Tử đằng thụ – Lý Bạch

Hoa tử đằng

紫藤树

紫藤挂云木,
花蔓宜阳春。
密叶隐歌鸟,
香风留美人。

Hán Việt:
Tử đằng quải vân mộc
Hoa mạn nghi dương xuân
Mật diệp ẩn ca điểu
Hương phong lưu mỹ nhân.

Dịch nghĩa:
Tử đằng quấn quanh cây cao đến mây
Hoa nở lan ra trong ngày xuân ấm vô cùng đẹp
Giữa đám lá dày có chim ca hát
Gió đưa hương làm mỹ nhân lưu luyến.

Hàn

Advertisements

Hoài thượng dữ hữu nhân biệt – Trịnh Cốc

淮上与友人别
扬子江头杨柳春,
杨花愁杀渡江人。
数声风笛离亭晚,
君向潇湘我向秦。
Hoài thượng dữ hữu nhân biệt (1)
Dương Tử giang đầu dương liễu xuân, (2)
Dương hoa sầu sát độ giang nhân. (3)
Sổ thanh phong địch ly đình vãn (4)
Quân hướng Tiêu Tương ngã hướng Tần. (5)
  1. Hoài thượng: Dương Châu; Hoài: Hoài Thủy – sông Hoài.
  2. Dương tử giang: Các nhánh chính của Trường Giang ở một dải Trấn Giang Giang Tô, Dương Châu, cổ gọi là Dương Tử giang. Dương liễu, chữ liễu – 柳 – liǔ và chữ lưu – 留 – liú âm giống nhau, biểu thị ý muốn níu kéo giữ lại.
  3. Dương hoa: liễu nhứ – bông liễu. Sầu sát: mối sầu đầy trong lòng. Sát: hình dung mức độ buồn đau rất sâu.
  4. Phong địch: tiếng sáo truyền lại từ trong gió. Ly đình: dịch đình – đình trạm. Đình  ngày xưa đặt cạnh đường để mọi người nghỉ ngơi, mọi người thường đến đây để tiễn biệt, nên gọi là ly đình.[Chữ 数 có nhiều cách đọc, cũng có nhiều phiên âm Hán Việt (sổ, số, sác…), ý nghĩa gần như nhau, mà cho vào đây thế nào cũng ổn :-). Nên không biết chọn phiên âm nào là chuẩn nhất.]
  5. Tiêu Tương: chỉ một dải Hồ Nam ngày nay. Tần: chỉ kinh đô thành Trường An lúc bấy giờ. Nay thuộc Thiểm Tây.

Dịch nghĩa (đợi con chim làm hộ)

 

Hàn

Khách chí – Đỗ Phủ

Thấy bài này hay, nên chép lại đây. Thích nhất là câu thứ 3+4. Nguồn: thivien.net

Không biết có ai rỗi, khi nào đó check lại phần dịch hộ mình không??? 🙂

客至

舍南舍北皆春水,
但見群鷗日日來。
花徑不曾緣客掃,
蓬門今始為君開。
盤飧市遠無兼味,
樽酒家貧只舊醅。
肯與鄰翁相對飲,
隔籬呼取盡餘杯。

Bản giản thể

舍南舍北皆春水,
但见群鸥日日来。
花径不曾缘客扫,
蓬门今始为君开。
盘飧市远无兼味,
樽酒家贫只旧醅。
肯与邻翁相对饮,
隔篱呼取尽杯。

Khách chí

Xá nam xá bắc giai xuân thuỷ,
Ðãn kiến quần âu nhật nhật lai.
Hoa kiến bất tằng duyên khách tảo,
Bồng môn kim thuỷ vị quân khai.
Bàn tôn thị viễn vô kiêm vị,
Tôn tửu gia bần chỉ cựu phôi.
Khẳng dữ lăng ông tương đối ẩm,
Cách ly hô thủ tận dư bôi.

Dịch nghĩa

Phía nam, phía bắc nhà toàn là nước xuân,
Chỉ thấy những con chim âu ngày ngày bay tới.
Trước đây chưa từng có vì khách nào mà quét đường hoa,
Bây giờ mới vì bạn mà mở cửa cỏ bồng.
Mâm cơm chiều, vì chợ xa nên không có hai món trở lên,
Chén rượu, vì nhà nghèo nên chỉ có rượu cũ chưa lọc.
Thôi đành đối ẩm với lão hàng xóm,
Cách rào, gọi mang ra hết chén rượu còn lại.

Bản dịch của YL

Bên nam bên bắc nước xuân vầy

Chỉ thấy bầy cò vẫn lượn bay

Vắng khách ngõ hoa nào biết quét

Đợi ai cổng cỏ mở hôm nay.

Mâm chiều xa chợ không nhiều món

Ly rượu nhà nghèo chút vị cay

Cùng lão láng giềng vui đối ẩm

Cách rào gọi lấy chén ra bày.

Hàn

Cô Nhạn – Thôi Đồ

Lâu lắm mới vào viết post, thấy ngay cái avatar đã bị thay thành 1 bó hoa tập tàng >_< hix dạo này lại có người yêu hoa cuồng nhiệt T_T
Thực hiện lời hứa, cho xứng với cái tên của mình, hôm nay Hứa mỗ đặc biệt mở Đường Thi 300 Thủ ra ngắm nghía. Xem qua xem lại toàn những bài nghe rõ là đau thương não nề. Thế là đành nhắm mắt giở đại, trúng bài nào thì trúng… Hix xong ra cái bài nghe não kinh người – thê thảm quá mức. Đành phải post lên vậy (mặc dù thực ra là muốn bốc trúng bài nào hớn hở hơn 1 chút).
Bài này tên là Cô Nhạn, của 1 ông tên là Thôi Đồ, cụ thể như sau:
孤雁
几行归塞尽
念尔独何之  
暮雨相呼失
寒塘欲下迟。
渚云低暗度
关月冷相随
未必逢矰缴
孤飞自可疑。
Phiên âm:
Kỷ hàng quy tái tận,
Niệm nhĩ độc hà chi
Mộ vũ tương hô thất,
Hàn đường dục hạ trì.
Chử vân đê ám độ,
Quan nguyệt lãnh tương tuỳ.
Vị tất phùng tăng chước,
Cô phi tự khả nghi.
Dịch nghĩa:
Con Ngỗng trời Cô độc
Mấy hàng đã bay xa khỏi biên tái (biên giới)
Tại sao ngươi lại còn một mình làm gì thế
Trong mưa chiều kêu gọi đồng bạn
Muốn chậm chạp đáp xuống hồ nước lạnh ngắt
Tầng mây trên bãi cạn là là bay qua
(Nhưng) chỉ có vầng trăng lạnh nơi biên quan là cùng với ngươi.
Chưa chắc là sẽ gặp phải cung tên
Nhưng bay một mình khó tránh làm cho lòng người nghi ngại (giùm)./.
Bài thơ này được đánh giá khá cao về mặt nghệ thuật, bởi vì cả bài toát lên được tình cảnh đơn côi của một con ngỗng trời đơn độc (cô nhạn) nhưng chỉ dùng 1 chữ “độc” câu đầu và 1 chữ “cô” ở câu cuối. Những câu còn lại ko trực tiếp miêu tả con ngỗng, nhưng đều toát lên sự đơn độc của nó (đọc thấy tội nghiệp quá trời 😥 )
Bài thơ có thể là một ẩn dụ, từ sự quan tâm trắc ẩn của tác giả đối với tình thế cô độc của con ngỗng, với một tương lai khá mịt mờ, nguy hiểm, người ta có thể liên tưởng tới đây là tác giả đang tự thương cảm cho tình cảnh của chính mình.
Thôi Đồ, thời Mạt Đường, thân thế không ghi chép lại được gì nhiều, chỉ biết là đã từng đỗ tiến sỹ. Tác phẩm để lại ko được mấy, nổi tiếng nhất là bài Trừ Dạ Hữu Hoài aka Ba Sơn Đạo Trung Trừ Dạ Thư Hoài (Hoài cảm Đêm Trừ tịch trên Đường đi Ba Sơn) – khiếp bài này cũng toát lên cái không khí cô độc lẻ loi y hệt cái bài Cô Nhạn ở trên. Có lẽ ông này đã từng là một đồng thanh đồng khí đồng chí antisocial với 1 số người nhất định 😛
巴山道中除夜书怀
迢递三巴路,
羁危万里身。
乱山残雪夜,
孤烛异乡春 (có bản chép là 人)
渐与骨肉远,
转于僮仆亲。
那堪正漂泊,
明日岁华新。
Ba San Đạo trung Trừ Dạ Thư Hoài
Điều đệ Tam Ba lộ,
Ki nguy vạn lí thân。
Loạn san tàn tuyết dạ,
Cô chúc dị hương xuân (nhân)。(*)
Tiệm dữ cốt nhục viễn,
Chuyển vu đồng phó thân。
Na kham chánh phiêu bạc,
Minh nhật tuế hoa tân.
Dịch nghĩa
Tam Ba đường sá xa xôi quá chừng (**)
Thân tôi phải đi trên vạn dặm hiểm nghèo
Trên những ngọn núi ngổn ngang ban đêm tuyết đọng lại phát ánh sáng
Ngọn nến đơn độc đêm xuân nơi đất khách (người nơi đất khách)
Càng đi xa cách người thân cốt nhục
Càng chuyển qua dần thân thiết với đứa hầu nhỏ
Không chịu được cảnh phiêu bạc nữa
Hôm sau là năm mới (hy vọng là hết cảnh phiêu bạt này)./.
Giải thích
(*) Haizzz cái này nhờ người đồng chí check lại jup 😛
(**) (Tam Ba, Ba San, Ba Thục aka Tứ Xuyên ngày nay)
———
Cách giải nghĩa của 2 bài này chủ yếu dựa trên baidu (hehe, ko bảo đảm chính cmn xác nhé, nhưng lười check nhiều nguồn khác quá)
Bài Trừ tịch hữu hoài rất nổi thì phải, có nhiều tiền bối đã dịch, có thể xem tại đây.
Hix đọc xong mấy bài mà rầu rĩ.
Chờ bản dịch.
……………
Hứa
[Bản dịch ngũ ngôn của YL]
Cô nhạn
Mấy đàn xa cuối ải
Sao lẻ ngươi nơi này
Lạc giọng chiều mưa xối
Bên đê lạnh gượng bay
Mây là trên bãi cạn
Trăng quạnh giữa đêm dày
Tên bắn chắc đâu gặp

Một thân đáng ngại thay.

Hàn

Đại bi bạch đầu ông (Bạch đầu ông vịnh)

Dưới đây là bài Đại bi bạch đầu ông (Bạch đầu ông vịnh) của tác giả Lưu Hy Di, Sơ Đường

Update 2/1/2016: tình hình là bản trên thivien bị sai 1 vài chữ, đặc biệt là câu cuối cùng. Thêm vào đó, cách trình bày như trên thivien ko làm nổi bật được bút pháp “tuyệt diệu” của bài này (hehe nói như là ta đây cảm được cái tuyệt diệu đó ấy 😛 ) – đó là nghệ thuật đối xứng, được tác giả sử dụng rất nhiều trong bài này. Dưới đây là nguyên văn, copy từ các trang tiếng trung kiểu như baidu hoặc baike:

Update 6/1/2016: đã check và edit lại bản chữ Hán, bản phiên âm và bản dịch nghĩa.

Càng đọc càng thấy hay mới ghê T_T (chắc già rồi nên đồng cảm)

代悲白頭翁(白頭翁詠)- 劉希夷

洛阳城东桃李花,飞来飞去落谁家?
洛阳女儿好颜色,坐见落花长叹息。
今年花落颜色改,明年花开复谁在?
已见松柏摧为薪,更闻桑田变成海。
古人无复洛城东,今人还对落花风。
年年岁岁花相似,岁岁年年人不同。
寄言全盛红颜子,应怜半死白头翁。
此翁白头真可怜,伊昔红颜美少年。
公子王孙芳树下,清歌妙舞落花前。
光禄池台文锦绣,将军楼阁画神仙。
一朝卧病无相识,三春行乐在谁边?
宛转蛾眉能几时?须臾鹤发乱如丝。
但看古来歌舞地,惟有黄昏鸟雀悲。

Phiên âm Hán Việt
Đại bi bạch đầu ông (Bạch đầu ông vịnh)

Lạc Dương thành đông đào lí hoa,
Phi lai phi khứ lạc thùy gia?

Lạc Dương nữ nhân hảo nhan sắc,
Tọa kiến lạc hoa trường thán tức。

Kim niên hoa lạc nhan sắc cải,
minh niên hoa khai phục thùy tại?

Dĩ kiến tùng bách tồi vi tân,
canh văn tang điền biến thành hải。

Cổ nhân vô phục lạc thành đông,
kim nhân hoàn đối lạc hoa phong。

Niên niên tuế tuế hoa tương tự,
tuế tuế niên niên nhân bất đồng。

kí ngôn toàn thịnh hồng nhan tử,
ứng liên bán tử bạch đầu ông。

Thử ông bạch đầu chân khả liên,
y tích hồng nhan mĩ thiểu niên。

Công tử vương tôn phương thụ hạ,
thanh ca diệu vũ lạc hoa tiền。

quang lộc trì đài văn cẩm tú,
tương quân lâu các họa thần tiên。

Nhất triêu ngọa bệnh vô tương thức,
tam xuân hành nhạc tại thùy biên?

Uyển chuyển nga mi năng kỉ thì?
tu du hạc phát loạn như ti。

Đãn khán cổ lai ca vũ địa,
duy hữu hoàng hôn điểu tước bi。

Dịch nghĩa

Thương thay lão đầu bạc

Đông thành Lạc Dương hoa đào hoa mận
Bay qua bay lại, rơi xuống nhà ai?

Con gái Lạc Dương thật xinh đẹp
Đi đường thấy hoa rụng, than thở khôn nguôi.

Năm nay hoa rụng, nhan sắc đổi
Sang năm hoa nở, người còn ở đây?

Đã từng thấy tùng bách nát thành củi
Lại nghe ruộng dâu hoá thành biển cả.

Cổ nhân không về lại phía đông Lạc thành
Người nay vẫn đứng trước ngọn gió thổi hoa rơi.

Năm qua năm lại, hoa vẫn thế
Năm đến năm đi, người đâu còn như xưa.

Gửi đến người má hồng đang thời tươi thắm mấy lời
Hãy xót thương ông già đầu bạc sắp chết này.

Ông già đầu bạc này thực đáng thương
Xưa kia cũng từng là một trang thiếu niên tuấn tú.

Cũng là hạng công tử vương tôn dưới cây thơm
Giọng hát thanh, điệu múa đẹp trước cảnh hoa rụng.

Ao đài của quan quang lộc đẹp như gấm vóc
Lầu gác của bậc tướng quân đầy hình vẽ thần tiên.

Một sớm mắc bệnh nằm đó, không ai biết
Những ngày xuân hành lạc giờ ở đâu.

Mày ngài mềm mại biết được bao lâu
Tóc hạc bỗng chốc rối như tơ.

Nhìn nơi ca vũ xưa nay
Giờ chỉ còn bóng sẻ bi thương trong hoàng hôn.

Dịch thơ

Phần này đợi lòng hảo tâm và cảm hứng của Hoa Sinh tỷ tỷ thôi.

Bình loạn

Đây là một bài viết theo thể Cổ nhạc phủ 古乐府 (là một thể loại văn vần thời Hán, viết để phổ nhạc vào xướng ca. Xem thêm Nhạc phủ)

Tự nhiên đau đầu quá, lúc nào viết thêm

Ngoài lề, 

Nghe bảo có người định viết về Các cuộc thi Hoa hậu và Feminism mà đợi mãi chả thấy 😥

anhca

 


 

Ngoài lề:

Dự định thì có nhiều lắm, nhưng dạo này quen tay copy paste, đâm lại lười viết mới chết dở 🙂

Lâu lắm, có khi phải 2 năm rồi không dịch thơ… thời gian trôi cũng quá là nhanh đi…

 

Bản dịch của YL

 

Lạc Dương đào mận đầy hoa
Bay qua bay lại bay ra nhà nào
Lạc Dương thiếu nữ má đào
Nhìn hoa rơi rụng, nao lòng cảm than.
Năm nay hoa rụng phấn tàn
Năm sau hoa nở hồng nhan hẵng còn?
Ngoài kia tùng bách hao mòn
Nương dâu mấy chốc hồn hoang sóng trời.
Người đi đi mãi xa vời
Người còn còn với rụng rời gió hoa.
Năm qua hoa vẫn ra hoa
Năm về người đã chẳng là người xưa.
Gửi người má phấn xin thưa
Tấm lòng đau xót chừa người tóc sương.
Bạc đầu ngẫm thật đáng thương
Khi xưa cũng vẻ đường đường thiếu niên
Gốc thơm công tử triền miên
Tiếng ca điệu múa giữa thềm hoa bay.
Ao đài cẩm tú vân mây
Tướng quân lầu các vui vầy cảnh tiên.
Sớm mai bệnh bỗng kề bên
Ba xuân hành lạc quên mình còn đâu
Mày xanh biết được bao lâu
Bỗng đâu tóc bạc loạn ngầu như tơ.
Nhìn nơi ca múa năm xưa
Bi thương dáng sẻ bóng mờ hoàng hôn.
Hoa Sinh.

Vi Trang (836-910)

Nhà thơ-từ, sống thời Mạt Đường và Ngũ Đại Thập Quốc (thế là biết thơ từ nó tương đối đau thương sầu thảm rồi :D). Đây là lí lịch trích chéo, trên wiki.

http://vi.wikipedia.org/wiki/Vi_Trang

Thân thế và sự nghiệp cách mạng

Nói chung ông sống vào thời loạn ly và cuộc đời ông khá là lang bạt. Gia đình quan lại tầm trung, đường công danh lên xuống đứt gãy, nhưng nói chung cũng làm quan kha khá. Nói chung ông này từ đầu làm tay chân cho 1 ông tên là Vương Kiến, người sau này lập nên nước Tiền Thục (trong cái mớ Thập quốc). Nghe đồn chính Vi Trang này xúi bẩy ông Vương Kiến này xưng đế khi nhà Đường sập (máu thế chứ :D). Ông Vương lên ngôi, ông Vi cũng lên cao theo, làm 1 chức gần như là thừa tướng :P. Tuy nhiên, lúc đó ông Vi Trang cũng sắp chết rồi… Làm dc có mấy năm thôi. Mà nhà Tiền Thục cũng sớm diệt vong…

Thơ từ

Có 1 tác phẩm rất nổi tiếng là Tần Phụ Ngâm, dài gần 1700 câu. Là lời oán thán về thời cuộc từ cái nhìn của 1 phụ nữ ở xứ Tần (vùng Trường An – Tây An ngày nay) (=> bác này tiến bộ, chăm lo cho tâm tư nguyện vọng của chị em, feminist phết :D). Dưới đây là toàn văn của bài thơ (hì, dĩ nhiên là 1 chữ cắn đôi ta cũng ko hiểu hihi): http://zh.wikisource.org/wiki/%E7%A7%A6%E5%A9%A6%E5%90%9F

Dĩ nhiên, ông mà ko có đặc sản Đường thi thì cũng hơi nhục với cái thời mà ông sống 😀

Tuy nhiên, vì là cuối Đường, cho nên ông đã bắt đầu viết từ, và ông là 1 trong nx nhà tiên phong của từ,  cùng với Ôn Đình Quân, là đại diện nổi bật của Hoa Gian Phái (mà thường bị người đời chê bai là lòe loẹt, sến sẩm và giả tạo :P)

Từ của ông đc bình luận là “thanh bạch như họa, uẩn tình thâm chí”, nhiều nhà phê bình đánh giá trong Hoa gian phái, từ của ông đứng trên Ôn Đình quân (chà! ko biết mình hiểu có sai hay ko nữa, đọc loáng thoáng trên này http://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%9F%A6%E5%BA%84)

Tác phẩm tiêu biểu: Đọc trên thivien thôi 😛 http://www.thivien.net/viewauthor.php?ID=149

Bản thân bạn AC thì thik 1 số bài Bồ Tát Man và nhất là 2 bài Nữ quan tử kỳ 1 và 2. Nói chung từ của ông thường về tương tư tình ái, thường đứng từ góc độ phụ nữ viết (hic hic, sến sẩm)

Dưới đây là trích lại bài Nữ quan tử kỳ số 1:

女冠子其一

四月十七
正是去年今日
別君時
忍淚佯低面
含羞半歛眉
不知魂已斷
空有夢相隨
除卻天邊月
沒人知

Phiên âm

Tứ nguyệt thập thất
Chính thị khứ niên kim nhật
Biệt quân thì
Nhẫn lệ dương đê diện
Hàm tu bán liễm my
Bất tri hồn dĩ đoạn
Không hữu mộng tương tuỳ
Trừ khước thiên biên nguyệt
Một nhân tri.

Bản dịch của Nguyễn Chí Viễn

Tháng bốn, mười bảy
Nhằm đúng ngày này năm ngoái
Lúc chia tay
Nín khóc vờ che mặt
Thẹn thùng hơi nhíu mày
Ngẩn ngơ hồn tán loạn
Lẽo đẽo mộng đêm ngày
Riêng có vừng trăng bạc
Chẳng ai hay.

Đây là 1 bài từ mà mình khá thích, hì, chắc do cái ý cuối. Ko check dịch nghĩa vì bản dịch ở trên khá sát, nếu bạn YL muốn dịch thì mình sẽ bỏ thêm chút công dịch nghĩa lại 😀 (đây là câu hàng lộ liễu :P)

應天長

別來半世音書絕
一寸離長千萬結
難相見
易相別
又是玉樓花似雪
暗相思
無處說
惆悵夜來明月
想得此時情切
淚沾紅袖黦

Biệt lai bán thế âm thư tuyệt
Nhất thốn ly trường thiên vạn kết
Nan tương kiến
Dị tương biệt
Hựu thị ngọc lâu hoa tự tuyết
Ám tương tư
Vô xứ thuyết
Trù trướng dạ lai minh nguyệt
Tưởng đắc thử thời tình thiết
Lệ triêm hồng tụ uất.

Bản dịch Nguyễn Chí Viễn

Nửa đời cách biệt âm thư tuyệt
Một thốn ly trường ngàn vạn kết
Khó tương kiến
Dễ tương biệt
Lại nữa ngọc lâu hoa tựa tuyết
Nỗi tương tư
Nào nói xiết
Thảm đạm đêm thanh dưới nguyệt
Tưởng lúc tình nồng thắm thiết
Lệ hoen tay áo quệt.

Đây cũng là 1 bài từ hay.

Tuy nhiên, mục đích chính của post này là thơ, chứ ko phải từ, của Vi Trang. Tuy từ của ông dc đánh giá cao, nhưng thơ của ông, mình thấy cũng ko hề kém cạnh, thậm chí bản thân mình thích hơn. Mà dạo này chúng ta hơi sa đà về từ. Cho nên post thơ 😛

Trong đống thơ hỗn độn của ông, chủ yếu là miêu tả cảnh đẹp, nuối tiếc thời xa xưa êm đẹp, đôi khi tả tình cảm đôi lứa nhưng có lẽ ngụ ý xa hơn (hì, đây là bạn AC xuyên tạc).

Một số bài thơ hay như Xuân Sầu, Xuân Nhật, Ức Tích, Kim Lăng Đồ… có nx đoạn rất hay ho, vd:

落星樓上吹殘角,
偃月營中掛夕暉。
旅夢亂隨蝴蝶散,
離魂漸逐杜鵑飛。

Lạc tinh lâu thượng xuy tàn giác,
Yển nguyệt doanh trung quải tịch huy.
Lữ mộng loạn tùy hồ điệp tán,
Ly hồn tiệm trục đỗ quyên phi. (Xuân nhật)

金陵圖 Kim Lăng Đồ

江雨霏霏江草齊,
六朝如夢鳥空啼。
無情最是臺城柳,
依舊煙籠十里堤。

Giang vũ phi phi giang thảo tề
Lục triều như mộng điểu không đề
Vô tình tối thị Đài thanh liễu
Y cựu yên lung thập lý đê.

Thích nhất là 2 bài Đông Dương Tửu Gia Tặng Biệt

東陽酒家贈別其二

天涯方歎異鄉身,
又向天涯別故人。
明日五更孤店月,
醉醒何處淚沾巾。

Kỳ 2

Thiên nhai phương thán dị hương thân,
Hựu hướng thiên nhai biệt cố nhân.
Minh nhật ngũ canh cô điếm nguyệt,
Tuý tỉnh hà xứ lệ triêm cân.

Dịch nghĩa (trích của thivien)

Ở góc trời vừa mới than cho tấm thân xa quê,
Nay lại hướng tới góc trời để từ biệt bạn cũ.
Hôm sau, qua vừng trăng năm canh ở trạm cô đơn,
Say tỉnh nơi nào chăng thì ai cũng khăn ướt lệ.

Bài số 2 có vẻ nổi tiếng hơn bài số 1, tuy nhiên, bài số 1 cũng rất hay, lại không có bản dịch nghĩa, cho nên đôi chỗ chi tiết hơi khó hiểu.

東陽酒家贈別其一

送君同上酒家樓,
酩酊翻成一笑休。
正是落花饒悵望,
醉鄉前路莫回頭。

Tống quân đồng thượng tửu gia lâu,
Mính đính phiên thành nhất tiếu hưu.
Chính thị lạc hoa nhiêu trướng vọng,
Tuý hương tiền lộ mạc hồi đầu.

Dịch nghĩa

Tiễn anh, cùng nhau lên lầu quán rượu
Say sưa nhưng lại một tiếng cười mà hết (*)
Cho dù hoa rơi nhiều tha thiết (ngóng nhìn),
Say sưa theo đường về quê, đừng/không quay đầu.

(*) Câu này e ko hiểu, say sưa 1 hồi rồi do 1 tiếng cười mà hết say, hay là say sưa đến mức 1 tiếng cười cũng ko cười ra dc nữa 😀 Lạ là hình như bài này ai cũng hiểu, ko thấy có ai rảnh rỗi giải nghĩa ở trên mạng cả 😛

Nếu có 1 lúc nào đó có tinh thần, sẽ dịch bài số 1 này 😀 (nhưng mà cũng hơi quan ngại về khả năng này :()

…….

Anhca.

Bạn YL nếu phiền lòng và quan ngại về viễn cảnh chúng ta bị đô hộ văn hóa, sính Tàu, có thể làm 1 bài về văn thơ VN để balance of power 😛 (hehe, đây là khiêu khích trắng trợn)

Thi Phật Vương Duy

Dạo này Euro đang đến hồi gay cấn, cho nên nhà này cũng có người tự dưng lại ham thích trò đá bóng thế chứ…

Thôi thì sẵn tiện ko làm gì, ta sẽ viết 1 bài giới thiệu về nhà thơ Vương Duy thời Đường vậy (sao mà trên đời lại có người tử tế như thế này nhỉ???)

Đầu tiên phải để ý, Vương Duy là 1 nhà thơ lớn của Đường Thi, cho nên tiểu sử thân thế và hoạt động cách mạng của ông tràn lan trên mạng, cứ google 1 phát là ra 1 loạt, thế nên là ta sẽ ko nhắc lại ở đây (copy paste tốn ko gian). Các điểm chính yếu thì như sau:

1. 王维 (Duy trong duy trì), 701-761, thuộc thời Thịnh Đường (sẵn tiện thì nhớ luôn Lý Bạch 701-762, 1 bác ăn chay niệm phật, 1 bác hào hoa phóng túng, rượu chè sa đọa => bác rượu chè sống lâu hơn 1 năm => có nên rút ra 1 chút kinh nghiệm? :P, tiện thể thì nhớ thêm Đỗ Phủ nhỏ hơn Lý Bạch tầm 10 tuổi, sau này 2 người Lý Đỗ có 1 giai đoạn kết huynh bái đệ cũng ồn ào lắm, ko biết có thật ko, nhớ mang máng hồi xưa cô giáo dạy văn nói thế :D).

[ Ngoài lề: Thơ Đường dc chia ra làm 4 thời kỳ/giai đoạn, gọi là Sơ Đường (tầm từ 600-690AD, vd Vương Bột, Trần Tử Ngang), Thịnh Đường (690-760, Lý Bạch, Đổ Phủ, Mạnh Hạo Nhiên và 1 loạt họ Vương như Vương Duy, Vương Hàn, Vương Xương Linh, Vương Chi Hoán… vô số kể), Trung Đường (750-810, Bạch Cư Dị) và Vãn Đường (800-900, vd Đỗ Mục, Lý Thương Ẩn, Ôn Đình Quân). Cách phân thời gian ở đây là ta áng chừng để dễ tưởng tượng nhé, lúc nào đọc thêm về Thơ Đường sẽ viết bài khác cụ thể hơn. Để ý là có sự overlapping giữa các giai đoạn này, chứ ko phải dứt thời Sơ Đường thì mới đến Thịnh Đường. Vì cách chia này 1 phần phụ thuộc vào tình hình chính trị-xã hội đương thời (=> mà ảnh hưởng đến chủ đề  của thơ ca), 1 phần cũng phụ thuộc vào cái gọi là phong cách và thi pháp nữa.]

2. Sự nghiệp: nhà thơ, họa sĩ, thư pháp gia và chính khách. 21 tuổi đỗ Trạng Nguyên, sau đó thì làm quan. Nghề tay trái: thầy tu phái Thiền Tông, lấy tên tự là Ma Cật, lấy từ cuốn Duy Ma Cật Kinh 😛 (Ngoài lề thì Duy-ma-cật 維摩詰 là phiên âm Hán Việt của 1 ông thầy tu tên là Vimalakirti, người Ấn độ, khoảng 100 AD, người viết cái Duy ma cật kinh, hay là  Vimalakirti Sutra).

Vương Duy nằm trong top xịn của xịn thời Đường là vì: 1. dc người đời yêu mến mà tôn xưng là Thi Phật (chỉ có 2 người khác cũng dc đặt nickname thôi nhé, là Thi Tiên Lý Bạch và Thi Thánh Đỗ Phủ). 2. Trong tập Đường Thi 300 thì Đỗ Phủ có số bài dc dẫn nhiều nhất, 39 bài, Lý Bạch đứng 2 với 34 bài, Vương Duy đứng 3 với 29 bài, tiếp là Lý Thương Ẩn 24 bài, Mạnh Hạo Nhiên 15 bài…

3.  Điền viên thi phái: là phái thơ lấy chủ đề là cuộc sống điền viên ẩn dật, hoặc ca ngợi phong cảnh núi non, trường phái này lấy cảm hứng từ (hoặc là dc đặt nền móng bởi) thi ca ẩn dật của Đào Uyên Minh thời Đông Tấn,  cách đó tầm 3-400 năm (nếu ko nhầm bác này rất thích viết về hoa cúc thì phải, nhầm thì thôi :P). Nổi bật có Mạnh Hạo nhiên, Vương Duy, Trữ Quang Hy (là ai ko biết, nhưng tên đẹp :P), Thường Kiến (ko biết nốt), Kỳ Vô Tiềm… (mấy ông này thường thì biết nhau hết cả, chắc cũng hay  có trò nhậu nhẹt đàn đúm, vì thấy thơ cứ mutually tống người này biệt người kia loạn cả lên, vd Vương Duy có bài Tống Kỳ Vô Tiềm Lạc Đệ Hoàn Hương – Tiễn Kỳ Vô Tiềm thi rớt về quê :P)

[Ngoài lề: Song song vs phái điền viên, thời này có 1 phái cũng rất có tiếng tăm, đó là Biên Tái Thi Phái 边塞诗派, chủ đề như kiểu các bài Lương Châu Từ, nói về cuộc sống nơi biên ải hào hùng, bi thương (thường rất hay :P). Nổi bật là Sầm Than, Cao Thích, Vương Xương Linh, Vương Chi hoán, Thôi Hiệu…]

4. Đời sau nhận xét về thơ Vương Duy:  lấy trên wiki 😛

Tô Đông Pha đời Tống khi viết về Vương Duy có câu: “味摩诘之诗, 诗中有画; 观摩诘之画, 画中有诗” (vị Ma Cật chi thi, thi trung hữu họa; quan Ma Cật chi họa, họa trung hữu thi, dịch nghĩa: Thưởng thức thơ của Ma Cật, trong thơ có hoạ đồ; ngắm họa đồ của Ma Cật, trong họa đồ có thơ. Đồng Kỳ Xương đời Minh thì cho Vương Duy là ông tổ của phong cách họa sơn thủy Nam tông (Nam tông họa chi tổ).

5. Một số bài thơ hay

Thơ về bạn bè + ẩn dật lánh đời là thành phần chính trong di sản để lại của ông.

Tống Biệt (có 3 bài, trong đó thường ngta hay dẫn bài Hạ/Há Mã Ẩm Quân Tửu)

下馬飲君酒,
問君何斫之?
君言不得意,
歸臥南山陲。
但去莫復問,
白雲無盡時。

Há mã ẩm quân tửu,
Vấn quân hà sở chi?
Quân ngôn bất đắc ý:
Quy ngoạ Nam Sơn thuỳ.
Đãn khứ mạc phục vấn,
Bạch vân vô tận thì!

Xuống yên chuốc chén rượu đào
Hỏi anh đi đến nơi nào hỡi anh
Thưa rằng lòng đã bất bình
Nam sơn kia để cho mình nghỉ ngơi
Anh đi tôi chẳng dài lời
Kìa làn mây trắng bên trời ngổn ngang. (thivien dịch)

Tống Kỳ Vô Tiềm lạc đệ hoàn hương

聖代無隱者,
英靈盡來歸,
遂令東山客,
不得顧採薇。
既至金門遠,
孰雲吾道非?
江淮度寒食,
京洛縫春衣。
置酒長安道,
同心與我違;
行當浮桂棹,
未幾拂荊扉。
遠樹帶行客,
孤城當落暉。
吾謀適不用,
勿謂知音稀?

Thánh đại vô ẩn giả,
Anh linh tận lai quy.
Toại linh Ðông Sơn khách,
Bất đắc cố thái vi.
Ký dĩ kim môn viễn,
Thục vân ngô đạo phi.
Giang Hoài độ Hàn thực,
Kinh Lạc phùng xuân y.
Trí tửu Trường An đạo,
Ðồng tâm dữ ngã vi.
Hành đương phù quế trạo,
Vị kỷ phất kinh phi.
Viễn thụ đới hành khách,
Cô thành đương lạc huy.
Ngô mưu thích bất dụng,
Vật vị tri âm hy.

Thịnh đời, khó kẻ ẩn danh
Đông Sơn bỏ hái rau xanh độ ngày
Ùng ùng khách giỏi anh tài
Xa xôi trực chỉ tường đài Kinh Đô
Bốn phương tám hướng đổ xô
Vị chi mấy kẻ được vô Cửa Vàng
Tiệc bày tiễn bạn Trường An
Lúc xưa Kinh Lạc áo Xuân đón chào
Giang Hoài Hàn thực đã lâu
Đón hoa tuyết lạnh cũng bao năm rồi
Rượu nầy cách biệt ngăn đôi
Anh về chốn cũ xa nơi thị thành
Đường quê chèo quế, tre xanh
Làng thôn, bóng mát hửu tình nhẹ đưa
Tài anh chẳng được kẻ ưa
Cũng đừng tự trách người chưa hiểu mình. (thivien dịch)

Đấy, nx thể loại phê phán chế độ đương thời, bất đắc chí phải đi ẩn dật kiểu “Quân ngôn bất đắc ý, quy ngoạ Nam Sơn thuỳ” với lại “Ngô mưu thích bất dụng, vật vị tri âm hy” là 1 theme quan trọng trong thi ca của ông.

Một số bài khác nổi tiếng về thú ẩn dật như Thanh Khê, Đào Nguyên Hành, Chung Nam Sơn, Chung Nam Biệt Nghiệp, Võng Xuyên Nhàn Cư… (Nguyễn Trãi cũng có 1 số bài thơ phảng phất kiểu ẩn dật, ko biết có phải bác ấy là 1 Vương Duy đích cuồng phiến hay ko). Một số bài phong cảnh sơn thủy hữu tình, vd như Sơn Cư Thu Minh, Hán Giang Lâm Diểu…

Thơ bạn bè: xem series các thể loại tống tiễn. Bên cạnh các thể loại ẩn dật, đây có lẽ cũng là đặc sản của Vương Duy đấy :P. Trên trang thivien thiếu 1 bài khá hay,  là Tống Nguyên Nhị Sử An Tây, bài này ngắn gọn, lời ít mà ý nhiều.

渭城朝雨浥轻尘,
客舍青青柳色新。
劝君更尽一杯酒,
西出阳关无故人。

Vị thành triêu vũ ấp khinh trần
Khách xá thanh thanh liễu sắc tân
Khuyến quân cánh tận nhất bôi tửu
Tây xuất Dương quan vô cố nhân.

Dịch nghĩa: Tiễn Nguyên Nhị đi làm sứ ở An Tây

Vị Thành mưa buổi sáng lẫn bụi bay
Nhà khách xanh xanh màu liễu tươi
Mời anh thêm 1 ly rượu nữa
Bởi vì anh đi ra khỏi Dương Quan về phía tây là sẽ ko còn cố nhân nữa.

Bài thơ này bạn AC đọc qua đâu đó hồi xưa, vì nó giống 1 số bài thơ trường phái Biên Tái nên dễ nhớ :P. An Tây (ko phải Tây An) còn gọi là Tây Thành, Tây Vực, thời Đường dc đặt thành An Tây Đô Hộ Phủ , phía tây các quan ải như Ngọc Môn Quan, Dương Quan. (VD cũng có 1 số bài thơ biên tái như Sứ chí tại thượng, Lũng đầu ngâm, Lão tướng hành.)

Một số bài feminist như Tây Thi Vịnh, Lạc Dương Nữ Nhi Hành 😛

Một số bài ngũ ngôn tứ tuyệt, tả cảnh (điền viên, sơn thủy) là chính – cô đọng và toát lên cái gọi là thi trung hữu họa (nhưng mà có vương vấn cái j đó buồn buồn, ko biết diễn tả cụ thể thế nào, cảm giác thôi :P):  Hoa Tử Cương, Nam Mang, Vọng Lan Sài, Liễu Lãng …

Cũng viết cả thơ tình :P, vd bài Tương Tư (bài hát Hồng Đậu Sinh Nam Quốc chính là lấy cảm hứng từ đây), Thu Dạ Khúc…

Nhiều quá, đọc ko có hết, nói về cảm nhận cá nhân thì bạn AC thích nx bài sau: Tống Biệt, Tiễn Nguyên Nhị (ở trên), và 2 bài sau (sở dĩ thích các bài này có lẽ là do đọc đầu tiên thì phải, love at 1st sight :P)

九月九日憶山東兄弟

Cửu nguyệt cửu nhật ức Sơn Đông huynh đệ

獨在異鄉為異客,
每逢佳節倍思親。
遙知兄弟登高處,
遍插茱萸少一人。

Độc tại dị hương vi dị khách,
Mỗi phùng giai tiết bội tư thân.
Dao tri huynh đệ đăng cao xứ,
Biến sáp thù du thiểu nhất nhân.

Một mình làm khách ở xứ lạ ,
Mỗi khi tới ngày lễ lạt lại càng thêm nhớ bạn bè xưa.
Từ nơi này trông về, vẫn biết rằng anh em hôm nay lên nơi cao,
Đều cắm cánh thù du nhưng thiếu mất mội người.

(插茱萸 Phong tục của người TQ thời xưa, tiết Trùng Cửu thì cắm cành thù du trên đầu để trừ tà này nọ)

雜詩其一

君自故鄉來,
應知故鄉事。
來日綺窗前,
寒梅著花未。

Tạp Thi Kỳ 1

Quân tự cố hương lai,
Ưng tri cố hương sự.
Lai nhật ỷ song tiền,
Hàn mai trước hoa vị.

Anh từ quê nhà tới,
Chắc biết rõ chuyện ở quê cũ.
Trước ngày anh đi đến đây, (cây mai) trước cửa sổ
Cây hàn mai đã nở hoa chưa ?

…..

Có 1 điều bạn AC để ý đó là sự cô độc trong thơ Vương Duy (cảm nhận cá nhân thôi), và thơ ông luôn phảng phất 1 sự hoài vọng nào đó (bạn bè, người thân, quê cũ), (trừ mấy bài kiểu quy ẩn Chung Nam sơn) ko hiểu thiền là ở đâu? (Cái này mình đợi bạn YL đọc và giải đáp, mình cũng tập đá bóng :P)

Em nghĩ chúng ta nên dịch 1 vài bài của VD, cảm thấy rất đáng dịch, bài thì tùy người chọn 😉

——–

Anhca

leminhkhaiviet

About Vietnamese Cultural History and Scholarship

Le Minh Khai's SEAsian History Blog

Always rethinking the Southeast Asian past

followmybrushmarks

exploring the ancient art of Chinese Brush Painting

Hoasinh_Anhca

Trì trung Hoa sinh hưởng lạc Chi thượng Anh ca mạn đề

Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

becomingnguoiviet

An outsider's view on what is going on inside Vietnam

Quỹ Nghiên cứu Biển Đông

Vì công lý và hòa bình cho Biển Đông

Nghiên Cứu Lịch Sử

Các bài nghiên cứu, biên khảo và dịch thuật các chủ đề về lịch sử

Thought Catalog

Thought Catalog is a digital youth culture magazine dedicated to your stories and ideas.

About Words - Cambridge Dictionaries Online blog

Commenting on developments in the English language

VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

đang hoàn thiện

Nghiên cứu quốc tế

Just another WordPress.com site

My kitchen of love ~

What's behind my kitchen door

%d bloggers like this: