Tô mạc già. Bích vân thiên – Phạm Trọng Yêm

苏幕遮·碧云天

碧云天,
黄叶地,
秋色连波,
波上寒烟翠。
山映斜阳天接水,
芳草无情,
更在斜阳外。

黯乡魂,
追旅思,
夜夜除非,
好梦留人睡。
明月楼高休独倚,
酒入愁肠,
化作相思泪。

Hán Việt

Bích vân thiên,

Hoàng diệp địa.

Thu sắc liên ba,

Ba thượng hàn yên thuý.

Sơn ám tà dương thiên tiếp thuỷ.

Phương thảo vô tình,

Cánh tại tà dương ngoại.

Ảm hương hồn,

Truy lữ tứ,

Dạ dạ trừ phi

Hảo mộng lưu nhân thuỵ.

Minh nguyệt lâu cao hưu độc ỷ.

Tửu nhập sầu trường,

Hoá tác tương tư lệ.

Dịch nghĩa

Trời mâylục,

Đất  là vàng.

Sắc thu liền với sóng,

Trên sóng  khói lạnh biếc.

Núi ánh tà dương, trời liền nước.

Cỏ thơm vô tình,

Lại ở ngoài bóng nắng (ý là bãi cỏ kéo dài đến tận chân trời, so với ánh tà dương còn xa hơn. Hình ảnh cỏ thơm thường được dùng để chỉ cố hương).

Nỗi nhớ nhà rầu rĩ,

Cứ truy theo nỗi lòng xa xứ, (tóm lại là nỗi nhớ nhà cứ đeo đẳng, dứt không được).

Đêm đêm trừ phi,

Mộng đẹp khiến người an giấc. (hàng đêm chỉ có mộng đẹp về cố hương mới khiến được an giấc).

Trăng sáng, lầu cao, đừng một mình tựa gác nữa.

Rượu vào trong dạ sầu,

Hoá thành lệ nhớ nhung.

Từ luật

T B B

B T T

x T B B

x T B B T

x T B B B T T

x T B B

x T B B T.

Bài này của Phạm Trọng Yêm có vẻ là điển hình của điệu Tô mạc già. Xuất xứ của điệu từ, các tên gọi khác, trên mạng có cả, nhưng đang lười, nên chưa chép về đây.
Hai câu cuối rất nổi tiếng.
Trên thivien chép bản dịch này của Nguyễn Xuân Tảo, ta thấy hay hơn cả.
Biếc mây trời,
Vàng lá đất.
Sóng lẫn sắc thu,
Khói sóng xanh lặng ngắt.
Nước liền trời núi chiều nắng hắt,
Đám cỏ trêu ngươi,
Mơn mởn trong nắng nhạt.
Não hồn quê,
Buồn đất khách.
Ví được hằng đêm,
Mộng đẹp ru ngon giấc.
Trăng sáng chớ một mình tựa gác,
Rượu ngấm ruột sầu,
Nỗi nhớ đầm nước mắt.
YL
Advertisements

Trú dạ lạc – Liễu Vĩnh

昼夜乐

洞房记得初相遇,便只合、长相聚。
何期小会幽欢,变作离情别 绪。
况值阑珊春色暮,对满目、乱花狂絮。
直恐好风光,尽随伊归去。
一场寂寞凭谁诉,算前言,总轻负。
早知恁地难拚,悔不当时留住。
其奈风流端正外,更别有、系人心处。
一日不思量,也攒眉千度。

Trú dạ lạc

Động phòng ký đắc sơ tương ngộ, tiện chỉ hợp, trường tương tụ.

Hà kỳ tiểu hội u hoan, biến tác ly tình biệt tự.

Huống trị lan san xuân sắc mộ, đối mãn mục, loạn hoa cuồng nhứ.

Trực khủng hảo phong quang, tận tùy y quy khứ.

Nhất trường tịch mịch bằng thùy tố, toán tiền ngôn, tổng khinh phụ.

Tảo tri nhẫm địa nan biện, hối bất đương thời lưu trú.

Kỳ nại phong lưu đoan chính ngoại, cánh biệt hữu, hệ nhân tâm xứ.

Nhất nhật bất tư lương, dã toàn my thiên độ.

Luật (có vẻ như chính Liễu Vĩnh là người đặt ra từ điệu này, thấy mỗi trang ghi luật 1 khác, ko biết đường nào mà lần, chưa có thời gian so sánh để chọn bản chính xác cho vào đây).

Đây, luật đây:

T B T T B B T, T T T, B B T

B B T T B B, T T T B B T

T T B B B T T, T T T, T B B T

T T T B B, T B B B T

T B T T B B T, T B B, T B T

T B T T B B, T T B B B T

B T B B B T T, T T T, T B B T

T T T B B, T B B B T.

(Xem ra thì những chỗ in nhạt ko nhất thiết phải là trắc or bằng).

Ta ấn tượng với bài này, bởi vì câu cuối: Nhất nhật bất tư lương, dã toàn my thiên độ (một ngày không tưởng niệm, cũng  chau mày ngàn lần) [Chú thích thêm là trong Cải lương Hồ Quảng rất hay sử dụng chữ “tư lương”  hihi].

Vì thế google Liễu Vĩnh, ra wiki, giới thiệu một lý lịch rất “cách mạng”: Ví dụ như đoạn giới thiệu sau:

Nội dung chủ yếu của từ Liễu Vĩnh là phản ánh tâm trạng buồn bực, bất mãn của đại bộ phận trí thức (trong đó có ông), có tài nhưng không gặp cơ hội trong xã hội phong kiến, hoạn lộ trắc trở, nên đi đến chỗ lạnh nhạt với công danh lợi lộc. Có thể thấy những điều đó trong các bài từ làm theo điệu “Phụng quy vân”, “Quy triều quan”, “Khán hoa”, “Bát thanh Cam Châu”, “Vũ lâm linh”,…[5].

Ở khía cạnh khác, mặc dù xuất thân trong một gia đình quan lại theo Nho học mấy đời, nhưng Liễu Vĩnh từng “nhiều phen du ngoạn cùng hiệp khách”, “thích làm các khúc ca trong hoa dưới nguyệt” ở chốn lầu hồng, như những bài từ làm theo điệu “Hạc xung thiên”, “Trường thọ lạc”, “Mê tiên dẫn”,…[6]. Ở đấy, trên quan điểm của một văn nhân bất đắc chí, ông mô tả cuộc sống của các kỹ nữ, và bày tỏ sự cảm thông với họ. Thành thử, ông làm cho từ có nội dung xã hội nhiều hơn [7].

Phát huy truyền thống nghiên cứu suýt đến nơi đến chốn của nhà này, kéo trang wiki xuống tận cùng xem cái danh sách tài liệu tham khảo, thấy trích dẫn toàn hàng “khủng” cả, nào là Từ điển văn học, Lịch sử văn học TQ này kia…

Chợt tự hỏi không biết mấy sách này soạn khi nào, chắc cũng tham khảo sách của TQ, mà sách bên TQ kia ko biết soạn khi nào, mà nhà thơ từ nào cũng lôi tuồn tuột vào hàng ngũ cách mạng, thơ từ là phải “phản ánh tâm trạng buồn bực, bất mãn của đại bộ phận trí thức (trong đó có ông), có tài nhưng không gặp cơ hội trong xã hội phong kiến”, hoặc là tuy xuất thân nhà Nho nòi nhưng thơ từ lại mang nội dung xã hội (aka gần gũi với quần chúng nhân dân lao động (kỹ nữ included) chứ không phản ảnh đời sống của tầng lớp thống trị) 😛 By the way, thì ko thấy “trên quan điểm của một văn nhân bất đắc chí” liên quan gì đến bày tỏ thông cảm với các kỹ nữ cả, chẳng nhẽ văn nhân không bất đắc chí thì không thông cảm??? (Cụ Nguyễn Du nhà mình cũng con nhà nòi, con đường hoạn lộ cũng coi là hanh thông, thế mà vẫn viết ra Kiều đấy thôi).

Không đọc hết từ của Liễu Vĩnh, để biết lời giới thiệu trên đúng đến bao nhiêu %, nhưng bài chép ở nhà này, cứ cảm nhận như một bài tương tư tình cảm bình thường thôi (hoặc có lẽ nó không nằm trong phần “nội dung chủ yếu”, còn ai kia nhìn ra nội dung cách mạng thì chỉ bảo với).\

Thấy trên mạng giải thích đây là một bài hồi ức lúc còn hoan ái bên nhau và nỗi tương tư, thương tâm, hối hận sau khi ly biệt, trang này còn ghi là bài từ khuê oán, tóm lại nhân vật chính trong bài từ là phụ nữ (chết thật, đầu năm mới mà lôi cái bài này lên, coi ko có lợi cho đường tình duyên nha :-)).

Giải nghĩa

Vẫn nhớ lần đầu gặp gỡ trong khuê phòng, dù chỉ biết là phải ở bên nhau đến trọn đời

Ngờ đâu cuộc gặp riêng tư vui vẻ ngắn ngủi đó, đã trở thành mối ly tình biệt tự (chữ u này trong u ám, u cư (ở ẩn), từ điển giải nghĩa là sâu kín, tối tăm…chắc hiểu là hai người gặp nhau riêng tư, ngấm ngầm, gặp trong khuê phòng mà).

Huống vào buổi chiều muộn  sắc xuân tàn  phai, đầy trước mắt, hoa loạn tơ cuồng bay.

Chỉ sợ cảnh xuân đẹp, tất cả đều theo chàng đi mãi.

Một trường tịch mịch biết nương vào ai để tỏ bày, những lời nói trước đây, đều đã coi  nhẹ, cô phụ hết.

Nếu sớm biết (tình này) khó dứt bỏ thế này, thật hối hận lúc trước không giữ (chàng) lại.

Sao ngoài vẻ phong lưu đoan chính (của chàng), càng đặc biệt có điểm trói buộc con tim của người ta vậy.

Một ngày không tưởng niệm, cũng ngàn lần chau mày.

Thật ra cái chữ “y” trong “tận tùy y quy khứ” để chỉ nam cũng được, mà nữ cũng được.  Nên nếu bài này để nói người đàn ông thương hận, tương tư người con gái, cũng ko có gì sai???? Tất nhiên đây là cách lý giải của thời hiện đại (đã có ảnh hưởng của truyện ngôn tình :-P), còn ngày xưa, ko ai thích gắn hình ảnh của người đàn ông với nhớ thương, sầu hận vì tình cảm cả.

Bản dịch của Yên Liên

Động phòng vẫn nhớ khi tương ngộ

Những  tơ tưởng, luôn đoàn tụ

Ngày vui ngắn ngủi ngờ đâu

Hóa mối ly tình biệt tự.

Huống lúc chiều tàn xuân sắc nhạt

Loạn trước mắt, hoa cuồng tơ vũ

Chỉ sợ cảnh xuân xinh

Mãi theo người xa xứ

Một trường tịch mịch cùng ai nhủ

Lời nguyền xưa, thảy khinh phụ

Sớm hay khó dứt nhường này

Hối buổi đầu sao không giữ

Ngoài vẻ phong lưu đoan chính nọ

Càng có điểm, trói tim người chứ

Một khắc chẳng tương tư

Cũng ngàn lần mày rủ.

YL

Giá cô thiên – Chu Đôn Nho

曾为梅花醉不归  
  
佳人挽袖乞新词  
  
轻红遍写鸳鸯带  
  
浓碧争斟翡翠卮  
  
人已老  
  
事皆非  
  
花前不饮泪沾衣  
  
如今但欲关门睡  
  
一任梅花作雪飞.

Tằng vi mai hoa túy bất quy
Giai nhân vãn tụ khất tân từ
Khinh hồng biến tả uyên ương đái
Nùng bích tranh châm phỉ thúy chi
Nhân dĩ lão
Sự giai phi
Hoa tiền bất ẩm lệ triêm y
Như kim đãn dục quan môn thụy
Nhất nhậm mai hoa tác tuyết phi.

Dịch nghĩa của tiểu Dật:

Từng vì hoa mai, uống say không có về nhà

Các giai nhân níu áo đòi bài từ mới
(Chữ viết) màu hồng nhạt viết tràn đầy trên đai lưng thêu uyên ương
Các nàng tranh nhau rót rượu vào ly cho ta
Người giờ già
Sự không còn
Trước hoa không uống được nữa, lệ đầy áo
Bây giờ chỉ muốn đóng cửa nằm ngủ
Mặc kệ hoa mai bay như tuyết.

Từ điệu

x T B B x T B (V)
x B x T T B B (V)
[x B x T B B T
x T B B x T B] (V)
[B T T
T B B] (V)
x B x T T B B (V)
x B x T B B T
x T B B x T B (V)

Bản dịch của Yên Liên

Từng tiếc hoa mai say chẳng rời

Giai nhân níu áo viết từ chơi

Vung tay chữ chật đai lưng gấm

Người ngọc tranh nhau rượu chuốc mời.

Người đã cũ

Sự xa vời

Trước hoa không uống lệ hoen rơi

Chỉ mong đóng cửa yên nằm ngủ

Mặc kệ mai như tuyết khắp trời.

YL

Thái tang tử – Tân Khí Tật

采桑子

少年不识愁滋味,  
爱上层楼、  
爱上层楼,  
为赋新诗强说愁。  
而今识尽愁滋味,  
欲说还休、  
欲说还休,  
却道天凉好个秋。

Thái tang tử

Thiếu niên bất thức sầu tư vị,
Ái thướng tằng lâu,
Ái thướng tằng lâu,
Vị phú tân từ cưỡng thuyết sầu.
Nhi kim thức tận sầu tư vị,
Dục thuyết hoàn hưu,
Dục thuyết hoàn hưu,
Khước đạo: thiên lương hảo cá thu!

Dịch nghĩa

Lúc tuổi trẻ chẳng biết mùi vị buồn là gì,
Thích lên lầu cao,
Thích lên lầu cao,
Vì làm bài từ mới nên miễn cưỡng nói là buồn.
Đến giờ mới hiểu hết mùi vị buồn,
Muốn nói lại thôi,
Muốn nói lại thôi
Chỉ rằng: “Trời mát, mùa thu đẹp”.

điệu Thái Tang Tử (người hái dâu), theo baike, còn gọi là Xú nô nhi lệnh (丑奴儿令), La phu diễm ca (罗敷艳歌), La Phu mị (罗敷媚).

[Tần La Phu là hình ảnh gái đẹp trong thơ văn TQ. Lý Bạch viết Tử Dạ tứ thời ca/ Tử dạ ngô ca cũng có nhắc đến. Vũ Khánh đã dịch ra như sau: La Phu cô gái đất Tần. Bên bờ nước biếc chuyên cần hái dâu. Xem toàn bộ ở đây. Ai có hứng thú thì tìm hiểu thêm, chỉ thấy ngộ ngộ là cùng 1 bài mà vừa tên là nô lệ xấu, vừa tên là vẻ đẹp của La Phu :-)].

Luật đây (mỗi khổ 4 câu, vần điệu như nhau):

x B x T B B T

x T B B (V)

x T B B (V)

x T B B x T B (V)

x B x T B B T

x T B B (V)

x T B B (V)

x T B B x T B (V)

Bài này triết lý nhân sinh rất hay – phần bình luận dành cho con chim (nếu có hứng thú).

Bản dịch của Yên Liên

Trẻ người buồn khổ nào hay biết

Những thích lên lầu

Những thích lên lầu

Vì phối bài từ cố nói sầu.

Hôm nay buồn khổ đều hay hết

Muốn nói gì đâu

Muốn nói gì đâu

“Trời mát, thu trong!” còn một câu.

Yên Liên

1 số bài Tống Từ của Án Kỷ Đạo

Aizzz, đầu tiên là phải cho 1 câu tự hát tự khen hay mới dc!!! Kiếm đâu ra con người tử tế tốt bụng như ta nhỉ? Vầng, bạn YL bạn thik đọc thơ đọc từ, bạn chạy vào thivien, bạn đọc rồi bạn paste lên đây 1 đống lại còn đòi ta phải tìm công thức của từ điệu, rồi dịch nghĩa ra nữa huhuhu, thãm!

Đáng là ta cứ  ngâm đó đã, kệ thôi. Cơ mà đáng tiếc là ta đọc qua, lại thấy hay hay mới khỗ 😦 (Thực là vô tình bất tự đa tình khổ mà!)

Thế là đành mò mẫm đi search, với cái trình độ Hán ngữ Cơ sở của ta thì thú thực là quá nản lòng…

Và kết quả như sau:

(1) Phát hiện ra là cá nhân ta rất thik ca từ của bác Án, rất đẹp, rất diễm lệ, rất đau thương. Có điều bác này là đàn ông mà rất chi là mơ mộng (hình như bài nào cũng nhắc tới chữ “mộng”). Ý tứ cũng rất cá biệt, sáng tạo. Nói chung là: Rất có phong cách! 😛

(2 ) Đã tìm dc các loại từ điệu cho bạn YL rồi đây (Điểm Giáng Thần, Giá Cô Thiên, Điệp Luyến Hoa và Lâm giang Tiên)

Chú thik ký hiệu viết tắt:

B: Bằng (tiếng Hán là thanh 1 và thanh 2, tiếng V là thanh ngang và huyền)
T: Trắc (các thanh  3 và thanh 4, tiếng V là các dấu còn lại)
X: tùy ý.
V: chữ dc gieo vần.

Ngoài lề: Như hôm trc bạn YL có nói về cái dấu nặng và thanh bằng/trắc, ta cũng đồng ý là nó đọc giống dấu huyền, và vì vậy ủng hộ cho nó vào thanh bằng.

Tuy nhiên, xuất xứ của cái quy định này là do các chữ Hán-Việt mang dấu nặng, thì nguyên gốc của nó thường là thanh 4 (miàn: diện, jìn: cận, biàn: tiện…), mà thanh này thì dc các cụ Tàu hồi xưa xếp vào thanh trắc.

Có điều là mình linh hoạt adaptive với đặc thù của tiếng Việt cũng dc, ko cần phải quá câu nệ, bảo thủ 😛

(3) Đã dịch nghĩa 1 số bài từ, tuy nhiên, vì sức khỏe có hạn (+ tính biếng nhác cố hữu), và sự thiếu hứng thú đối với nx bài từ có vẻ ko có độc đáo lắm (theo ý kiến cá nhân), cho nên bỏ qua vài bài (kệ!)

Trong khi dịch thì phát hiện, có đôi chỗ có nhiều cách hiểu, vì vậy ta đã tự động cho vào cách hiểu khác vs các bài thơ dc Việt hóa (để tránh ai đó than là đọc nhiều thơ dịch của họ có thể tăng khả năng plagia). Đồng thơi, có 1 số chỗ, các bản dịch thơ dịch ko chính xác.

Dưới đây chỉ trích lại phần Hán Việt và phần dịch nghĩa, muốn so sánh vs các bản dịch thơ, thì tự đối chiếu vs post trước 😛

1. Điểm giáng thần 

Từ luật:

TTBB, XBXTBBT (V)
TBBT (V), XTBBT (V).

XTBB, XTBBT (V)
BBT (V), TBBT (V),
XTBBT (V).

Hoa tín lai thì, hận vô nhân tự hoa y cựu (*)
Hựu thành xuân sấu, chiết đoạn môn tiền liễu.(**)

Thiên dữ đa tình, bất dữ trường tương thủ.(***)
Phân phi hậu, lệ ngân hòa tửu,
Chiếm liễu song la tụ.

(Chữ “hoa” sai thanh, theo formula thì phãi là thanh trắc, but who cares? :P)

Dịch nghĩa

Mỗi dịp hoa mới nở (*) hận không có người nào như hoa vẫn nở tươi,
Bởi đã thành xuân gầy, bẻ gãy hết liễu trước cửa. (**).

Trời sinh/cho đa tình, sao trời lại không cho người ta ở bên nhau lâu dài??? (***).
Từ lúc chia tay, lệ ngân (dấu vết của nước mắt) cùng vs rượu
Đầy tràn hai tay áo.

Chú thik: 

(*) Theo cách tính lịch ngày xưa của người Tàu, mỗi năm có 24 tiết khí, mỗi tiết có 1 loại hoa nở, đặc trưng cho tiết đó (hoa tín). Tò mò thì vô đây: http://baike.baidu.com/view/54438.htm

===> Cái câu này nghĩa là cứ mỗi lần nhìn thấy mỗi loại hoa nở (tức là ngày tháng dần dần trôi) lại càng thêm hận, tại sao người không thể như hoa, tàn rồi nở, năm nào cũng như năm nấy, đúng hạn là nở đẹp, còn người thì càng ngày càng gầy mòn, tự kỷ tăng cao, uất hận tràn đầy, đến liễu trước cửa cũng đều bẻ trụi hết rồi 😛

(**) Bẻ liễu (chiết dương liễu) để chỉ sự biệt ly, mong đợi đối vs người đi xa.

(***) Nghe rất giống trời sinh Du, sao còn sinh Lượng? 😛

Thành ngữ 长相厮守- trường tương tư thủ: nghĩa là ở bên nhau trọn đời.

2. Giá Cô Thiên

Từ điệu

XTBBTTB (V),
XBXTTBB (V).
XBXTBBT,
XTBBTTB (V).

BTT TBB (V)
XBXTTBB (V)
XBXTBBT,
XTBBTTB (V).

Giá Cô Thiên số 1

Thái tụ ân cần phủng ngọc chung,
Đương niên biện khước tuý nhan hồng.
Vũ đê dương liễu lâu tâm nguyệt,
Ca tận đào hoa phiến để phong.

Tòng biệt hậu, ức tương phùng,
Kỷ hồi quy mộng dữ quân đồng.
Kim tiêu thặng bả ngân cang chiếu,
Do khủng tương phùng thị mộng trung.

Dịch nghĩa: 

Tay áo màu mè ân cần bưng chén rượu ngọc
Năm đó uống rượu không thèm từ chối, mặc cho uống đến say đỏ mặt. (*)
Nhảy múa cho tới khi từ trăng trên lầu hạ xuống thấp hơn cây dương liễu,
Ca hát hết hơi cho tới khi cây quạt vẽ hoa đào không còn quạt ra gió nữa. (**)

Từ lúc chia tay, luôn nhớ tới cái buổi đàn đúm ấy,
Không biết lúc nào mới có thể cùng người gặp lại.
(vì vậy) Tối hôm nay phải để đèn sáng để soi,
Chứ không lại tưởng là đang gặp nhau trong mơ.

(*) “biện” và “khước” đều là đại khái là refuse: 2 lần phủ định thì ra khẳng định, tác giả làm cái câu này rất chi là trúc trắc về nghĩa 😛

(**) 2 cái câu này đến các bạn Tàu cũng ko dịch dc chính xác thế nào, 9 người 10 ý. Mặc dù đại để ý của nó là múa may hát hò đến kiệt cả sức (ăn chơi vô độ). Cách hiểu như trên là ta cảm giác có vẻ khoa học nhất (về mặt ngôn ngữ/ngữ pháp) nên ta post vào đây 😛

Giá cô thiên số 5

Tuý phách xuân sam tích cựu hương,
Thiên tương ly hận não sơ cuồng.
Niên niên mạch thượng sinh thu thảo,
Nhật nhật lâu trung đáo tịch dương.

Vân diểu diểu, thuỷ mang mang,
Chinh nhân quy lộ hứa đa trường.
Tương tư bản thị vô bằng ngữ,
Mạc hướng hoa tiên phí lệ hàng.

Dịch nghĩa

Uống say vỗ vỗ áo (mặc mùa xuân) để áo bay ra mùi hương xưa
Trời làm chia ly khiến người phát điên
Hằng năm trên đồng cỏ úa càng nhiều,
Ngày ngày ở trong lầu cho tới tận hoàng hôn.

Mây bay bay, nước trôi trôi,
Đường về của chinh nhân không biết còn bao xa (bao lâu)
Tương tư không thể dựa trên lời nói để thể hiện
Không cần thiết phải hướng đến giấy hoa tiên mà khóc lóc kể lể. (*)

(*) Câu này có thể hiểu là, nỗi niềm tương tư của tác giả rất lớn, ko giấy bút nào viết ra dc cho hết. Hoặc là (có vẻ chính xác hơn), người viết muốn đối với “chinh nhân” mà nói rằng: Đừng có tốn thời gian viết thư kể lể sầu khổ làm gì, đi mau mà về cho rồi 😛 Bởi vì chữ  “mạc” nghĩa của nó là “don’t”, thường để nhắc người khác ko nên làm gì, chứ ít khi tự dùng cho bản thân, hơn nữa, “hoa tiên” hình như là giấy viết thư 😛

3. Điệp Luyến Hoa

Gồm 2 đoạn, vần điệu giống nhau y hệt:

XTXBBTT (v)
XTBB, XTBBT (v)
XTXBBTT (v)
XBXTBBT (v)

Tuý biệt tây lâu tỉnh bất ký,
Xuân mộng thu vân, tụ tán chân dung dị.
Tà nguyệt bán song hoàn thiểu thuỵ
Hoạ bình nhàn triển Ngô sơn thuý.

Y thượng tửu ngân thi lý tự,
Điểm điểm hàng hàng, tổng thị thê lương ý.
Hồng chúc tự liên vô hảo kế,
Dạ hàn không thế nhân thuỳ lệ.

Dịch nghĩa

Hôm chia tay ở tây lâu say tan tác, tỉnh dậy không nhớ j cả,
(Như?) giấc mộng đêm xuân, như mây mùa thu (*), gặp gỡ rồi xa cách, thực quá dễ dàng!
Trăng rằm chiếu qua song cửa mở hé làm người mất ngủ,
Bình phong lờ mờ thấy Núi Ngô màu xanh nhạt

Trên áo rượu chảy làm thơ bị nhòe
Từng điểm từng hàng, ý thơ tất cả đều là thê lương.
Nến hồng thấy cảm thương không biết làm sao
Đêm lạnh chậm rãi thay người rơi lệ.

(*) Cũng có thể hiểu là Giấc mộng đêm xuân qua mau như mây bay mùa thu 😛

4. Lâm Giang Tiên

XTXBBTT
XBXTBB (V)
XBXTTBB (V)
BBBTT
XTTBB (V).

XTXBBTT
XBXTBB (V)
XBXTTBB (V)
XBBTT
XTTBB (V)

Đấu thảo giai tiền sơ kiến,
Xuyên châm lâu thượng tằng phùng.
La quần hương lộ ngọc thoa phong.
Tịnh trang mi thấm lục,
Tu diện phấn sinh hồng.

Lưu thuỷ tiện tuỳ xuân viễn,
Hành vân chung dữ thuỳ đồng.
Tửu tinh trường hận cẩm bình không
Tương tầm mộng lý lộ,
Phi vũ lạc hoa trung.

Dịch nghĩa

Gặp nhau lần đầu ở trước thềm chơi trò đấu cỏ (*)
Gặp lại ở lầu kim thêu.
Váy áo thoảng hương, trâm ngọc bay trong gió (???)
Trang điểm cẩn thận, lông mày vẽ xanh lè (**)
Mặt thẹn phấn càng hồng

Dòng nước rồi sẽ trôi xa cùng mùa xuân
Mây bay cuối cùng rồi sẽ đến phương nao (nguyên gốc là đến với ai)
Tỉnh rượu tức giận cẩm bình trống vắng (***)
Trên con đường tìm nhau trong giấc mộng
Mưa bay hoa rụng đầy.

(*) là trò mà lấy 2 cọng cỏ đập vào nhau, bên nào gãy trước thì thua

( **) theo ngày xưa thì mi (tức là lông mày) đẹp là phải như là nét xuân sơn (mi tự thanh sơn).

(***) “cẩm bình” vốn nghĩa là chiếc bình phong gấm thêu, nhưng còn 1 nghĩa khác, là khuê phòng của phụ nữ.

Ôn Đình Quân (nổi tiếng làm từ hay, tuy nhiên bị đời sau phê phán là thơ từ diễm lệ mà ủy mị, màu mè mà nông cạn, chủ yếu về phấn son là lượt, nhi nữ tình trường 😛 Bạn AC chưa ngâm cứu bác này, nhưng để ý là tên bác rất đẹp, cho nên nhớ lâu) trong bài Từ “Phiền Nữ Oán” có câu: “年年征战,画楼离恨锦屏空,杏花红” (Niên niên chinh chến, họa lâu ly hận cẩm bình ko, hạnh hoa hồng) để nói đến sự oán hận của người chinh phụ trong phòng khuê vắng vẻ 😛

Vì vậy, có khi câu thơ “Tửu tinh trường hận cẩm bình không” nghĩa là khi tỉnh rượu thấy càng thêm oán hận khuê phòng trống vắng???

Rồi đấy, huynh đài ngâm cứu đi và mau nôn ra bản dịch 😛

Anh Ca

Ngọc lâu xuân – Án Thù

Tình cờ đọc được bài này, thấy có tình, nên đăng lên đây.

玉樓春
綠楊芳草長亭路,
年少拋人容易去。
樓頭殘夢五更鐘,
花底离愁三月雨。

無情不似多情苦,
一寸還成千萬縷。
天涯地角有窮時,
只有相思無盡處。

Ngọc lâu xuân
Lục dương phương thảo trường đình lộ,
Niên thiếu phao nhân dung dị khứ.
Lâu đầu tàn mộng ngũ canh chung,
Hoa để ly sầu tam nguyệt vũ.

Vô tình bất tự đa tình khổ,
Nhất thốn hoàn thành thiên vạn lũ.
Thiên nhai địa giác hữu cùng thì,
Chỉ hữu tương tư vô tận xứ.

Dịch nghĩa

Liễu xanh, cỏ thơm ở trường đình bên đường,
Tuổi trẻ dễ dàng bỏ người lại mà đi mất.
Trên lầu cao, tiếng chuông canh năm làm tỉnh giấc mộng,
Dưới hoa, mưa tháng ba gợi lại nỗi sầu ly biệt.

Kẻ vô tình đâu như (đâu thấu hiểu) nỗi khổ của người đa tình,
Một tấc tương tư cũng biến thành ngàn vạn sợi sầu khổ.
Chân trời góc bể cũng có nơi cùng tận,
Chỉ có lòng tương tư là không có kết thúc.

Ngọc lâu xuân là tên một từ điệu,

⊙平⊙仄平平仄(韵)⊙仄⊙平平仄仄(韵)⊙平⊙仄仄平平(句)⊙仄⊙平平仄仄(韵)

⊙平⊙仄平平仄(韵)⊙仄⊙平平仄仄(韵)⊙平⊙仄仄平平(句)⊙仄⊙平平仄仄(韵)

Ghi chú

仄: trắc
平: bằng
韵: vần

Chấm tròn ⊙ tức là tùy ý bằng trắc.

Từ thì thường được ca ngợi là tự do hơn Đường thi… (citation???). Nhưng mà có nx điệu từ ko có chữ tùy ý đâu. Hơn nữa trong thơ 7n8c thì vẫn có nx chữ dc tùy ý hả 😛

Đây là tiểu sử tác giả giới thiệu trên thivien.net:

“Án Thù 晏殊 (991-1055) tự Đồng Thúc, người huyện Lâm Xuyên (nay thuộc tỉnh Giang Tây), 7 tuổi đã làm văn, về sau làm quan tới Tể tướng. Từ của ông có phong vị xảo diệu, nùng diễm mà đối thê lương uyển chuyển, phong cách rất cao. Ông có vặp tập 240 quyển, song ông nổi tiếng trên văn học sử lại là tập Chân ngọc từ.”

Thêm nữa Án Thù là papa của Án Kỷ Đạo cũng rất nổi tiếng về từ, có mấy bài tình lắm.

Chợt nhớ bình luận của nàng Dật Ly hôm nào, người triều Tống đắm chìm trong âm nhạc, thơ ca khá ủy mị, vì thế thế nước yếu, liên tục thua trận. Ngẫm ra quả cũng đúng. Tống từ ta từng đọc qua, ko gọi là nhiều, nhưng phần lớn thấy rất nhiều về chủ đề  luyến ái. Án Thù làm quan to đến chức tể tướng, mà thơ văn cũng tương tư đa tình 🙂 (xem ra giống Nguyễn Du hơn là Nguyễn Trãi), thì nói gì đến giới tài tử văn nhân.

(Cũng may thời này các bạn yếu tương đối, nên phong trào ly khai ở Đại Việt mới có bối cảnh quốc tế thuận lợi để đi đến thành công chứ hả :-))

Bài này hai câu cuối rất quen, chắc là mượn ý câu  ‘Thiên trường địa cửu hữu thì tận – Thử hận miên miên vô tuyệt kỳ’ trong Trường Hận Ca của Bạch Cư Dị.

Ngẫm rằng blog này chưa dịch và bình thơ/từ chủ đề luyến ái bao giờ??? nên đăng lên đây có ý mời mọi người dịch/bình chơi.

Ta đã có bản dịch, nhưng đợi mọi người, khoảng 2 tuần nữa sẽ đăng lên.

Yên Liên

Ngọc Lâu Xuân

(theo từ điệu )

Lối trường đình cỏ thơm liễu biếc

Xuân vội đi người thêm lẻ chiếc

Chuông canh năm giục mộng nhanh tan

Mưa tháng ba khơi sầu cách biệt

Vô tình đâu hiểu đa tình luyến

Một tấc cũng đau thương vạn kết

Đất trời còn có chốn là cùng

Ly hận tương tư khôn kể xiết.

bản dịch ra thất ngôn bát cú Đường luật 1

Liễu xanh cỏ biếc lối trường đình

Trôi dễ tuổi xuân tuyệt ảnh hình

Lầu vọng chuông canh tàn giấc điệp

Hoa rung mưa gợi biệt sầu tình.

Vô tình đâu hiểu đa tình khổ

Một tấc cũng thành vạn sợi quỳnh

Trời đất còn kia nơi giới hạn

Tương tư ly hận mãi triền miên.

bản dịch ra thất ngôn bát cú Đường luật 2

Trường đình liễu biếc cỏ thơm hương

Trôi dễ tuổi xuân khuất dáng sương

Lầu vọng chuông canh tàn giấc điệp

Hoa rung mưa gợi biệt sầu thương

Vô tình đâu hiểu đa tình khổ

Một tấc hóa tơ vạn vấn vương

Trời đất còn kia nơi giới hạn

Tương tư ly hận mãi vô phương.

bản dịch lục bát

Trường đình cỏ biếc liễu xanh

Mặc người xuân đã vội vàng rời đi

Chuông canh vọng, mộng còn gì

Dưới hoa mưa gợi chia ly tình sầu

Vô tình chăng hiểu tình đâu

Một tấc hóa vạn tơ sầu đau thương

Đất trời còn thấy giới cương

Tương tư ly hận vô phương là bờ.

YL

leminhkhaiviet

About Vietnamese Cultural History and Scholarship

Le Minh Khai's SEAsian History Blog

Always rethinking the Southeast Asian past

followmybrushmarks

exploring the ancient art of Chinese Brush Painting

Hoasinh_Anhca

Trì trung Hoa sinh hưởng lạc Chi thượng Anh ca mạn đề

Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

becomingnguoiviet

An outsider's view on what is going on inside Vietnam

Quỹ Nghiên cứu Biển Đông

Vì công lý và hòa bình cho Biển Đông

Nghiên Cứu Lịch Sử

Các bài nghiên cứu, biên khảo và dịch thuật các chủ đề về lịch sử

Thought Catalog

Thought Catalog is a digital youth culture magazine dedicated to your stories and ideas.

About Words - Cambridge Dictionaries Online blog

Commenting on developments in the English language

VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

đang hoàn thiện

Nghiên cứu quốc tế

Just another WordPress.com site

My kitchen of love ~

What's behind my kitchen door

%d bloggers like this: