc” của Chính trị quốc tế, chắc tại nhà này có một người hàng ngày theo dõi Hoàn Cầu thời báo nên mình cũng phải ra cái tý vẻ chính chị chính em cho lên blog được thơm mặt bằng bạn, mát mặt bằng người :-P). Hay dùng ngôn ngữ thị trường, phụ nữ bây giờ đã là nhóm “khách hàng tiềm năng”, là “thị trường vàng” (có tiền mà), dại gì mà lờ, kẻ thức thời mới là trang tuấn kiệt :-D. Cho nên, thể hiện ra trong lĩnh vực phim ảnh, thay vì hầu như chỉ lấy nam là nhân vật trung tâm như trước kia, giờ đây nữ cũng được đưa thành trung tâm của câu chuyện. Cuộc đời, thân thế, sự nghiệp, tình yêu, tình cảm, quá trình đấu tranh cách mạng, thế giới quan, nhân sinh quan, sở thích, nhu cầu của phụ nữ đều được “chăm sóc” tận tình (Mà nhân tiện đây, thành thật xin lỗi tổ quốc, nhân dân, mái trường đại học xhcn thân yêu, thầy cô kính mến, cùng họ hàng thân tộc, bạn bè gần xa, bà con lối xóm vì mớ kiến thức triết học Marx-Lenin thủng lỗ chỗ và áp dụng lung tung ở trên – cái bệnh đã dốt còn thích nói chữ nó khổ thế). ===> chà vận dụng ngay lý luận mác xít lê nin nít vào đời sống hàng ngày nhỉ, quán triệt quá 😛

Thế cho nên là, ngày càng có nhiều đề tài phim ảnh lấy phụ nữ làm trung tâm cũng phản ảnh xu thế ‘quan tâm phụ nữ’, ‘ghi nhận vai trò của phụ nữ’ đáng phấn khởi hả? Nói là nói thế, chứ chưa có gì đáng mừng lắm đâu. Chị em tuy có góp tý gió, nhưng còn lâu mới thành bão. Căn bản là cho đến giờ xã hội mới chỉ có hiện tượng tự phát, chứ chưa có đầy đủ ý thức tự giác cách mạng 😛 (xã hội ở đây là chỉ toàn xã hội nói chung chứ không riêng gì phái nữ). Ví như ở nhà này có một người đấy, mở miệng ra là sặc mùi “chủ nghĩa nữ quyền”, đại loại như, “bạn vốn không thích xem các loại tranh đấu giữa các phi tần, mà căn nguyên là do ko thik cái chế độ đa thê” (xem bài trước, link ở trên), hay “btw, .. bị coi như “1 mụ đàn bà” là 1 nỗi sĩ nhục của đàn ông, hài thế đấy, vì mình feminist nên mình sẽ ko nói như vậy ” (ở phần comment của bài này). Chưa kể là họ đã được trang bị khá đầy đủ bằng những lý luận sắc bén của chủ nghĩa nữ quyền :-). Nhưng, người này vẫn một hai khẳng định ta đây bàng quan ơ hờ, tuy có “quan ngại sâu sắc” nhưng không rảnh mà đi biến đau thương thành hành động cách mạng: “Mặc dù bản thân em là fan của feminism nhưng mà chỉ dám coi nó là 1 đồ chơi trong tủ kính, lâu lâu ngắm nghía săm soi cho vui, chứ chưa bao giờ cho rằng nó sẽ làm dc cái gì “ra tấm ra món”, ở Tây còn bị nhạo báng kịch liệt, huống j là ở VN… :((“ (trích nguyên văn ở facebook nhé). Đấy, quạt còn một hai không chịu giác ngộ, huống gì là ai, hì hì. ===> Hơ, có giác ngộ mà, chỉ là “lực bất tòng tâm” + “biết mình biết người trăm trận trăm thắng” cho nên ko manh động 😀

Chưa kể, như người này đã nhận xét rất chính xác rằng, “cơ mà thực tình thì đa số phụ nữ lại anti-feminism – thật là nghịch lý đáng yêu :))” (ta là ta ngưỡng mộ khả năng tầm chương trích cú của mình nha). Hay sử dụng một ngôn ngữ mang tính học thuật hơn để diễn đạt, chính những người phụ nữ cũng góp phần không nhỏ vào cái quá trình kiến tạo trật tự và tư duy “nam trọng nữ khinh” trong xã hội (bởi vì họ cũng là sản phẩm của cái trật tự và tư duy đó rồi, nên khó mà nghĩ thoát khỏi khuôn khổ nhận thức hiện hành được). Lấy ngay ví dụ từ cái câu phát ngôn của đồng chí “người này” trích ở trên, có bao nhiêu người phụ nữ ở VN là chưa từng nói qua câu, “thằng A B C đàn bà lắm”,  “tính như đàn bà”, “cư xử như đàn bà” với hàm ý chê bai, khinh thường, sỉ nhục?. “Đàn bà” kia hay được xã hội gắn cho đủ thứ tính chất xấu xa như thiếu rộng lượng, nhỏ nhen, lắm lời, vân vân và vân vân. Chẳng thấy mấy ai đặt câu hỏi liệu quan niệm như thế có đúng không… hầu như tất cả đều chấp nhận như đúng rồi, là sự thật không phải bàn cãi, và hết thế hệ này đến thế hệ khác cứ nói theo một cách rất “có tinh thần xây dựng” (tại gia đình , trường lớp, xã hội, sách vở đều dạy thế, bản thân mình cũng “cảm” thấy thế, “nhận” thấy thế, chẳng nhẽ lại sai???). Cũng chưa thấy ai nói, anh A B C tính như đàn bà, với hàm ý ca ngợi, là nhân từ, vị tha, biết yêu thương, chung thủy và cư xử mềm mại cả. Còn đàn ông mà thù dai nhỏ nhen á, nếu chê thì “bị” gọi là đàn bà, còn nếu khen thì “được” gọi là “quân tử trả thù mười năm chưa muộn”, “quân tử có thù tất báo” (Sợ thế !!!). Cho nên, đợi đến khi hiện tượng tự phát biến thành dòng thác cách mạng (nếu có), đưa công cuộc bình đẳng giới đi đến thắng lợi cuối cùng, chắc cũng lâu ngang bằng đợi đến khi có xã hội cộng sản :-P. (Không biết là lần thứ bao nhiêu, nhưng ở nhà này một lần nữa phải khẳng định chủ nghĩa nữ quyền, bình đẳng giới  không có nghĩa là đòi phụ nữ giống như đàn ông tất tần tật mọi thứ trên đời, đặc biệt là với thái độ hằn học, như thiên hạ vẫn hay lầm tưởng. Ngoài ra, bạn có thấy không, hôm nay ta rất chi là Marxist đấy :-D).

 

Tối độc phụ nhân tâm???

Lan man tán nhảm một hồi, giờ quay lại mục đích chính của bài viết này. Đấy là, bàn mấy câu về hình tượng phụ nữ được kiến tạo qua các phim/ truyện cung đấu.Theo một góc độ, sẽ thấy thể loại phim/truyện này là tiếng nói cảm thông với số phận bi thảm của người phụ nữ trong xã hội phong kiến nói riêng và phụ nữ nói chung (rất có tính phê phán, rất có tính cách mạng, same old story nhỉ :-), lại mời đọc lại bài trước của con Điểu nhi). Nhưng theo một góc độ khác, cũng sẽ nhận thấy hình tượng phụ nữ trong phim/truyện vẫn được xây dựng dựa trên những gì xã hội Đông Á chúng ta từng nhìn nhận về phụ nữ từ xa xưa cho đến nay, mà theo đó, phụ nữ xấu tính và thiển cận hơn đàn ông trên mọi phương diện – phụ nữ và tiểu nhân vốn được xếp ngang nhau. ===> Mỗi ngày 1 thành ngữ – Tử viết: Duy nữ tử dữ tiểu nhân vi nan dưỡng dã! 😛

Thậm chí, trên đời này còn tồn tại một thứ nhận thức gọi là “Tối độc phụ nhân tâm – độc nhất là lòng dạ đàn bà”. Đây là một câu nói vô cùng nực cười. Xét lịch sử, giết người không gớm tay, phụ tình, phũ tình, đều không phải hành vi phụ nữ hay làm hoặc có khả năng và điều kiện làm. Thế mà câu này tồn tại không biết bao nhiêu trăm năm, nhờ được thiên hạ liên tục đem ra làm mới và hâm nóng. Phim/truyện cung đấu ngày nay cũng góp phần không nhỏ.

“Đấu” –  phụ nữ đã không đấu thì thôi, không tranh thì thôi, chứ đã đấu đã tranh là cũng trời long đất lở. Điều này chắc ai cũng ngầm thừa nhận hả. Ở vào cái thời buổi kinh tế thị trường này, hầu hết mọi khía cạnh của cuộc sống đều được quy định bởi mấy chữ “cạnh tranh”, “đấu đá”. Ý thức hệ “cạnh tranh” thẩm thấu vào não chúng ta đến nỗi chúng ta không thể tưởng tượng được trong cuộc sống mà lại không có tranh, có ai đó mà lại không tranh, kể cả ai đó sống cách đây cả vài trăm năm. Căn nguyên của sự bùng nổ của các thể loại phim/truyện cung đấu cũng là đây. Đừng tưởng phụ nữ ngày xưa là hiền lương thục đức, tam tòng tứ đức. Đặt vào trong hoàn cảnh tranh đấu, cũng không kém cạnh gì ai, bản năng nó thế rồi. Tạm chấp nhận tiền đề này đi (trong lịch sử, có bao nhiêu vụ đấu đá thực sự xảy ra???), nhưng phụ nữ đấu vì cái gì và đấu như thế nào?

Cũng giống như đàn ông, phụ nữ tranh đấu không ngoài mấy thứ như quyền lực, tiền bạc, tình yêu này nọ. Khác nhau mỗi chỗ là, hành động tranh đấu của đàn ông thường được cộng thêm ý nghĩa vì dân vì nước, vì chính nghĩa đạo đức này kia.  Còn hành động tranh đấu của phụ nữ  ít được tô vẽ bằng mấy thứ giá trị cao cả đó, thay vào đó là sự tự tư tự lợi. Đàn bà đấu vì muốn chồng yêu riêng mình, còn đàn bà khác vì thế mà thiệt thòi, đau khổ thì đành chịu thôi. Đàn bà đấu để mình được chưởng quản lục cung, mẫu nghi thiên hạ, hay rộng hơn tý nữa là dòng họ mình được giàu sang vinh hiển, vì leo lên quyền lực mà giẫm đạp lên bao nhiêu mạng người. Đàn bà đấu để con mình tương lai rộng mở, không ngần ngại hại con người khác chết nhăn răng, thủ đoạn yêu thích là đập chết ăn thịt ngay từ trong trứng nước (phim nào cũng có vài vụ cho nhau sảy thai/ mất khả năng sinh con này kia).

Sở dĩ có thể khái quát ra như thế này,  bởi vì trong phim/truyện nam đấu, thường là số lượng đàn ông vì dân vì nước, hoặc hy sinh bản thân vì nghĩa nhớn khá nhiều, và thường nhiều hơn đàn ông xấu. Mô hình phổ biến là tự dưng có một thằng cha phản động tà ác nào đó nhảy ra gây rối mù tang tít, làm mất đoàn kết nội bộ, khiến các lực lượng chân chính phải tụ họp xung quanh ngọn cờ chính nghĩa để diệt trừ. Hoặc là hai bên chính tà cân bằng lực lượng, rồi chính thanh trừng tà để làm trong sạch quần chúng :-P. Còn trong cung đấu, trừ một em nhân vật chính+ một hai tay chân ra, còn lại toàn là đàn bà tự tư tự lợi, ganh ghét, giả dối, nham hiểm, và đổi phe như chảo chớp (tiện nhân tựu thị kiểu tình – 😀 vừa học được từ bài của con Điểu nhi). Đặc biệt là tình bạn của đàn bà không hề đáng tin, xã hội người ta còn kết luận là không có tình bạn thực sự tồn tại giữa đàn bà cơ đấy (tình tiết từ chị em tốt biến thành thù địch rất được ưa chuộng). Chưa kể, trong khi đàn ông có khí tiết vững vàng , khó khăn gian khổ nhưng tấm lòng son vẫn chói lóa cùng sử xanh :-P, thì mấy em nhân vật chính trong cung đấu có nguy cơ đổi mầu rất cao, gần mực là đen ngay,  từ ngây thơ trong sáng biến thành âm hiểm thủ đoạn. Tóm lại, đàn bà, phần đông là xấu và dễ thoái hóa biến chất cả???.

[===> Hehe, thật may là mình và bạn YL chưa bao giờ nhận nhau bạn bè tốt (hì, sau này có đâm sau lưng cũng ko bị phỉ báng, nhĩ – áp dụng nhuẫn nhuyễn và thành thục hedging policy :P)]

Tất nhiên là khi phim/truyện cung đấu tập trung khai thác, nhấn mạnh các khía cạnh tiêu cực như trên, những thứ không hoặc hiếm khi được nhắc đến,  là khả năng bảo tồn và phát huy các giá trị “tu thân”, “trị quốc” của giới nữ (trong số nhiều các giá trị khác). Chẳng nhẽ phụ nữ vì tranh giành mà bất chấp nhân nghĩa, hoặc những giá trị tam tòng tứ đức mà người ta hay dạy cho họ?  Chẳng nhẽ phụ nữ không biết thế nào là trượng nghĩa, vì bảo vệ công lý mà đấu tranh? Phụ nữ tranh mà không nghĩ mảy may đến “dân”, “nước”, “đại cục”? Phụ nữ nhẫn tâm giết con của chồng? Trong phân tích diễn ngôn  những thứ này được gọi là “sự quên lãng” hay “im lặng” trong hệ nhận thức(silences – hic không biết tiếng Việt dùng thuật ngữ gì). Tức là không phải chúng không tồn tại hoặc không có khả năng tồn tại, mà là người ta phớt lờ chúng một cách có hệ thống (chính quy và chuyên nghiệp là đây :-P). Hay nói chính xác hơn, chúng không nằm trong cái hiểu biết vốn được dạy dỗ cũng như tưởng tượng của người ta về phụ nữ. Nói đàn bà vì ghen tuông mà hãm hại lẫn nhau, thì anh hiểu, tôi hiểu, trời hiểu, đất hiểu hả, còn bảo đàn bà quyết không tranh giành vì kiên định mục tiêu  tam cương ngũ thường, hay đàn bà có thể giết, chứ không thể làm nhục, hay “đàn bà chi giao đạm như thủy” – quan hệ của đàn bà nhạt như nước lã :-P, hay đàn bà vì tri kỷ mà chết, hay lại ôm mối “tiên ưu hậu lạc” – lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của thiên hạ, nghe nó buồn cười và thiếu “hiện thực phê phán” hả? (haizzz, cho ai tình cờ đọc đoạn này, có mấy câu thành ngữ TQ nguyên gốc như sau: sĩ khả sát, bất khả nhục; quân tử chi giao đạm như thủy; sĩ vi tri kỷ giả tử; tiên thiên hạ chi ưu nhi ưu, hậu thiên hạ chi lạc nhi lạc, vào trang này đều có giải thích).

Nói đến đấu nhau thế nào, như trên đã nêu, đòn ưa thích là cho nhau sẩy thai/ vĩnh viễn không thể đẻ con/ hại chết con của nhau. Độc là độc ở cái chỗ này đây. Đến trẻ con cũng không tha (lại phải đặt câu hỏi nghi vấn, trong lịch sử thật xảy ra bao nhiêu vụ thế này, mà nay chúng ta xem cứ như là đương nhiên vậy ???). Nhưng, thêm một cái nhưng, nếu làm phép so sánh, thì số người chết do đàn ông đấu nhau chắc phải lớn hơn nhiều. Tuy nhiên, sự tinh vi nó nằm ở chỗ là, số người chết đó thường được xếp trong một hạng mục chung chung là “kẻ thù” – che khuất thực tế là trong cái đám đông kẻ thù đó có thể có người già, phụ nữ và trẻ em. Với cả, giết kẻ thù có lý do rất chính đáng là vì nước vì dân.  Tất nhiên rồi, hình tượng anh hùng hảo hán, chính nhân quân tử, vua hiền tôi giỏi làm gương cho xã hội thì không thể để liên quan trực tiếp đến việc giết hại dã man một cá thể vô tội nào đó được. Ngoài ra thì, đàn bà hay sử dụng các chiêu trò ngậm máu phun người, ném đã giấu tay, chọc gậy bánh xe, vừa ăn cướp vừa la làng, còn đàn ông họ xử lý nhau trên sa trường bằng gươm giáo, hoặc trên triều đình bằng các công cụ luật pháp, rất ư là quang minh lỗi lạc. Cũng chỉ có phe xấu, tiểu nhân âm hiểm (mà như trên nói, không nhiều) mới sử dụng các chiêu thức ám muội mà thôi.

 Nếu như ai đó nói, cái gì đó mà lịch sử là tấm gương soi của hiện tại, hay có lẽ chính xác hơn, là những gì chúng ta nhận định và tô vẽ về lịch sử phản ảnh tư duy của chúng ta ở hiện tại, thì quan niệm của xã hội hiện đại về đàn bà, thật sự khác được bao nhiêu so với ngày xưa?

 

… Và vài dòng về truyện ngôn tình

Con Điểu nhi lần trước hỏi ta, có viết về truyện ngôn tình nữa không…

Truyện ngôn tình có rất nhiều điểm hay và hấp dẫn, nhưng ở khía cạnh “nữ quyền”, cũng là một cái nôi bảo tồn và phát huy cao độ tư tưởng trọng nam khinh nữ, minh chứng hùng hồn cho câu phát biểu của đồng chí “người này” ở trên.

Đây có lẽ là một trong những điểm gây ấn tượng sâu sắc nhất khi đọc ngôn tình cả cổ đại, xuyên không lẫn hiện đại, đô thị. Mấy anh vương gia, tổng tài, nhân phẩm của các anh rất có vấn đề. Mặc dù các anh yêu và sủng mấy chị nữ chính, nhưng các anh đối xử siêu tàn nhẫn vô nhân đạo với mấy em khác (mấy em này hay được gắn mác tham tiền, hám của để bao biện cho cách hành xử của các anh là “đúng người đúng tội”, không có gì sai). Tham tiền thì sao, hám của thì sao, chỉ làm tình nhân của anh vì tư lợi thì sao? chẳng nhẽ vì thế mà có thể đối xử với con người ta như với súc vật? Một số anh đối với chị nữ chính thậm chí còn hiếp trước yêu sau. Thế nhưng chị em chúng ta không những dễ dàng bỏ qua,  có khi còn tôn các anh lên thành hình tượng đáng mơ ước.

[Ngoài lề: Đã nói đến những điểm gây ấn tượng sâu sắc của truyện ngôn tình, thì nói cho chót. Có một điểm hài hước nhưng cũng đáng buồn, đấy là sự kiến tạo trật tự Eurocentric, chính người châu Á chúng ta làm. Châu Âu cái gì cũng đẹp, cũng sang, cũng đáng mơ ước, là chuẩn mực của sự sang trọng và vẻ đẹp thanh lịch quý phái, mấy nhân vật chính thì trưng đầy người toàn hàng hiệu châu Âu, cho thiên hạ tha hồ suýt xoa lác mắt :-)].

 

Kết luận

Tất cả những ghi chép ở trên, là để cho thấy chúng ta hay ngộ nhận là chúng ta suy nghĩ văn minh lắm, tiến bộ lắm so với “xã hội phong kiến thối nát”, nhưng thực ra, thứ gọi là văn hóa, thay đổi chậm hơn nhiều so với chúng ta tưởng tượng. Lịch sử cũng chứng mình rằng, đến một cuộc cách mạng hào hùng với hai cuộc chiến tranh thần thánh chấn động địa cầu, vang dội năm châu, cũng chẳng xóa được là bao những “tàn dư” của chế độ cũ :-P, như cái phong trào điểm mặt chỉ tên những thói hư tật xấu của người Việt nêu ra một đống đấy, thì nói gì đến công cuộc mà gặp thập diện mai phục như bình đẳng giới.

 

Tái bút

Hôm qua nói chuyện với con Điểu nhi, nàng ta bảo đấu tranh cho chủ nghĩa nữ quyền là con dao hai lưỡi. Nếu ai xinh đẹp còn có thế, chứ nếu thiếu xinh đẹp thì “thiên hạ” ném đá cho te tua. Ta bảo, thật, như chúng ta vừa thiếu xinh đẹp vừa ế, thiên hạ lại kết luận ngay là con này không có thằng nào thèm lấy, cay cú mới đấu tranh. Chính vì thế, con Điểu nhi nhà này đã kết luận rất thông thái rằng, vì chúng ta hèn nhỉ, nên chúng ta chỉ thấy bất bình đẳng thì tường thuật, ai tin thì tin, không tin thì thôi (già rồi tim yếu chân run, nhỡ đấu tranh vũ trang, thiên hạ ném đá, chạy không kịp lại hứng mấy hòn đá vào đầu, thành “nữ thạc sỹ nhập viện tâm thần vì ế chồng”). Bài này viết theo tinh thần như vậy. 🙂

 

Bonus

Mời xem Vũ Linh – Kim Tử Long hát trích đoạn Hồ Quảng “Phàn Lê Huê”. Nhân vật nữ thì không chuyên nghiệp lắm.

Phút thứ 18: 40 Tiết Đinh San (Vũ Linh) có hát một câu vọng cổ có nhắc “tối độc phụ nhân tâm”, rất là mỉa mai…

Và ở clip này, phải ca ngơi anh Kim Tử Long – vai Tiết Ứng Luông, vì hát rất hay và vũ đạo rất đẹp (thần tượng của ta cũng khỏi chê).

Ngoài ra lời thoại vô cùng hay.

Và không hiểu sao các kép cải lương, quăng chén quẳng quạt rất ư là điệu nghệ 🙂

Hoa Sinh

Advertisements

Điệu Hồ Quảng – Thiên tiên phối/ Hoàng mai khóc mộ

Gần đây ta nghe cải lương theo điệu chứ không xem cả tuồng. Còn nhớ vài tháng trước (nhanh nhỉ, time flies) còn bỏ cả ngày nghe Đế nữ hoa cùng con chim (by the way, Đế nữ hoa trong tuồng Lưỡng Quốc thâm tình của Vũ Linh, có người đưa lên youtube rồi đây (chỉ có tiếng, ko có video, nhưng có slideshow) http://www.youtube.com/watch?v=ezE2ajz2qXE).

Hôm nay, lại bỏ cả nửa ngày để nghe Thiên tiên phối/ Hoàng mai khóc mộ. Thực cũng không hiểu tại sao điệu này có đến 2 tên, có lẽ do xuất hiện trong cùng 2 tuồng trong khoảng thời gian gần nhau. Một trong hai là tuồng Lương Sơn Bá – Chúc anh Đài chắc rồi (mấy điệu tuồng trong Lương Sơn Bá, Chúc Anh đài là hay thấy hoàng mai này hoàng mai kia, hoàng mai kết bạn (lúc 2 anh chị gặp nhau), hoàng mai trả ngọc (lúc anh trả chị ngọc khi hay tin chị chuẩn bị đi lấy chồng), hoàng mai khóc mộ (lúc chị khóc lóc bên mộ anh) vân vân), còn tuồng kia, nhìn tên đoán tuồng :-D, chắc là tuồng liên quan đến tình yêu tiên phàm, Giáng tiên, hay Đồng Vĩnh với thất tiên nữ  gì đó (thông tin bên lề là anh Đồng Vĩnh là một trong Nhị thập tứ hiếu bên tq).

Điệu này có vẻ phổ biến, nghe riết thành quen tai, trước nay cũng nghe qua nhiều lắm (nhưng cũng có thể do mình hay nghe mấy tuồng có điệu này, đặc biệt là Lương Chúc). Tuy nhiên,  đến hôm nay nghe clip này, mới thấy ấn tượng sâu sắc.

Lại là do lời hát của Vũ Linh (người cứ quen textual analysis riết thành bệnh), đặc biệt là:

Nước/ mắt buồn/ phủ mây/ thành mưa

Nước/ mắt buồn/ khiến sông/ thành băng

Trời/ cuồng quay/ đất nghiêng/ vần xoay

Còn /âm u /có đêm /không ngày

Bước/ tôi đi/ lẫn trong/ gió sương… vùi /kiếp /phong/ trần.

Con chim kia thông cảm. Trình độ sến của ta ngày càng nặng. Lời hát này, kết hợp với nhịp nhạc đều,  từ từ, câu hát ngắt 2 chữ một như trên, diễn tả thứ tình cảm phần đau khổ,  phần chấp nhận hiện thực phũ phàng, phần tâm tình nỗi lòng, phần nén đau thương, nhịp điệu lại dửng dưng, rất hay (thế này cho dễ hiểu, mặc dù chẳng chứa tý nhạc lý nào ở trong). [Nếu xem video, còn kết hợp thêm tư thái chấp tay chúc phúc nàng đi lấy chồng, và quỳ xuống nhận chén rượu rất chi tao nhã của thần tượng mình, và đôi mắt long lanh nước mắt… thừa nhận là một đôi mắt long lanh nước mắt trực trào đôi khi khiến con người ta thương tâm hơn một đôi mắt giàn giụa nước mắt – hì hì, gì cũng phải chêm vào khen thần tượng vài câu].

Nghe cả cái điệu này, chợt nghĩ, Tống từ cũng chỉ đến thế mà thôi… 😀 (Mỗi câu dài là 1 khổ thơ tứ tuyệt (trừ khổ kết thêm 2 câu), Tống từ  thì lời vần hơn).

Một số link Thiên tiên phối/ Hoàng Mai khóc mộ đây:

http://www.youtube.com/watch?v=nxcSXfyp_aY (Vũ Linh- Thanh Thanh Tâm)

http://www.youtube.com/watch?v=jWfRfJ9DcRE (Vũ Linh – Phượng Mai – đoạn này nhạc nhanh hơn, vui hơn).

http://www.youtube.com/watch?v=fHWBhA0mPtQ&playnext=1&list=PL4EC80C658F4D8200&feature=results_video (Khóc mộ đây)

Điệu này thấy các câu toàn kết thúc bằng vần bằng cả, có điệu Từ hải có câu đầu mỗi khổ kết thúc bằng vần trắc, là một trong những điệu ta vôcùng ưa thích.

Hoa Sinh

Tản mạn về Cải lương Hồ Quảng

Người ta lại còn ra vẻ ngây thơ vô số tội, nhắc khéo là “có kẻ tuyên bố sẽ viết cái gì đó về Vũ Linh cơ mà?” (nội dung chat ngày 26/5/2012–> trích nguồn tử tế, đạo đức cách mạng cao đến thế là cùng). Phải, thì đúng là có kẻ tuyên bố đấy, nhưng vẫn như cũ, lời của kẻ đó chỉ “nhất ngôn tứ đỉnh, song mã khả truy” thôi”, tin vào có mà “cạp đất mà ăn à?”

Bài học quan trọng tự rút: đã lười rồi thì từ nay đừng có bày đặt mà tuyên bố!!!

[Ngoài lề 1: hì, với tất cả lòng ngưỡng mộ đối với sắc đẹp của Ngọc Trinh, cũng như lòng thương hương tiếc ngọc đối với phái nữ nói chung, giải thích luôn rằng cái cụm từ “cạp đất mà ăn à” ở trên chỉ là tiện tay nhặt lấy, vì nó đang nổi bồng bềnh trên các mặt báo, chứ ko hề mang ý nghĩa đứng về phe các nhà văn hóa, nhà đạo đức, nhà phê bình xã hội vân vân và mây mây ném đá hay chỉ trích Ngọc Trinh]

[Ngoài lề 2: cụm từ “vân vân và mây mây” là học từ “người ta” – cái đứa ép tình ép duyên gì thì không ép lại cứ ép văn ép thơ ấy]

Vũ Linh – haizzz, vẫn là cổ nhân nói đúng, “tình nhân nhãn lý xuất Phan An, xuất Tống Ngọc”, với thể loại “Vũ Linh đích cuồng phiến” (quạt cuồng của Vũ Linh :-P), nếu viết về thần tượng thì chỉ có thương yêu và ngưỡng mộ. Mà do văn dở chữ kém, lại thiếu kiến thức chuyên môn về bộ môn nghệ thuật cải lương Hồ Quảng, thật ngoài hai chữ thương yêu và ngưỡng mộ ra cũng chẳng còn biết viết gì khác.

Vì thế cho nên, khi chẳng thể viết gì về thần tượng, thì con người ta xoay ra viết một bài tản mạn… về nội dung các tuồng cải lương Hồ Quảng… thông qua lăng kính poststructuralism 😀

Cần nói luôn là số lượng tuồng Hồ Quảng ta đây từng xem qua rất khiêm tốn, và chủ yếu là tuồng có Vũ Linh. Tất nhiên, là trừ 1 số vở nổi đình nổi đám như Mạnh Lệ Quân (2 versions: Lệ Thủy + Minh Vương; Phượng Mai + Kim tử Long) hay Con gái Mạnh lệ Quân/ Xử án Phi Giao (Ngọc Huyền + Chí Linh; Ngọc Huyền+ Kim Tử Long)…

[Ngoài lề 3: trong các đại mỹ nam TQ, Phan An, Tống Ngọc chỉ là những cái tên, riêng nhân vật  Lan Lăng Vương có lý lịch trích ngang và cuộc đời “hoạt động cách mạng” thật là đặc biệt, thật là đặc biệt.]

[Ngoài lề 4: chợt nghĩ, đáng ra phải lục mấy quyển truyện ngôn tình, học mấy cụm 4 chữ để miêu tả thần tượng cho thêm phần văn vẻ, đại loại như diện mục như ngọc, hình dung tú mĩ, nhân trung chi long, ngọc thụ lâm phong,  phong độ phiên phiên, khí độ quá nhân … hì nhưng mà thật cũng chẳng để làm gì]

Cải lương Hồ Quảng: hơi đáng tiếc, hầu hết cả vở cải lương Hồ Quảng (clHQ) đều dùng tích truyện TQ, hoặc lấy bối cảnh TQ. Không biết có phải do dùng tích TQ dễ bịa hơn, thích bịa thế nào thì bịa theo trí sáng tạo của người viết tuồng? Bối cảnh TQ thích ăn mặc trang điểm thế nào thì ăn mặc?

Chứ dùng bối cảnh VN, nhân vật lịch sử VN, kể cũng phiền hà? 😀 mấy cái phim cổ trang mới bước đầu thử nghiệm, đã bị bao nhiêu người lao vào ném đá, nào là đầu tóc giống tq quá, ăn mặc giống TQ quá vân vân và vân vân. Mà người VN chúng ta, với truyền thống cộng đồng  sắt son, sau lại càng được củng cố bởi tinh thần tập thể xã hội chủ nghĩa, cộng thêm dòng máu cách mạng luôn hừng hực trong tim, nên rất bạo dạn trong mấy vụ ném đá hội đồng, đã ném là ném cho sứt đầu mẻ trán cho biết mặt “sức mạnh tập thể” của các ông các bà mới thôi. Mà khổ nỗi, ném thì cứ ném, nhưng lại chưa ai chỉ ra được ngày xưa các cụ chúng ta ăn mặc như thế nào, để đầu tóc trang sức như thế nào (cho rằng người Vn xưa đội khăn xếp, mặc áo tứ thân, như cách chúng ta hay dress up cho mấy bức tượng bà Trưng bà Triệu, hay diễn những tuồng tích VN, cũng ko có gì là đúng nha). Nản hơn nữa, hầu hết người ném đá lại chẳng dựa trên sách vở tư liệu lịch sử gì, mà dựa trên reference là xem phim TQ 😛 Trong bối cảnh như thế, clHQ cho các anh hùng dân tộc ăn mặc giống TQ, hay cho vài màn yêu đương đàm tình thuyết ái chàng nàng “sến sủa”, xem chừng cũng khó quá hả… 🙂

Nhưng mà dù sao thì cũng vẫn tiếc, nếu tuồng về lịch sử Vn, con người Vn, sẽ càng đáng trân quý hơn [personal opinion]. Hay là, cứ bịa ra tên quốc gia, tên nhân vật như truyện cổ tích, thế cũng được.

Cải lương Hồ Quảng là thứ mà nhìn từ góc độ chống TQ, bài TQ đang nở rộ mấy năm gần đây (nhờ mấy vụ tranh chấp ở cái vũng nước trứ danh kia, mà làm cho ít nhất là 1 nhân vật trong nhà này đang đau đầu trầm cảm:-P), sẽ bị cho là sản phẩm của tình trạng “nô dịch văn hóa phương Bắc”, hì hì, còn nếu nhìn từ góc độ “hội nhập”, “toàn cầu hóa”, “đi tắt đón đầu”, “hòa nhập chứ ko hòa tan” and the like… thì là “tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại”, nhưng là “tiếp thu có sáng tạo”, cộng thêm đã “Việt Nam hóa” để phù hợp với “thuần phong mỹ tục” của người Việt Nam 😛

Ta đây vốn bản tính “cải lương dễ thỏa hiệp” (có muốn đâu, nhưng mà đặc điểm giai cấp nó như thế, làm sao đây 😦 ), nên chẳng muốn nghĩ mình nô dịch làm gì cho “đau đầu nhức óc”, lại phải “nếm mật nằm gai” đồ mưu đấu tranh cách mạng (chữ mượn trong Bình Ngô Đại cáo của thần tượng Nguyễn Trãi). Vì thế cho nên, hoàn toàn nhìn nhận clHQ theo ý nghĩa tích cực, tức là có học hỏi, có sáng tạo. Mà thực đúng là như thế cơ, truyện TQ, nhân vật TQ, nhưng tinh thần lồng trong đó lại rất VN (như sẽ được chứng minh ở dưới đây).

[Ngoài lề 5: hôm nay ta dùng chữ “cách mạng” hơi nhiều, phải chăng là “mặt trời chân lý” sắp “chói qua tim” rồi??? :D]

Cải lương Hồ Quảng – một vài nhận xét bên lề

– Xem/nghe clHQ, nói chung là đừng mong nhiều ở cốt truyện, đừng mong hành động, giật gân như phim Holywood, hay cao trào kịch tính như phim tâm lý tình cảm Hàn Quốc. Đại loại là có kịch tính, có lâm ly, có hành động, nhưng cái gì cũng ở mức vừa vừa phải phải. Mà cũng đừng mong cốt truyện chặt chẽ, thuyết phục, bởi vì nhiều tuồng cứ thủng lỗ chỗ ra đấy.

Nhớ gần đây nhất, xem vở Hoa bướm ngày xưa – Hai mảnh hoa tiên, thật là bực mình mà. Nhân vật An Đình (Kim Tử Long đóng) hùng hổ chia tay người yêu là Chiêu Lan (Phượng Mai đóng) ra trận để cứu nguy non nước, bảo vệ non sông này kia, sau khi đi nghe tin người yêu bị tuyển vào cung vua, lập tức quay giáo hàng giặc (??? à mà cũng đáng thông cảm, theo như trong tuồng thì “cháu nó” mới 18 20 tuổi). Một ngày đẹp trời anh An Đình lẻn quay về nước, giết phăng ngự lâm quân để cướp quần áo giả trang  vào cung vua tìm người yêu (thế mới sợ!!!). Gặp rồi, được em khuyên nhủ một hồi, nên quyết định lại quay về trung nghĩa với triều đình (hì hì, nghe hơi Ngô Tam Quế). Vì thế cho nên khi quay lại chốn sa trường, thân vẫn tại địch, cầm quân địch đánh nhau với quân nhà, nhưng cứu mạng tướng nhà là Hàn Phong Vũ (tên đẹp ghê, thần tượng của mình đóng :-D), xong sau đấy cùng tướng nhà nội ứng ngoại hợp đánh tan quân địch. Về phần em Chiêu Lan, được nhà vua gán cho anh Hàn Phong Vũ, làm vợ anh này nhưng vẫn tơ tưởng anh An Đình. Cho nên là, sau khi thắng địch, anh Hàn Phong Vũ dẫn ân nhân cứu mạng + anh em kết nghĩa trên sa trường chính là anh An Đình về ra mắt vợ. Thế là nhân lúc anh Hàn Phong Vũ không có mặt hai anh chị An Đình + Chiêu Lan có 1 màn hờn trách, dằn vặt, khóc lóc, bày tỏ nhớ thương. Câu chuyện còn, nhưng mà hic, đại loại là nó lãng nhách như thế đấy.

Lời clHQ: dùng nhiều từ Hán Việt, thơ cổ (TQ), điển tích cổ, nhưng đôi lúc lời/ điển tích/ thơ không phù hợp với nội dung tuồng cũng là chuyện bình thường. À mà thực ra vấn đề này cũng chẳng quan trọng mấy, clHQ vẫn hay tuyệt cú mèo, chẳng qua là tính ta tỉ mỉ nhỏ nhen, mới để ý kỹ lưỡng vậy thôi.

Ví dụ nha, xem tuồng Lương Sơn Bá Chúc Anh đài do Vũ Linh – Phượng Mai đóng, vừa đoạn trước, Lương huynh có một màn chỉnh đốn giới tính cho Chúc “đệ”, đại loại là chúng ta đều là đàn ông, làm sao có chuyện như đôi cá đôi ngỗng gì được
(xem ở đây http://www.youtube.com/watch?v=hADeEF5VA9U&feature=relmfu)
sang đến màn sau, lúc Lương Chúc nói lời chia tay, Lương huynh lại ngâm lên câu thơ: Cầu Ô thước đã chia đôi ngả – Giọt mưa ngâu là giọt lệ tình. Điển tích Ngưu Chức – cầu Ô thước.. là về tình yêu nam nữ (đúng ko nhỉ? nếu ta nhớ ko nhầm), Lương huynh ngâm hai câu này, thật ko hợp lý cho lắm.
(xem ở đây http://www.youtube.com/watch?v=RImnZ1kCuNw&feature=relmfu)

[Ngoài lề 6: by the way tuồng này Vũ Linh+ Phượng Mai hát hay ghê đi. Nhưng mà xem Lương Chúc, chỉ dừng đến đoạn Trả ngọc thôi, lại vẫn câu cũ, già rồi yếu tim nên ko xem được mấy đoạn thảm thiết về sau.
Ngoài ra, rất thích câu hát này của Lương huynh:
Hôm kia, còn yên vui
Hôm qua, còn hoa tươi
Hôm nay, buồn đau thương
Hôm nay, sầu ướt mi… tuôn tràn lan (ghi chú là mỗi version ca từ câu này lại được Lương huynh hát khác đi một chút) → tại sao lại thích câu này? chắc là cái bọn nghiên cứu chính trị đã dở hơi lại còn là tín đồ của postmodernism/ poststructuralism, rất thích các thể loại process tracing nên mới thích câu này 😛
(xem Lương Chúc Vũ Linh- Tài Linh trả ngọc ở đây http://www.youtube.com/watch?v=G33D-DxjmAE → Lương huynh nhìn thư sinh nho nhã thế thôi nhưng mà hất tay ném cái cốc vèo 1 cái, yêu ghê :-D)]

Ví dụ khác này, tuồng Gánh cải Trạng Nguyên, theo tuồng thì nhân vật chính (xem lâu rồi ko có nhớ tên, dĩ nhiên là Vũ Linh đóng :D) đi học chăm ngoan thi đứng thủ khoa cấp huyện hay gì đó, được 1 ông quan “biết hàng” mai mối cho cô con gái đến tuổi cập kê của mình, chắc là chờ thi đỗ trạng nguyên xong rồi cưới. Nhưng đến khi nhân vật này từ chối lời tán tỉnh của 1 em (không nhớ tên nốt – Tài Linh đóng), lại kể là “lương duyên tôi đã định rồi, giao hôn chỉ phúc với nàng họ Vương”. Hic giao hôn chỉ phúc là chỉ bụng hứa hôn lúc còn mang thai cơ…  Ngoài ra, nàng họ Vương kia trong lúc tương tư nghĩ đến chàng, đến hạnh phúc lứa đôi sau này lại ngâm bài Phong kiều dạ bạc mới kinh 😛

[Ngoài lề 7: trong tuồng này Vũ Linh- Tài Linh tung hứng rất xuất sắc, đáng xem,
tại đây – http://www.youtube.com/watch?v=oxZpp_5kKaQ; http://www.youtube.com/watch?v=d4z2U9vEEZI&feature=relmfu ]

Nữ phẫn nam trang: các đào cải lương phần đông hình dáng ko được thon thả, khi cải nam trang lại hay thắt đai quanh eo, nên nói chung nhìn hơi tròn, rất thiếu khí chất (đặc biệt kết hợp với kiểu đầu xịt gôm bờm sư tử ở trên nhìn rất gớm- Mốt những năm 90s đầu 2000s). Nên cho đến giờ, thấy cải nam trang đẹp nhất là Phượng Mai trong tuồng Lương Chúc, lúc đầu đội mũi, mặc áo ko thắt đai (link ở trên), chứ còn cái lúc ở trường học thì …

Nhân tiện tám luôn về Vũ Linh phẫn nữ trang: mới xem thần tượng phẫn nữ trang trong các tuồng: Phùng Bửu Sơn – Ngọc Quế Trang; Thái tử Đan giả gái; 1 cảnh nhỏ trong Phàn Lê Huê báo gia cừu; và gần đây nhất là Ngũ tử tư phạt Sở.

Thấy thần tượng nhìn duyên nhất là trong Phùng Bửu Sơn – Ngọc Quế Trang (http://www.youtube.com/watch?v=4alN2ADRidc), dáng điệu lúc hát câu “đuốc hoa ta động phòng trao thân” rất đáng yêu 🙂

Đến Ngũ tử tư phạt Sở (http://www.youtube.com/watch?v=iDe48ZUPz0s) thì… ôi thôi. Như đã kể với con chim, thần tượng cũng ko còn trẻ nữa, tuy vẫn thanh tú nhưng dù sao cũng ko còn được như ngày xưa, trong tuồng này thần tượng bị trang điểm quá đậm, quan trọng là màu sắc lại còn lạc tông với bộ áo cánh màu tím (màu tím là màu rất khó phối màu sắc). Bộ tóc ko hợp khuôn mặt. Ngoài ra, dù sao cũng là đóng vai võ tướng giả gái, ăn mặc kín đáo 1 chút như trong Phùng Bửu Sơn – Ngọc Quế Trang nhìn duyên hơn, mặc bộ đồ voan để làn da lấp ló, lại còn độn ngực lên cho gái 100%…  tóm lại là, dù thương yêu thần tượng lắm lắm thì cũng phải ngậm ngùi mà thừa nhận rằng nhìn Kỷ Xuân của thần tượng giống gái lầu xanh hết thời, hay gái nạ dòng phấn son lòe loẹt hơn là mỹ nữ, hic.

[Ngoài lề 8: hàn sinh ơi hàn sinh, bao giờ mới có đủ tiền mua mấy tuồng mới của thần tượng để xem đây??? Y_Y T_T Y_Y]

Trang phục trang sức tuồng: nhờ phước của nền văn hóa pop-rock đang lộng hành khắp thế giới, mà các loại công nghệ làm kim tuyến, kim sa, phụ kiện lóng lánh đạt đến đỉnh cao nghệ thuật. Cũng nhờ đó mà khiến cho trang phục tuồng ngày càng chói mắt. Ngày xưa kim tuyến kim sa gì đó chỉ đính viền áo, giờ dát nguyên cả bộ áo… Diễn trên sân khấu chấp nhận được, mang vào video hơi lóng lánh quá mức cần thiết (và quá tương phản với khung cảnh xung quanh). Bên cạnh đó, là đôi lúc các đào đeo mấy bộ tóc+ trang sức quá rắc rối, nhiều thứ lỉnh kỉnh ko khác gì đống rác trên đầu.

Cải lương Hồ Quảng và feminism (chủ nghĩa nữ quyền)

– ClHQ là một great feminist – thật đáng khen thay. Feminism thể hiện ở những chỗ xây dựng hình ảnh người phụ nữ rất tích cực:

+ Nhân vật nữ ra trận đánh giặc chí khí anh hùng ko thua gì nam giới. Thậm chí có khi còn hơn, không khỏi khiến người xem phải thắc mắc là đàn ông nam nhi đâu hết, sao toàn ngồi nhà để nữ giới ra trận là sao? (tuồng Ngũ Tiểu Thanh là 1 ví dụ – mà tuồng ngày cũng là 1 tuồng xem nội dung khá bực mình, mặc dù thần tượng của ta diễn cảnh ngượng ngùng “tình trong như đã mặt ngoài còn e” thật là hay, à ngoài ra còn có màn quay quạt siêu pro. Tuồng Lưu Kim Đính nữa, anh Cao Quân Bảo hùng hổ xông ra trận thì nằm ốm liệt giường, em Lưu Kim Đính ra trận thì hạ hết thành Đông đến thành Tây hic).

+ tự do tư tưởng, tự do truy cầu tình yêu, thể hiện qua mấy màn nữ trêu nam.

[Ngoài lề 9: nói đến nữ trêu nam, cứ thấy Tài Linh gặp Vũ Linh trên đường/ ngoài chiến trường là biết ngay sẽ có 1 màn nhảy vào trêu chọc, như trong mấy tuồng La Thông tảo Bắc, Thần nữ dâng ngũ linh kỳ, Mộc quế Anh dâng cây, Phàn Lê Huê báo gia cừu, còn gì nữa thì không nhớ (trừ Gánh cải trạng nguyên nội dung hơi khác biệt). Và mặc dù Tài Linh diễn cũng duyên lắm nhưng mà xem nhiều quá đến phát chán đi, đâm thấy hay nhất lại là màn Ngọc Huyền cua Vũ Linh trong Phàn Lê Huê phá hồng thủy trận (đúng ko nhỉ? đại loại là đoạn 2 người mới gặp nhau). Nhưng mà nói thế thôi, xem lần 2, màn Ngọc Huyền cua Vũ Linh trong Mộc Quế Anh cũng thấy chán nốt. Tóm lại, chẳng có chung kết….]

+ nếu lấy chồng rồi thì ngoan hiền đảm đang, hết lòng vì chồng, theo chồng.

+ Ngoài ra, nam đóng giả nữ không phải là hành động nhục nhã, mà toàn là anh hùng không (trong truyện Tam Quốc, Khổng Minh gửi quần áo đàn bà cho Tư Mã Ý, có ý bỉ thị lắm).

+ Tuy nhiên, có 1 tuồng lại đấu tranh cho nữ quyền 1 cách lộ liễu, là tuồng Tứ hỷ lâm môn, không thích, không thích, đâu phải cái gì cứ nói thẳng toẹt ra cũng là hay (by the way tuồng này có mấy màn tam ca Vũ Linh, Kim tử Long, Ngọc HUyền rất dễ thương, tuy nhiên, phản cảm vụ mặc quần áo giả trai, chân đi giày cao gót; đi giày cao gót kết hợp với trang phục đào võ trong Phàn Lê Huê thì còn tạm chấp nhận được).

Có 1 điều là, clHQ vô hình chung đã reflect, construct and reconstruct (hì, dịch ra tiếng Việt thế nào đây: phản ảnh, kiến tạo và tái kiến tạo, btw, cho ai vô tình đọc được dòng này, “kiến tạo” là từ chuyên môn nhé) hình ảnh, vị trí của người phụ nữ Việt Nam rất là mười phân vẹn mười, “ba sẵn sàng, ba đảm đang”, “chăm việc nước, đảm việc nhà”, “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” (hì hì, cụm cuối cùng vợt được trong phần bình luận về mấy cô nữ dân quân hay gì đó trong lễ diễu hành kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội, có thể kiểm chứng ở đây 😀 http://www.youtube.com/watch?v=d63AqpclZtk)

Gần đây, bạn bè của ta kêu dữ lắm, có người thì nói, trên đời chỉ có 2 loại phụ nữ, 1 là phụ nữ hạnh phúc, 2 là phụ nữ Việt Nam (thãm hết biết), người khác lại kêu, đàn ông Việt Nam có giỏi thì chăm việc nước, đảm việc nhà đi (hì!!!). Cách kiến tạo hình ảnh người phụ nữ đa năng ở Vn thật là đeo tròng vào cổ phụ nữ mà (theo một cách vô cùng tinh vi :D, vừa đeo tròng vào cổ con nhà người ta, lại vừa khiến con nhà người ta tiếp tục phấn đấu khoác tròng và tự hào vì điều đó).

[Ngoài lề 10: cơ sở khiến Ngọc Trinh tự nhận là sống phụ thuộc vào tiền của người yêu bị các “liền anh liền chị” đức cao vọng trọng ném đá không tiếc tay là đây :-)].

– Có một điều này rất thú vị nha, trên chiến trường hay có mấy màn nữ đánh thắng nam (Mộc quế Anh dâng cây, La Thông tảo Bắc, Phàn Lê Huê (thắng cả Tiết Đinh San, cả Tiết Ứng Luông), Lưu Kim Đính, vân vân). Nhưng thường nàng thắng chàng là do dùng phép thuật. Suy ra là gì: (i) for some reason hình tượng người phụ nữ luôn gắn với phép thuật, không hiểu có phải dựa trên hệ tư duy là phụ nữ nói chung mê tín hơn đàn ông, nên dễ tin vào mấy chuyện phép thuật, dễ luyện mấy môn phép thuật hay ko :-)? Anh hùng hảo hán thường là “đường hoàng”, minh bạch, ko có chuyện dụng phép nha; (ii) Phụ nữ nói chung cũng cần phải có phép thuật thì mới thắng đàn ông, không thì đừng hòng. Tóm lại là trong đời sống thực thì đương nhiên không có chuyện này 🙂


Cải lương Hồ Quảng và Vietnamese nationalism (chủ nghĩa dân tộc Việt Nam)

– Vì clHQ hay lấy bối cảnh TQ, nên trước hết lạm bàn mấy câu về “the so-called” chủ nghĩa thiên hạ TQ (con chim kiến thức vững hơn nhớ correct cho ta vụ này).

Nếu các chuyên gia chuyên nghiên cứu về TQ (cả trong lẫn ngoài TQ) phân tích chính xác, thì cho đến cuối thế kỷ 19 ở TQ vốn không có thứ gọi là chủ nghĩa dân tộc 🙂 Thế giới quan của người TQ là chủ nghĩa thiên hạ (tiếng Trung: tianxia zhuyi, tiếng Anh: tianxiaism), và tư duy chính sách đối ngoại của TQ đối với lân bang là chủ nghĩa văn hóa (culturalism). Tức là gì: trên là trời, dưới là thiên hạ, nghĩa là TQ là thiên hạ, hoàng đế TQ cai trị toàn thiên hạ.  Vì hoàn cảnh mà bắt buộc TQ phải chấp nhận sự tồn tại của 1 vài vương quốc nhỏ xung quanh, nhưng các vương quốc này thần phục hoàng đế TQ (theo cơ chế triều cống, bao gồm cả VN trong đó), chấp nhận hoàng đế TQ là chủ thiên hạ. Ngoài ra các vương quốc này hoàn toàn inferior về văn hóa, bị người TQ gọi là man, di, địch, rợ, đại loại là ko có tư cách nói chuyện lân bang theo nghĩa bình đẳng.

Vì thế cho nên, TQ vốn là thiên hạ, chứ ko phải là 1 quốc gia-dân tộc theo cách mà chúng ta tưởng tượng (nhớ lời 1 học giả nào đó về tq ngày nay: a civilisation pretends to be a state). Do đó mới có chuyện, TQ cho đến khi bị phương Tây chia năm xẻ bảy  làm gì có tên nước (như tên TQ ngày nay), chỉ có tên các triều đại Hán Đường Tống Nguyên… làm bá chủ trung nguyên, cai trị thiên hạ mà thôi. Cái này ở Vn khác nha, chúng ta có các triều vua Lý Trần Lê… thay nhau trị vì, nhưng chỉ có 1 tên quốc gia là Đại Việt.

Thế nhưng theo thế giới quan rất đáng yêu của người VN, 🙂 được kiến tạo và tái kiến tạo qua bao nhiêu là thế hệ, như:
+ thế kỷ 11, “Nam quốc sơn hà Nam đế cư, Tiệt nhiên định phận tại thiên thư” (Lý Thường Kiệt),
+ thế kỷ 15, “Như nước Đại Việt ta từ trước, vốn xưng nền văn hiến đã lâu, Núi sông bờ cõi đã chia, Phong tục Bắc Nam cũng khác, Từ Triệu Đinh Lý Trần bao đời xây nền độc lập, cùng Hán Đường Tống Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương” (Bình Ngô Đại Cáo – Nguyễn Trãi)
+ thế kỷ 18: “đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ” (Quang Trung Nguyễn Huệ)

luôn muốn khẳng định chúng ta là 1 quốc gia độc lập, bình đẳng với thiên triều đế quốc, nên rất là downplay các bạn TQ, hì hì. Tóm lại các bạn to thì có to, nhưng cũng chỉ là 1 quốc gia- dân tộc (như mọi quốc gia- dân tộc khác) mà thôi. Thế giới quan này đương nhiên càng được củng cố ở thời hiện đại, nhờ sự hình thành của hệ thống quốc gia- dân tộc trên thế giới.

ClHQ phản ảnh và kiến tạo tư duy này rất rõ, bằng việc gán tên cho các triều đại TQ thành Đường bang, Tống bang, Minh quốc (cứ như là tên của TQ thời đó là nước Đường, nước Tống :D) (trong nhiều tuồng, giờ ko nhớ nổi).

Chủ nghĩa dân tộc VN đáng yêu đấy chứ hả? 🙂

– Còn nữa, các bạn TQ ngày xưa vốn ko có quốc gia, nhưng có “thiên tử”, nên tư tưởng “trung quân” rất mạnh. Còn hệ thống value của người VN, như được thể hiện trong clHQ, “trung quân – ái quốc” luôn song hành. Thậm chí gần đây, soạn giả của tuồng Triệu phi loạn Yên Bang, Ngũ Tử Tư phạt Sở… còn quẳng luôn cả phần “trung quân”, chỉ giữ lại “ái quốc” 🙂 (such an interesting political implication!!!)

Mà “ái quốc” đối với người VN – vốn trải qua nhiều cuộc chiến tranh giữ nước – là một value tuyệt đối đúng, miễn thắc mắc, được coi trọng hàng đầu (không nói điều này là sai, chỉ chỉ ra hiện tượng là như vậy thôi), tất cả mọi hành động mang danh nghĩa “ái quốc” đều có thể được justified, bao gồm cả hành động gây chiến tranh 🙂

Xem link này trong Ngũ Tử tư phạt Sở – http://www.youtube.com/watch?v=EZrXk_aN-lc&feature=relmfu
và đây nữa http://www.youtube.com/watch?v=RdDLL84tsUU&feature=relmfu

[Ngoài lề 11: Nghe mấy link trên chợt nghĩ, Ngũ Tử Tư và Khổng Tử sinh ra cùng thời, thậm chí Ngũ Tử Tư còn cưỡi hạc trước Khổng Tử mấy năm, lúc Ngũ Tử Tư đang bận rộn ủ mưu báo thù cha, Khổng tử cũng đang dạy học/ làm quan, không biết lý thuyết Nho giáo của Khổng Tử lúc đó đã lan rộng đến bao nhiêu mà các nhân vật toàn thấy hát trung hiếu, đạo tam cang với ngũ thường (suy theo 1 khía cạnh nào đó thì hiển nhiên là chưa lan rộng lắm, nếu ko làm gì có vụ Ngũ Tử Tư- nếu được đào tạo “trung quân” một cách bài bản, trốn sang nước khác rồi chăm chăm quay về xử lý vua cũ). Hì, mà thực ra cũng chẳng quan trọng, tinh hoa văn hóa của người xưa, mượn thả vào bối cảnh nào chẳng được, giống truyện chưởng TQ ý, cứ thơ cổ mượn thả vào ầm ầm, bất chấp thời đại, kiểu như truyện lấy bối cảnh nhà Minh mà mượn thơ nhà Thanh. Tuy nhiên, kể ra 1 số thông tin nền hay ho sau cho ai có hứng thú: (i) tất nhiên sẽ rất sai lầm khi nghĩ rằng ông Khổng Tử là người sáng tác ra mấy cái tam cương ngũ thường này nọ, mà bản thân Khổng Tử cũng nói, ta có sáng tạo gì mới đâu, là người xưa nói hết rồi, chẳng qua là kế thừa thôi; (ii) tuy nhiên bản thân Khổng Tử không có viết sách, hệ thống hóa hệ tư tưởng của ông ý đâu, sau khi Khổng tử mất mới là các học trò tập hợp lời nói của Khổng Tử thành Luận ngữ này kia, mới ra bài bản; (iii) thời Xuân thu Chiến quốc là thời bách hoa đồng phóng, bách gia tranh minh, Nho giáo chỉ là 1 trong các học thuyết, phải đến thời Hán Vũ đế vài trăm năm sau đó mới trở thành độc tôn, là triết lý duy nhất được đề cao; (iv) interesting enough, Nho giáo trong vòng mấy trăm năm đầu chỉ đề cao giá trị “trung”, chứ ko hề có “trung quân”. Cũng phải từ Hán Vũ Đế trở đi, quyền lực tập trung vào tay hoàng đế, mới xuất hiện thứ gọi là “trung quân” – cái này đọc được từ 1 cuốn gọi là Luận ngữ chú giải của người TQ nhé :-)].

Lời kết (chẳng liên quan gì mấy đến những thứ viết ở trên)

Hôm nọ đọc được tin Việt Nam phải mời chuyên gia TQ sang dậy cho diễn viên VN đóng phim cổ trang, chợt nghĩ, sao ko mời luôn các nghệ sỹ Hồ Quảng (đặc biệt là thần tượng của mình)…

Kho tàng cổ thi Việt Nam cũng có nhiều bài thơ rất hay 🙂 các soạn giả clHQ nếu đào vào kho tàng này cũng hay lắm chứ…

Thực hiện xong lời tuyên bố, phù….


Vũ Linh đích phiến 🙂


Võ Đông Sơ – Bạch Thu Hà – Viễn Châu

Nhân nàng Dật phân tích về các thể loại nhạc tiền chiến lấy cảm hứng từ Chinh phụ ngâm, chợt nhớ ra 2 bài tân cổ kinh điển này của soạn giả Viễn Châu.

Bài Bạch Thu Hà không hẳn là chinh phụ ngâm, bởi vì  nàng khóc khi biết tin chàng sa trường tử trận, nhưng đáng kể là lời thơ câu hát ý tứ cũng hao hao giống series chinh phụ, bên cạnh đó, từ Hán Việt, thơ cổ, thơ ‘giống’ cổ, điển tích cổ… cũng đủ cả …

Lời bài hát lấy lại từ trang web này http://www.daovien.net/

Nếu muốn đọc tình sử Võ Đông Sơ – Bạch Thu Hà vào đây

VÕ ĐÔNG SƠ
Nhạc
1/.Biên cương lá rơi Thu Hà em ơi!
Đường dài mịt mùng em không đến nơi
Mây nước buồn cơn lửa binh
Hết kể chuyện chung tình
Khóc than riêng em một mình
2/.Cây tuôn lá xanh xây mồ cho anh!
Tình đầu bẽ bàng trong cơn chiến chinh
Đưa tiễn nào hay rẽ chia
Cách trở hận muôn đời
Nói nữa chi thêm…nghẹn…lời…
Câu 1: Trời ơi, bởi sa cơ giữa chiến trường thọ tiễn! Nên Võ Đông Sơ đành chia tay vĩnh viễn… Bạch…
VỌNG CỔ

… Thu… Hà…
…Bạn tình ơi! Đừng hoài công mòn mõi đợi chờ…
Hãy gọi tên anh trong những chiều sương lạnh, khi cánh nhạn bay về cuối nẻo trời xa (-) Hay những lúc canh khuya tựa rèm thưa ngắm áng trăng tà, nàng có nhớ đến tháng năm nầy có một người yêu đã vùi thây giữa vùng cát trắng…

Câu 2: Ta cảm thấy một vùng trời đất hình như đão lộn, máu đào tuôn ướt đẫm nhung bào…
…Ta gọi tên em trong tiếng nấc nghẹn ngào…
Đây mới thật là lần chia ly vĩnh viễn, hết mong gì gặp gở cùng nhau (-) Rượu ly bôi ngày ấy tiễn anh đi
Hoa lá bay theo vó ngựa phi
Có biết đâu buổi tiễn đưa hôm ấy
Là buổi chia lìa nàng chờ đợi mà chi…

Nói lối
Ta cảm thấy máu ngừng trong nhịp thở
Rút gươm thiêng mà giòng lệ tuôn sa
Khắc vào cây ba chữ…Bạch…Thu…Hà!
Để kỷ niệm ngày ta không gặp nữa…

Câu 4: Tuấn mã ơi! Hãy phi mau về báo hung tin cho quân ta được rõ: Rằng Võ Đông Sơ đã vùi thây trong gió bụi…

VỌNG CỔ

…quan…hà…
Tiếng kiểng thu quân tắt lim tự bao giờ…
Hoàng hôn phủ trùm lên bãi chiến một vẻ u buồn lạnh lẽo tiêu sơ (-)
Lá rừng rơi rụng như mưa
Phải chăng xây hộ nấm mồ cho ta!
Máu đào theo lệ tuôn sa
Nhắc câu chung thủy, lòng ta nghẹn ngào

Câu 5 ( nhạc) Máu đào tuôn ướt đẫm nhung bào
Chí anh hùng vùi trong kiếm đao
Bóng chiều rơi cuối nẻo biên thùy ( về vọng cổ )
Ta thấy miền xa như rũ bóng quân kỳ…
…Ta muốn kêu lên ba tiếng Bạch Thu Hà…
Bạch Thu Hà ơi! Tim ta như ngừng đập, máu tuần hoàn ngưng chảy khắp châu thân (-) Thôi thôi lỡ làng rồi tiếng hẹn trăm năm. Từ đây nàng có nhớ đến ta hãy ngâm câu “ Túy ngọa sa trường quân mạc tiếu – Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi “

Câu 6: Bạch Thu hà…Bạch Thu hà ơi! Nàng đã bao phen vượt suối trèo non để giữ vẹn tiết trinh. Ta cũng mấy bận lao mình trong nắng gió. Chuyện hàn huyên chưa cùng nhau cạn tỏ, thì giọt máu chung tình đã nhuộm thắm chinh y (-) Từ đây hết nợ, hết duyên, hết ân, hét ái…Lưỡi gươm thiêng ta xin gởi lại cho người yêu lý tưởng Bạch Thu hà.
Nhạc
Hỡi tình chung ơi!
Đường dài mịt mùng em không đến nơi
Mây nước buồn cơn lửa binh
Hết kể chuyện chung tình… ( về vọng cổ )
…Khóc than riêng em một mình ./.

BẠCH THU HÀ
Nhạc
Trong khói hương mơ màng tung bay
Đêm tóc tang u buồn nhớ ai!
Nửa chừng duyên kiếp chia phôi
Ai đi cách mấy phương trời
Duyên trúc mai vĩnh viễn xa rồi.
Ai biết đâu một lần chia tay
Riêng thiếp cam chịu nhiều đắng cay!
Nỗi sầu bao thuở cho nguôi
Ly tan nhớ tiếc muôn đời
Bao đắng cay…than chẳng nên…lời…

Câu 1: Võ lang ơi! Đôi ngã sâm thương uyên ương rã cánh. Thiếp đành cam gãy gánh…

VỌNG CỔ
… chung tình…
– Gió kép, mưa đơn thiếp thui thủi một mình…
Chàng ra đi đền ơn xã tắc, thiếp nghẹn ngào tím ruột bầm gan (-) Rảo bước theo đám quân canh đến trước`cửa tùng đình, thiếp ngập ngừng chưa dám bước vào trong. Bởi thiếp đây đâu dám ngờ rằng: Võ Đông Sơ đã ra người thiên cổ…

Câu 2: Đàn đứt dây rồi, phím đã long! Làm sao dạo được bản tương phùng…
…thiếp gởi niềm đau theo giọt lệ ly tình…
Trống thành Tây mấy dùi khoan nhặt, lòng thiếp hãi hùng như tiếng trống tàn canh (-)
Bẽ bàng thay buổi đầu xanh
Đầu xanh vương lấy nợ tình mà chi?
Để rồi gặp cảnh chia ly
Một buổi phân kỳ, lệ hận trào tuôn!

THƠ
Lỡ giấc mơ tình giữa tuổi xuân
Lầm than gió bụi biết bao lần
Thiên thu điệp mộng hồn trinh nữ
Vạn cổ tình, hoài vọng cố nhân…

Câu 4: Thiếp muốn xé tan áng mây trên từng cao diệu vợi…Để hỏi thử cao xanh ông ghét ghen chi mà để tội kẻ…

VỌNG CỔ

…. Chương… Đài…
-Một kiếp quần thoa lận đận biết bao ngày…
Nhưng mảnh kiên trinh thiếp nguyền vẹn giữ, cho trọn lời đoan thệ cùng ai (-)
Thôi rồi đá nát, vàng phai
Cầu Ô lỡ nhịp mộng đời dỡ dang
Nhìn lên trướng rũ màu tang
Chàng đi để thiếp khóc than một mình

Câu 5: Ánh nguyệt mới nhô lên đã bị phủ che bởi vầng mây xám. Cũng như đời thiếp vừa thoát cơn khổ nạn, đã đành cam vắng bạn chung tình…
…Quấn mảnh khăn tang, thiếp quỳ trước tùng đình…
Chàng ra đi muôn đời không trở lại, chén rượu đào thiếp đưa tiễn ai đây (-)
( Nhạc )
Rượu sanh ly dưới làn hương khói
Trước linh sàng thiếp thổn thức từng cơn
Rượu đôi chung lễ người thiên cổ ( về vọng cổ )
Tiễn đưa ai đi mãi không về! (-)

Câu 6: Võ lang…Võ lang…trời ơi! Thiếp đã gào lên mấy lượt, sao chàng vẫn im lìm trong cỗ áo quan! Bạch lạp lờ mờ như đỗ lệ sầu than, như khóc cho đời thiếp bẽ bàng duyên hương lửa! Lời đoan thệ đã bay theo ngọn gió thì còn tiếc chi thân của Bạch Thu Hà…(-)

Võ lang ơi! Thiếp mượn lưỡi báu đao phủi rồi nợ thế.

Để nơi miền âm cảnh,
Bạch Thu Hà hội ngộ Võ Đông Sơ! ./.

Bài Võ Đông Sơ, xem tạm anh Kim Tử Long hát (+ múa kiếm + đóng hấp hối
/chuẩn bị chết) ở đây:
Còn Bạch Thu Hà, có cô Lệ Thủy hát rất nổi tiếng, ko có hình, chỉ có audio thôi (chắc là thu trước 75?) (cùng nổi tiếng là Minh Cảnh hát Võ Đông Sơ, nhưng mình sinh sau đẻ muộn ko nghe Minh Cảnh bao giờ, vả lại, không phải Vũ Linh hát thì ai hát cũng thế thôi :D)
Hình như đây là bài duy nhất không phải do Vũ Linh hát mà ta từng nghe 🙂 . Thế mới nói, đợi khi rỗi sẽ viết 1 bài về Vũ Linh… để cho xứng đáng với danh xưng fan cuồng… hì
Hoa Sinh

Tại sao lại gọi là Cải lương Hồ Quảng?

Từ khi nghe cải lương Hồ Quảng, hay còn gọi là cải lương tuồng cổ, phát huy truyền thống nghiên cứu, việc đầu tiên là tìm hiểu khái niệm, định nghĩa, nên lần mò lên mạng xem thế nào là Cải lương Hồ Quảng… thì thường đọc được giải thích là

  1. không rõ từ bao giờ có cụm từ này.
  2. một số nhà viết tuồng/ ca sĩ cải lương giải thích, Quảng tức là Quảng Đông hay lưỡng Quảng, vì cải lương Hồ Quảng có tiếp thu nhiều giai điệu phong cách gì đó của kịch tuồng mấy vùng này, còn Hồ có lẽ là đọc trệch ra của Hò.

Tuy nhiên, xem truyện TQ về thời xưa (tức là truyện chưởng hehe) có nhắc đến Hồ Quảng như 1 khu vực, hỏi người TQ, thì được giải thích là trong đời nhà Thanh (có thể còn từ trước nữa vì từ thời nhà Minh sách cũng nhắc đến vùng Hồ Quảng), Hồ Quảng là để chỉ cả 1 khu vực rộng lớn phía Nam, triều đình thậm chí còn đặt cả chức vụ Hồ Quảng tổng (tổng đốc Hồ Quảng???). Hồ có lẽ trong chữ Hồ Nam Hồ Bắc ngày ngay, nhưng theo bản đồ phân vùng địa lý xưa Hồ Quảng rộng hơn và khác nhiều so với lưỡng Quảng+ lưỡng Hồ (Hồ Nam+ Hồ Bắc) ngày nay cộng lại.

Vì thế, hợp lý hơn, nên chăng hiểu cải lương Hồ Quảng tức là liên quan tới vùng Hồ Quảng, chứ không phải là Hò Quảng như một vài người nghĩ (mặc dù xét sự gần gũi về mặt địa lý và giao lưu văn hóa thì chắc là VN chỉ trao đổi với Quảng Đông là nhiều)???

Ngồi buồn tìm ra 2 cái link tiếng Trung

http://www.cqhakka.cn/ymwh/hgtsc/200705/109.html

http://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%B9%96%E5%B9%BF

bao giờ rỗi sẽ dịch đại ý. Nhưng hóa ra  Hồ Quảng như một vùng hành chính xuất phát từ tận thời Nguyên, kéo dài qua thời Minh, Thanh… thành phần địa lý cấu thành khá phức tạp, theo cái link wiki, triều Nguyên Hồ Quảng bao gồm gì gì mà Hồ Nam, 1 phần của Hồ Bắc, 1 phần của Trùng Khánh,   phần của Quảng Đông, và 1 phần nhỏ của Quảng Tây (ngày nay). Link còn lại bàn kỹ hơn vùng Hồ Quảng triều Nguyên thế nào, sang triều Minh thay đổi địa giới thế nào (chắc lại 1 vài trò tách ra rồi lại nhập vào như chúng ta thường thấy :-)) nhưng mà lười quá ko kiên trì mà check từ điển được.

Tuy nhiên, nếu cái tên Hồ Quảng lâu đời như thế ở TQ, 700 800 năm, thì cách gọi  Hồ Quảng, và tự nhận là người thuộc vùng Hồ Quảng trở nên phổ biến với những người sống ở phương Nam TQ ko có gì lạ , và có lẽ càng củng cố thêm giả thuyết cải lương Hồ Quảng là chữ Hồ Quảng này, chứ ko phải hò Quảng? 🙂

Hoa Sinh

leminhkhaiviet

About Vietnamese Cultural History and Scholarship

Le Minh Khai's SEAsian History Blog

Always rethinking the Southeast Asian past

followmybrushmarks

exploring the ancient art of Chinese Brush Painting

Hoasinh_Anhca

Trì trung Hoa sinh hưởng lạc Chi thượng Anh ca mạn đề

Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

becomingnguoiviet

An outsider's view on what is going on inside Vietnam

Quỹ Nghiên cứu Biển Đông

Vì công lý và hòa bình cho Biển Đông

Nghiên Cứu Lịch Sử

Các bài nghiên cứu, biên khảo và dịch thuật các chủ đề về lịch sử

Thought Catalog

Thought Catalog is a digital youth culture magazine dedicated to your stories and ideas.

About Words - Cambridge Dictionaries Online blog

Commenting on developments in the English language

VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

đang hoàn thiện

Nghiên cứu quốc tế

Just another WordPress.com site

My kitchen of love ~

What's behind my kitchen door

%d bloggers like this: