“Nghe phong phanh” và “sự vẩn đục” của tiếng Việt?

Lâu lâu đọc báo, lướt FB hay blog bliec, thấy mọi người hay sử dụng cụm từ “nghe phong phanh” (ý là nghe loáng thoáng), mình thấy hơi bực tai. Dĩ nhiên với nhân sinh quan “sống chết mặc bay” vốn có thì bạn Anh Ca cũng chỉ nghe vậy và chỉ biết có vậy mà thôi, nói sai cũng có chết ai đâu, mà nói sai nhiều lần thì tự dưng nó cũng thành đúng thôi (Lỗ Tấn đại ca cũng từng nói, làm gì có đường…) 😛

Có điều nhờ phước của phong trào “Học tập tấm gương đạo đức HCM”, ta mới thấy được tấm lòng trăn trở da diết of Bác Hồ với sự nghiệp “giữ  gìn sự trong sáng của Tiếng Việt” quá, thôi thì nếu mình biết chút gì thì cũng lên tiếng vậy. Ai tình cờ đọc qua và thấy thích thì sửa đổi, còn nếu quen rồi ko sửa thì cũng ko sao.

“Phong phanh” thực ra nghĩa là “(áo quần) mỏng manh, đơn sơ”, dùng cụm “nghe phong phanh” là ko hề chính xác và có nghĩa, nên nói là “nghe phong thanh” thì mới chính xác. Từ “phong thanh” (风声), nghĩa gốc là “tiếng gió”, nghĩa bóng là “lời đồn, tin đồn loáng thoáng”. Nghe “tiếng gió” nên chỗ được chỗ mất, tin tức chưa được confirmed hay kiểm chứng. Để thể hiện sự khách quan và tránh bị người khác “đập” khi đưa tin sai, người ta phải mào đầu bằng cụm “nghe phong thanh” (gió thổi qua thì tôi nghe thấy thế thôi, nghe chỗ được chỗ mất).

Còn nhiều trường hợp dùng từ nhầm hoặc ko chính xác nữa, nhưng mà nhất thời ko nghĩ ra. Chỉ tạm đưa 3 ví dụ đơn sơ thôi:

Lãng mạn: nhiều người hay tưởng nhầm đây là từ láy (và viết thành “lạn mạn” hay “lãng mạng”) có lẽ nghĩ nó giống từ “lan man” hay là “lãng đãng” chăng? Thực ra thì nó là 1 từ ghép chứ ko phải từ láy (sự khác nhau giữa 2 loại từ này, xin xem lại ngữ pháp của Tiếng Việt). Gốc nó là từ 浪漫, “lãng” nghĩa là “sóng biển” hoặc là “phóng túng” (trong từ “lãng tử” ấy), “mạn” nghĩa là “tự do, tản mạn”. Nghĩa đen là “con sóng tự do, cù bơ cù bất”, còn nghĩa bóng là (tâm hồn, tính cách) thoái mái, phóng túng, ko ràng buộc (ban đầu ko có nghĩa là sướt mướt gì đâu, sau thì ko biết sao mà “lãng mạn” bị coi là equivalent với sầu bi, sướt mướt, haizzz, lại đọc Lỗ Tấn’s quote :P)

Diên hải (thay vì duyên hải): gốc là 沿海, đọc là “diên hải”, nghĩa là gần biển. Chắc là người Việt thấy đọc là “diên” nghe ko êm tai nên chuyển thành “duyên” cho nó mặn mà :P. Thấy trên trang web của bộ nào đó của Chính phủ ta đã bắt đầu sử dụng từ “diên hải” rồi đấy. 😀

Tương tự vần “iên” bị thay bằng “uyên” là trường hợp Điêu Thiền hoặc là “kim thiền thoát xác”, thường bị người V ta đọc là “thuyền” hehehe.  “Thiền” ở 2 cụm trên đều có nghĩa là con ve.

Lỗi phát âm có thể châm chước, vd từ “lãng mạn” – người Miền Nam thường sẽ đọc thành “lãng mạng”, nhưng mà khi viết chính tả thì nên cố viết đúng. Mà muốn viết đúng thì đầu tiên là phải hiểu sao nó lại viết như thế này mà ko viết như thế kia. 😛

Dĩ nhiên, ngôn ngữ là do con người tạo ra, nếu chúng ta đều quy ước với nhau là “nghe phong phanh” là nghe đồn, “duyên hải” là ven biển… thì chúng ta sử dụng các từ này cũng là bình thường, “cứ đi mãi thì thành đường thôi”. Có điều nếu tình cờ mà chúng ta biết được các từ ngữ  nguyên gốc thì ta nên sử dụng các từ ngữ  gốc, bởi vì ko những chúng biểu nghĩa chính xác hơn mà ta cũng góp phần làm tiếng Việt rõ ràng và đẹp hơn. 😛

Anh Ca

Advertisements
leminhkhaiviet

About Vietnamese Cultural History and Scholarship

Le Minh Khai's SEAsian History Blog

Always rethinking the Southeast Asian past

followmybrushmarks

exploring the ancient art of Chinese Brush Painting

Hoasinh_Anhca

Trì trung Hoa sinh hưởng lạc Chi thượng Anh ca mạn đề

Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

becomingnguoiviet

An outsider's view on what is going on inside Vietnam

Quỹ Nghiên cứu Biển Đông

Vì công lý và hòa bình cho Biển Đông

Nghiên Cứu Lịch Sử

Các bài nghiên cứu, biên khảo và dịch thuật các chủ đề về lịch sử

Thought Catalog

Thought Catalog is a digital youth culture magazine dedicated to your stories and ideas.

About Words - Cambridge Dictionaries Online blog

Commenting on developments in the English language

VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

đang hoàn thiện

Nghiên cứu quốc tế

Just another WordPress.com site

My kitchen of love ~

What's behind my kitchen door

%d bloggers like this: