Mỗi ngày một kiến thức: Nguồn gốc chữ “Thị” trong họ tên

Trong một quyển sách tên là 取名宝典 – ‘Thủ danh bảo điển’ của  巨天中 – Cự Thiên Trung, Nhà xuất bản Nam Văn Bác Nhã, giải thích về chữ Thị – 氏 như sau:

Thị là một chi nhánh, ngành họ của Họ, chỉ tồn tại độc lập trong thời gian trước nhà Hán. Họ là tộc hiệu của một thị tộc, thành viên của thị tộc đều lấy tộc hiệu này làm Họ của bản thân. Nhưng về sau con cháu ngày càng đông đúc, phân thành rất nhiều chi, nhánh, dần dần phân tán ra sống ở các nơi, quan hệ cũng ngày càng xa, do vậy mỗi phân chi lại tự xác định cho mình thêm một danh xưng, danh xưng này gọi là Thị. Như vậy, mỗi một thành viên của một phân chi có một Họ, lại có thêm một Thị. Ví dụ như người tộc Thương họ là “Tử,” về sau lại phân thành các Thị “Ân,” “Thời,” “Lai,” “Tống,” vân vân, những người này đều là người tộc Thương, nhưng sống tại các địa điểm khác nhau.

Người xưa đặt Thị như thế nào? Do hạn chế của điều kiện văn hóa lịch sử lúc bấy giờ, rất nhiều bộ tộc khi lựa chọn Thị cho mình, đều xuất phát từ “vật tổ” (những thứ người xưa cho là linh thiêng, đại diện cho thần linh). Có bộ tộc lấy thực vật làm Thị của mình, có bộ tộc lấy động vật làm Thị của mình. [….] Thành viên của thị tộc mà có cùng “vật tổ” không được lấy nhau, vật tổ trở thành tiêu chí để giới hạn hôn nhân. Thị tộc thời kỳ đầu có: Lang Thị (sói), Hùng Thị (gấu), Quy Thị (rùa), Lộc Thị (hươu), Toại Nhân Thị, Hữu SàoThị (sào là tổ, ổ), Tây Lăng Thị, Thần Nông Thị, Thục Sơn thị, Kim Thiên Thị….

Sau thời đại Chiến Quốc, Họ và Thị cơ bản hợp thành một, hầu hết mọi người đều chỉ xưng Họ mà không xưng Thị, chữ “Thị” này liền mất đi ý nghĩa gốc, Thị dần dần đi liền sau họ, dùng để chỉ thành viên gia tộc của một Họ. Ví dụ “Trương thị huynh đệ,” “Vương thị huynh đệ,” “Lưu thị huynh đệ”… là chỉ anh em họ Trương, anh em họ Vương, anh em họ Lưu…

Và ở Việt Nam….?

Phía trên đây là nguồn gốc chữ Thị từ thời xa rất xa.

Ở Việt Nam, tên Nguyễn Thị A, Hoàng Thị B, khi viết bằng tiếng Hán, đều là chữ Thị này (chứ không phải như tưởng tượng phong phú của một số người, thị có nghĩa là chợ, thị có nghĩa là nhìn). Nếu giải thích ngheo nghĩa gốc, thì sẽ hiểu là người tên A của dòng họ Nguyễn, người tên B của dòng họ Hoàng.

Nhưng chưa tìm hiểu, tập tục “nam Văn nữ Thị” từ khi nào mà có?

HS

Advertisements

Yêu động vật

Hôm nay trong lúc ăn cơm trưa, thấy VTV3 giới thiệu sắp chiếu chương trình Khám phá Kenya do đoàn làm phim VN thực hiện. Kenya là đất nước nổi tiếng về thiên nhiên và động vật hoang dã. Còn nhớ từng gặp một số bạn bè đến từ châu Phi, họ nói đến Kenya chơi đi, ở đấy đang ngồi trong nhà còn thấy hươu cao cổ thò đầu vào cửa sổ, không biết có thật hay không…

Trong phần giới thiệu, có một chị thuộc đoàn khám phá kể lại trải nghiệm thế này: có một anh người Kenya lái ô tô đưa đoàn đi quay phim. Đang trên đường tự dưng thấy anh ý đảo tay lái và dừng lại. Rồi thấy anh ý xuống ô tô và nhặt lên một con rùa ở trên đường, để sang đám cỏ ven đường, và nói may quá. Theo lời chị thuộc đoàn khám phá, cảnh tượng này khiến chị ý “lặng người.”

Lời bàn: hihi, không biết có phải chỉ có người Việt Nam chúng ta mới “lặng người” trước cảnh này?

Suy diễn: theo bạn, nếu người lái xe là người Việt Nam, thì sự việc sẽ xảy ra thế nào? 😛

Tái bút: Nghe nói chương trình Khám phá Kenya sẽ có 5 phần, có vẻ thú vị, ai hứng thú du lịch qua màn ảnh nhỏ nên xem.

Hoa Sinh

Mỗi ngày một kiến thức: về vua Tự Đức (1829-1883)

Thôi xong, trước hết là phải than một câu thôi xong đã.

Tự nhiên hôm nay, mở máy tính ra, trò chơi điện tử thì không muốn chơi, bật lên rồi lại tắt đi. Tin lá cải và tin nhảm nhỉ cũng không buồn đọc, mở mấy mục giải trí, văn hóa, tình yêu giới tính tâm sự này nọ ra, rồi cũng lại tắt (tuy nhiên đã kịp lướt qua mấy cái tiêu đề vô cùng bắt mắt đại loại như khổ sở vì ngực to, hay vì chồng phản bội mà tôi thành người sát trai vân vân và vân vân).

Đến điện tử cũng không muốn chơi, tin lá cải cũng không buồn đọc, là sắp đến lúc tự kỷ nặng lắm rồi đấy.

Phản ứng đầu tiên là, vào wordpress than thở một câu cho hả… ấy nhưng mà, xét cái blog này gần đây đầy rẫy các loại tâm sự chán đời, nghiện ngập, nếu lại than nữa (mặc dù đang… hehe) thì thật là không có lợi cho không khí thi đua cách mạng nói chung, cho nên chép lại một đoạn thú vị sau về vua Tự Đức làm quà vậy.

Đoạn này nằm trong quyển Lịch sử Tư tưởng Việt Nam của tác giả Lê Sỹ Thắng, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1997, trang 38-39:

‘Trong lịch sử nước ta trước triều Nguyễn, có Lê Thánh Tông tổ chức ra “Tao đàn nhị thập bát tú” để vua tôi xướng họa thơ và biện luận với nhau. Trước và sau ông không có hiện tượng như vậy. Đến triều Nguyễn thì có Tự Đức thường vời các văn thần vào cung, ra những đầu đề luận văn có tính chất học thuật hoặc có liên hệ đến tư tưởng chỉ đạo các chính sách cần phải thi hành trước đòi hòi của thực tiễn. Bản thân nhà vua cũng viết hoặc phát biểu ý kiến của mình. Vua tôi thảo luận với nhau. Những bài luận văn được tập hợp trong “Văn tập ngự chế” của Tự Đức cho chúng ta một ý niệm về những đầu đề đã được nêu và thảo luận: “Đạo biện”, “Nhân luận”, “Trung, thứ, nhân luận”, “Lập chính lâm dân luận”, “Thiên thời bất như địa lợi, địa lợi bất như nhân hòa hấp hệ luận”, v v… Trong di sản sáng tác của một số văn thần đã tham gia các cuộc thảo luận trên, cũng còn giữ lại được một số bài viết về một số trong các chủ đề kể trên […]. Như vậy, Tự Đức xứng đáng được coi là người đầu tiên trong lịch sử nước ta sáng tạo ra hình thức mà ngày nay chúng ta gọi là “sinh hoạt học thuật” ở nước ta. Các cuộc sinh hoạt học thuật dưới thời Tự Đức, ngoài các ý nghĩa khác, đã thể hiện khuynh hướng và khả năng tư duy Việt Nam đương thời trong việc xác định dấu ấn của mình khi nghiên cứu kinh điển Nho giáo và thực tiễn đất nước.’ (in nghiêng trong nguyên văn).

Lời bàn: như thế này thì, các viện nghiên cứu ở Việt Nam hiện giờ có lẽ nên lập bàn thờ vua Tự Đức. Với tư cách là những người làm nghề nghiên cứu, chúng ta cũng nên kính cẩn nghiêng mình chứ hả? 🙂

Lời than: bao giờ lịch sử chính quy và phổ thông mới ghi nhận cho đúng về một số danh nhân lịch sử, trong đó bao gồm các vua nhà Nguyễn đây…

Hoa Sinh

Người Việt hung hãn?

Sáng hnay TV thấy tường thuật trực tiếp lễ hội Chọi trâu ở Đồ Sơn, Hải phòng. Đây là di sản văn hóa (ko biết là cấp gì rồi, nhưng nói chung là đối với bạn thì thấy ko có j ấn tượng lắm, vì bây giờ, làng nào xã nào chả có 1 cái di sản gì đó). Lúc bạn mở tv ra thì chiếu sắp hết rồi, đại khái là bán kết chung kết gì đó. Nhìn phấn khích quá nên bạn xem 1 lúc, bình luận viên thì hào hứng như là tường thuật bóng đá (cả bình luận viên trên sân lẫn bình luận viên của nhà đài), khán giả xem đông đen, khách du lịch rất nhiều, phấn khởi đến mức cứ đến pha gay cấn là há hốc miệng, quên cả đánh trống (vì lúc bình thường thấy đánh trống đùng đùng rộn rã lắm).

Theo như thuyết minh bình luận về di sản phi vật thể này thì, hội chọi trâu là hoạt động mang đầy tính nhân văn, thể hiện tinh thần thượng võ, rồi thì thể hiện khát khao chiến thắng thiên nhiên – theo bình luận của nhà đài (bạn tò mò mãi ko hiểu con người thắng j dc thiên nhiên qua cái vụ này, hay là thắng ở chỗ “dạy” dc con trâu chọi nhau??? Thế thì đá gà, đá cá này nọ có lẽ cũng thể hiện khát khao chinh phục thiên nhiên)

Cứ đến đoạn 2 con trâu lao vào nhau hoặc lấy sừng móc cổ móc họng nhau là đoàn người gào rú lên phấn khích làm mình rùng hết cả rợn. Mình bình luận là bày trò cho mấy con trâu này chọi nhau để xem đúng là dã man con ngan (bạn AC rỗi hơi có 1 thời là fan của phong trào animal rights activism), mọi người  phản ứng lại là con người ko bày ra thì trâu nó cũng cứ chọi (!!! :P)… Đây là lý do mà hầu như mọi người đều có thể dẫn ra, haizzz. Dĩ nhiên, với 1 người rỗi việc và hay lý sự (cùn) thì bạn nghĩ việc xem con trâu nó tự chọi nhau ngoài đồng về bản chất thì khác hẳn việc mua con trâu về, huấn luyện cho nó, cổ vũ nó, khiêu khích nó (ko biết có dùng thuốc lắc cho nó uống ko) để nó đánh nhau xem cho phấn khởi. Đây, công cuộc chuẩn bị cho lễ chọi trâu ở đây

Sau khi các con trâu đấu xong, tất cả đều dc vinh dự hóa kiếp để cúng, đặc biệt “ông trâu” thắng cuộc thì nghe bảo còn có thêm vinh dự được chặt đầu để tế thần >_<

Nói thực ra là xem chọi trâu mình chưa phản cảm về cái trò này mấy (vì 2 con cứ húc đầu nhau, rồi đến khi con nào mệt thì bỏ chạy té khói, em kia đuổi theo rồi bị người nhà giữ lại, thế là xong trận, chứ 2 con ko thấy máu me bê bết là mấy. Do cái sừng trâu nó cong vào chứ ko nhọn hoắt thẳng ra nên ko đâm nhau dc). Cơ mà đến hết các trận đấu thì các ông trâu bị làm thịt!!! Ác vãi! >_<  Mọi người khác lại phản bác, gớm, trâu thì chả để ăn thịt thế để làm gì. Cô giỏi cô đừng ăn thịt trâu thịt bò thịt gà…. Mình thì chưa cao cấp đến mức chỉ ăn rau như ai kia, cho nên cũng đành im mồm. Vì ở VN ta, cái ý tưởng rằng việc hành hạ các con vật, bày trò giải trí cho con người trước khi giết làm thịt là 1 viêc vô nhân đạo, thậm chí là vi phạm súc vật quyền 😛 nó chưa dc phổ biến. Thế mới biết các bạn Hồi giáo, thế mà “tiến bộ” vượt bậc trong lĩnh vực bảo vệ súc vật quyền phết – giết con vật là chỉ được dùng 1 nhát dao để giết, để nó chết ngay ko kịp đau… Nghĩ lại VN, còn có cả lễ hội đâm trâu – cả làng mỗi người 1 con dao nhào vô thi nhau đâm con trâu cho tới chết – hình như cũng di sản thì phải >_<???!!! ~!~

Vừa xem xong lúc sáng, lúc chiều lên mạng lại thấy hàng tít bắt mắt Người Việt hung hãn  😛 Cơ mà cũng lười nên chưa đọc bài. Cơ mà người Việt hung hãn thì bằng chứng ngời ngời trước mắt rồi… bao nhiêu vụ, ngày nào cũng lên báo, lên tv…

Ko biết hung hãn là do thấm đẫm tinh thần “thượng võ” và “khát khao chinh phục thiên nhiên” từ truyền thống ngàn năm hay là do ăn nhiều  thịt chó nữa… haizzzz

anhca

Tối độc phụ nhân tâm và thể loại phim/truyện cung đấu

Tiếp bài của con Điểu nhi về thể loại phim/truyện cung đấu với Asian values versus Western values, bài này cũng về cung đấu, nhưng từ góc độ feminism.

Gần đây cung đấu là mảnh đất màu mỡ cho các nhà viết truyện/ làm phim TQ tha hồ khai thác. Có thể là do khai thác mãi đề tài đàn ông, chán rồi, nên xoay sang khai thác đàn bà cho vui.

Với cả, xét bối cảnh xã hội, đang có sự gia tăng ngày càng nhiều về số lượng  các em gái xinh tươi, giỏi giang, thông thái, kiếm tiền không kém ai ở Trung Quốc nói riêng và ở Đông Á nói chung. Mà như tiền bối Marx đã phát biểu một cách vô cùng đúng đắn rằng, cái gì đó, mà sự thay đổi về lượng dẫn đến thay đổi về chất … cho nên sự gia tăng số lượng gái giỏi đã góp phần làm tăng vị thế của phụ nữ nói chung trong tương quan lực lượng xã hội. Mà lại như tiền bối Marx  đã phát biểu vô cùng đúng đắn rằng, cái gì đó, mà vật chất quyết định ý thức, nên vị thế tăng lên của phụ nữ đã điều chỉnh lại ý thức xã hội về chủ thể “phụ nữ”. Đại loại là, không thể, và không còn có khả năng lờ đi phụ nữ cũng như tình cảm, tình yêu, sở thích, nhu cầu và thói quen của họ. Chuyện, họ giờ có tiền có thế rồi, là “rising power”, muốn lờ có phải là lờ được đâu, cũng như thế giới có muốn cũng không lờ một rising China được 😀 (khiếp thế chứ lại gắn chủ đề phụ nữ vào thuyết “sự trỗi dậy của cường quốc” của Chính trị quốc tế, chắc tại nhà này có một người hàng ngày theo dõi Hoàn Cầu thời báo nên mình cũng phải ra cái tý vẻ chính chị chính em cho lên blog được thơm mặt bằng bạn, mát mặt bằng người :-P). Hay dùng ngôn ngữ thị trường, phụ nữ bây giờ đã là nhóm “khách hàng tiềm năng”, là “thị trường vàng” (có tiền mà), dại gì mà lờ, kẻ thức thời mới là trang tuấn kiệt :-D. Cho nên, thể hiện ra trong lĩnh vực phim ảnh, thay vì hầu như chỉ lấy nam là nhân vật trung tâm như trước kia, giờ đây nữ cũng được đưa thành trung tâm của câu chuyện. Cuộc đời, thân thế, sự nghiệp, tình yêu, tình cảm, quá trình đấu tranh cách mạng, thế giới quan, nhân sinh quan, sở thích, nhu cầu của phụ nữ đều được “chăm sóc” tận tình (Mà nhân tiện đây, thành thật xin lỗi tổ quốc, nhân dân, mái trường đại học xhcn thân yêu, thầy cô kính mến, cùng họ hàng thân tộc, bạn bè gần xa, bà con lối xóm vì mớ kiến thức triết học Marx-Lenin thủng lỗ chỗ và áp dụng lung tung ở trên – cái bệnh đã dốt còn thích nói chữ nó khổ thế). ===> chà vận dụng ngay lý luận mác xít lê nin nít vào đời sống hàng ngày nhỉ, quán triệt quá 😛

Thế cho nên là, ngày càng có nhiều đề tài phim ảnh lấy phụ nữ làm trung tâm cũng phản ảnh xu thế ‘quan tâm phụ nữ’, ‘ghi nhận vai trò của phụ nữ’ đáng phấn khởi hả? Nói là nói thế, chứ chưa có gì đáng mừng lắm đâu. Chị em tuy có góp tý gió, nhưng còn lâu mới thành bão. Căn bản là cho đến giờ xã hội mới chỉ có hiện tượng tự phát, chứ chưa có đầy đủ ý thức tự giác cách mạng 😛 (xã hội ở đây là chỉ toàn xã hội nói chung chứ không riêng gì phái nữ). Ví như ở nhà này có một người đấy, mở miệng ra là sặc mùi “chủ nghĩa nữ quyền”, đại loại như, “bạn vốn không thích xem các loại tranh đấu giữa các phi tần, mà căn nguyên là do ko thik cái chế độ đa thê” (xem bài trước, link ở trên), hay “btw, .. bị coi như “1 mụ đàn bà” là 1 nỗi sĩ nhục của đàn ông, hài thế đấy, vì mình feminist nên mình sẽ ko nói như vậy ” (ở phần comment của bài này). Chưa kể là họ đã được trang bị khá đầy đủ bằng những lý luận sắc bén của chủ nghĩa nữ quyền :-). Nhưng, người này vẫn một hai khẳng định ta đây bàng quan ơ hờ, tuy có “quan ngại sâu sắc” nhưng không rảnh mà đi biến đau thương thành hành động cách mạng: “Mặc dù bản thân em là fan của feminism nhưng mà chỉ dám coi nó là 1 đồ chơi trong tủ kính, lâu lâu ngắm nghía săm soi cho vui, chứ chưa bao giờ cho rằng nó sẽ làm dc cái gì “ra tấm ra món”, ở Tây còn bị nhạo báng kịch liệt, huống j là ở VN… :((“ (trích nguyên văn ở facebook nhé). Đấy, quạt còn một hai không chịu giác ngộ, huống gì là ai, hì hì. ===> Hơ, có giác ngộ mà, chỉ là “lực bất tòng tâm” + “biết mình biết người trăm trận trăm thắng” cho nên ko manh động 😀

Chưa kể, như người này đã nhận xét rất chính xác rằng, “cơ mà thực tình thì đa số phụ nữ lại anti-feminism – thật là nghịch lý đáng yêu :))” (ta là ta ngưỡng mộ khả năng tầm chương trích cú của mình nha). Hay sử dụng một ngôn ngữ mang tính học thuật hơn để diễn đạt, chính những người phụ nữ cũng góp phần không nhỏ vào cái quá trình kiến tạo trật tự và tư duy “nam trọng nữ khinh” trong xã hội (bởi vì họ cũng là sản phẩm của cái trật tự và tư duy đó rồi, nên khó mà nghĩ thoát khỏi khuôn khổ nhận thức hiện hành được). Lấy ngay ví dụ từ cái câu phát ngôn của đồng chí “người này” trích ở trên, có bao nhiêu người phụ nữ ở VN là chưa từng nói qua câu, “thằng A B C đàn bà lắm”,  “tính như đàn bà”, “cư xử như đàn bà” với hàm ý chê bai, khinh thường, sỉ nhục?. “Đàn bà” kia hay được xã hội gắn cho đủ thứ tính chất xấu xa như thiếu rộng lượng, nhỏ nhen, lắm lời, vân vân và vân vân. Chẳng thấy mấy ai đặt câu hỏi liệu quan niệm như thế có đúng không… hầu như tất cả đều chấp nhận như đúng rồi, là sự thật không phải bàn cãi, và hết thế hệ này đến thế hệ khác cứ nói theo một cách rất “có tinh thần xây dựng” (tại gia đình , trường lớp, xã hội, sách vở đều dạy thế, bản thân mình cũng “cảm” thấy thế, “nhận” thấy thế, chẳng nhẽ lại sai???). Cũng chưa thấy ai nói, anh A B C tính như đàn bà, với hàm ý ca ngợi, là nhân từ, vị tha, biết yêu thương, chung thủy và cư xử mềm mại cả. Còn đàn ông mà thù dai nhỏ nhen á, nếu chê thì “bị” gọi là đàn bà, còn nếu khen thì “được” gọi là “quân tử trả thù mười năm chưa muộn”, “quân tử có thù tất báo” (Sợ thế !!!). Cho nên, đợi đến khi hiện tượng tự phát biến thành dòng thác cách mạng (nếu có), đưa công cuộc bình đẳng giới đi đến thắng lợi cuối cùng, chắc cũng lâu ngang bằng đợi đến khi có xã hội cộng sản :-P. (Không biết là lần thứ bao nhiêu, nhưng ở nhà này một lần nữa phải khẳng định chủ nghĩa nữ quyền, bình đẳng giới  không có nghĩa là đòi phụ nữ giống như đàn ông tất tần tật mọi thứ trên đời, đặc biệt là với thái độ hằn học, như thiên hạ vẫn hay lầm tưởng. Ngoài ra, bạn có thấy không, hôm nay ta rất chi là Marxist đấy :-D).

 

Tối độc phụ nhân tâm???

Lan man tán nhảm một hồi, giờ quay lại mục đích chính của bài viết này. Đấy là, bàn mấy câu về hình tượng phụ nữ được kiến tạo qua các phim/ truyện cung đấu.Theo một góc độ, sẽ thấy thể loại phim/truyện này là tiếng nói cảm thông với số phận bi thảm của người phụ nữ trong xã hội phong kiến nói riêng và phụ nữ nói chung (rất có tính phê phán, rất có tính cách mạng, same old story nhỉ :-), lại mời đọc lại bài trước của con Điểu nhi). Nhưng theo một góc độ khác, cũng sẽ nhận thấy hình tượng phụ nữ trong phim/truyện vẫn được xây dựng dựa trên những gì xã hội Đông Á chúng ta từng nhìn nhận về phụ nữ từ xa xưa cho đến nay, mà theo đó, phụ nữ xấu tính và thiển cận hơn đàn ông trên mọi phương diện – phụ nữ và tiểu nhân vốn được xếp ngang nhau. ===> Mỗi ngày 1 thành ngữ – Tử viết: Duy nữ tử dữ tiểu nhân vi nan dưỡng dã! 😛

Thậm chí, trên đời này còn tồn tại một thứ nhận thức gọi là “Tối độc phụ nhân tâm – độc nhất là lòng dạ đàn bà”. Đây là một câu nói vô cùng nực cười. Xét lịch sử, giết người không gớm tay, phụ tình, phũ tình, đều không phải hành vi phụ nữ hay làm hoặc có khả năng và điều kiện làm. Thế mà câu này tồn tại không biết bao nhiêu trăm năm, nhờ được thiên hạ liên tục đem ra làm mới và hâm nóng. Phim/truyện cung đấu ngày nay cũng góp phần không nhỏ.

“Đấu” –  phụ nữ đã không đấu thì thôi, không tranh thì thôi, chứ đã đấu đã tranh là cũng trời long đất lở. Điều này chắc ai cũng ngầm thừa nhận hả. Ở vào cái thời buổi kinh tế thị trường này, hầu hết mọi khía cạnh của cuộc sống đều được quy định bởi mấy chữ “cạnh tranh”, “đấu đá”. Ý thức hệ “cạnh tranh” thẩm thấu vào não chúng ta đến nỗi chúng ta không thể tưởng tượng được trong cuộc sống mà lại không có tranh, có ai đó mà lại không tranh, kể cả ai đó sống cách đây cả vài trăm năm. Căn nguyên của sự bùng nổ của các thể loại phim/truyện cung đấu cũng là đây. Đừng tưởng phụ nữ ngày xưa là hiền lương thục đức, tam tòng tứ đức. Đặt vào trong hoàn cảnh tranh đấu, cũng không kém cạnh gì ai, bản năng nó thế rồi. Tạm chấp nhận tiền đề này đi (trong lịch sử, có bao nhiêu vụ đấu đá thực sự xảy ra???), nhưng phụ nữ đấu vì cái gì và đấu như thế nào?

Cũng giống như đàn ông, phụ nữ tranh đấu không ngoài mấy thứ như quyền lực, tiền bạc, tình yêu này nọ. Khác nhau mỗi chỗ là, hành động tranh đấu của đàn ông thường được cộng thêm ý nghĩa vì dân vì nước, vì chính nghĩa đạo đức này kia.  Còn hành động tranh đấu của phụ nữ  ít được tô vẽ bằng mấy thứ giá trị cao cả đó, thay vào đó là sự tự tư tự lợi. Đàn bà đấu vì muốn chồng yêu riêng mình, còn đàn bà khác vì thế mà thiệt thòi, đau khổ thì đành chịu thôi. Đàn bà đấu để mình được chưởng quản lục cung, mẫu nghi thiên hạ, hay rộng hơn tý nữa là dòng họ mình được giàu sang vinh hiển, vì leo lên quyền lực mà giẫm đạp lên bao nhiêu mạng người. Đàn bà đấu để con mình tương lai rộng mở, không ngần ngại hại con người khác chết nhăn răng, thủ đoạn yêu thích là đập chết ăn thịt ngay từ trong trứng nước (phim nào cũng có vài vụ cho nhau sảy thai/ mất khả năng sinh con này kia).

Sở dĩ có thể khái quát ra như thế này,  bởi vì trong phim/truyện nam đấu, thường là số lượng đàn ông vì dân vì nước, hoặc hy sinh bản thân vì nghĩa nhớn khá nhiều, và thường nhiều hơn đàn ông xấu. Mô hình phổ biến là tự dưng có một thằng cha phản động tà ác nào đó nhảy ra gây rối mù tang tít, làm mất đoàn kết nội bộ, khiến các lực lượng chân chính phải tụ họp xung quanh ngọn cờ chính nghĩa để diệt trừ. Hoặc là hai bên chính tà cân bằng lực lượng, rồi chính thanh trừng tà để làm trong sạch quần chúng :-P. Còn trong cung đấu, trừ một em nhân vật chính+ một hai tay chân ra, còn lại toàn là đàn bà tự tư tự lợi, ganh ghét, giả dối, nham hiểm, và đổi phe như chảo chớp (tiện nhân tựu thị kiểu tình – 😀 vừa học được từ bài của con Điểu nhi). Đặc biệt là tình bạn của đàn bà không hề đáng tin, xã hội người ta còn kết luận là không có tình bạn thực sự tồn tại giữa đàn bà cơ đấy (tình tiết từ chị em tốt biến thành thù địch rất được ưa chuộng). Chưa kể, trong khi đàn ông có khí tiết vững vàng , khó khăn gian khổ nhưng tấm lòng son vẫn chói lóa cùng sử xanh :-P, thì mấy em nhân vật chính trong cung đấu có nguy cơ đổi mầu rất cao, gần mực là đen ngay,  từ ngây thơ trong sáng biến thành âm hiểm thủ đoạn. Tóm lại, đàn bà, phần đông là xấu và dễ thoái hóa biến chất cả???.

[===> Hehe, thật may là mình và bạn YL chưa bao giờ nhận nhau bạn bè tốt (hì, sau này có đâm sau lưng cũng ko bị phỉ báng, nhĩ – áp dụng nhuẫn nhuyễn và thành thục hedging policy :P)]

Tất nhiên là khi phim/truyện cung đấu tập trung khai thác, nhấn mạnh các khía cạnh tiêu cực như trên, những thứ không hoặc hiếm khi được nhắc đến,  là khả năng bảo tồn và phát huy các giá trị “tu thân”, “trị quốc” của giới nữ (trong số nhiều các giá trị khác). Chẳng nhẽ phụ nữ vì tranh giành mà bất chấp nhân nghĩa, hoặc những giá trị tam tòng tứ đức mà người ta hay dạy cho họ?  Chẳng nhẽ phụ nữ không biết thế nào là trượng nghĩa, vì bảo vệ công lý mà đấu tranh? Phụ nữ tranh mà không nghĩ mảy may đến “dân”, “nước”, “đại cục”? Phụ nữ nhẫn tâm giết con của chồng? Trong phân tích diễn ngôn  những thứ này được gọi là “sự quên lãng” hay “im lặng” trong hệ nhận thức(silences – hic không biết tiếng Việt dùng thuật ngữ gì). Tức là không phải chúng không tồn tại hoặc không có khả năng tồn tại, mà là người ta phớt lờ chúng một cách có hệ thống (chính quy và chuyên nghiệp là đây :-P). Hay nói chính xác hơn, chúng không nằm trong cái hiểu biết vốn được dạy dỗ cũng như tưởng tượng của người ta về phụ nữ. Nói đàn bà vì ghen tuông mà hãm hại lẫn nhau, thì anh hiểu, tôi hiểu, trời hiểu, đất hiểu hả, còn bảo đàn bà quyết không tranh giành vì kiên định mục tiêu  tam cương ngũ thường, hay đàn bà có thể giết, chứ không thể làm nhục, hay “đàn bà chi giao đạm như thủy” – quan hệ của đàn bà nhạt như nước lã :-P, hay đàn bà vì tri kỷ mà chết, hay lại ôm mối “tiên ưu hậu lạc” – lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của thiên hạ, nghe nó buồn cười và thiếu “hiện thực phê phán” hả? (haizzz, cho ai tình cờ đọc đoạn này, có mấy câu thành ngữ TQ nguyên gốc như sau: sĩ khả sát, bất khả nhục; quân tử chi giao đạm như thủy; sĩ vi tri kỷ giả tử; tiên thiên hạ chi ưu nhi ưu, hậu thiên hạ chi lạc nhi lạc, vào trang này đều có giải thích).

Nói đến đấu nhau thế nào, như trên đã nêu, đòn ưa thích là cho nhau sẩy thai/ vĩnh viễn không thể đẻ con/ hại chết con của nhau. Độc là độc ở cái chỗ này đây. Đến trẻ con cũng không tha (lại phải đặt câu hỏi nghi vấn, trong lịch sử thật xảy ra bao nhiêu vụ thế này, mà nay chúng ta xem cứ như là đương nhiên vậy ???). Nhưng, thêm một cái nhưng, nếu làm phép so sánh, thì số người chết do đàn ông đấu nhau chắc phải lớn hơn nhiều. Tuy nhiên, sự tinh vi nó nằm ở chỗ là, số người chết đó thường được xếp trong một hạng mục chung chung là “kẻ thù” – che khuất thực tế là trong cái đám đông kẻ thù đó có thể có người già, phụ nữ và trẻ em. Với cả, giết kẻ thù có lý do rất chính đáng là vì nước vì dân.  Tất nhiên rồi, hình tượng anh hùng hảo hán, chính nhân quân tử, vua hiền tôi giỏi làm gương cho xã hội thì không thể để liên quan trực tiếp đến việc giết hại dã man một cá thể vô tội nào đó được. Ngoài ra thì, đàn bà hay sử dụng các chiêu trò ngậm máu phun người, ném đã giấu tay, chọc gậy bánh xe, vừa ăn cướp vừa la làng, còn đàn ông họ xử lý nhau trên sa trường bằng gươm giáo, hoặc trên triều đình bằng các công cụ luật pháp, rất ư là quang minh lỗi lạc. Cũng chỉ có phe xấu, tiểu nhân âm hiểm (mà như trên nói, không nhiều) mới sử dụng các chiêu thức ám muội mà thôi.

 Nếu như ai đó nói, cái gì đó mà lịch sử là tấm gương soi của hiện tại, hay có lẽ chính xác hơn, là những gì chúng ta nhận định và tô vẽ về lịch sử phản ảnh tư duy của chúng ta ở hiện tại, thì quan niệm của xã hội hiện đại về đàn bà, thật sự khác được bao nhiêu so với ngày xưa?

 

… Và vài dòng về truyện ngôn tình

Con Điểu nhi lần trước hỏi ta, có viết về truyện ngôn tình nữa không…

Truyện ngôn tình có rất nhiều điểm hay và hấp dẫn, nhưng ở khía cạnh “nữ quyền”, cũng là một cái nôi bảo tồn và phát huy cao độ tư tưởng trọng nam khinh nữ, minh chứng hùng hồn cho câu phát biểu của đồng chí “người này” ở trên.

Đây có lẽ là một trong những điểm gây ấn tượng sâu sắc nhất khi đọc ngôn tình cả cổ đại, xuyên không lẫn hiện đại, đô thị. Mấy anh vương gia, tổng tài, nhân phẩm của các anh rất có vấn đề. Mặc dù các anh yêu và sủng mấy chị nữ chính, nhưng các anh đối xử siêu tàn nhẫn vô nhân đạo với mấy em khác (mấy em này hay được gắn mác tham tiền, hám của để bao biện cho cách hành xử của các anh là “đúng người đúng tội”, không có gì sai). Tham tiền thì sao, hám của thì sao, chỉ làm tình nhân của anh vì tư lợi thì sao? chẳng nhẽ vì thế mà có thể đối xử với con người ta như với súc vật? Một số anh đối với chị nữ chính thậm chí còn hiếp trước yêu sau. Thế nhưng chị em chúng ta không những dễ dàng bỏ qua,  có khi còn tôn các anh lên thành hình tượng đáng mơ ước.

[Ngoài lề: Đã nói đến những điểm gây ấn tượng sâu sắc của truyện ngôn tình, thì nói cho chót. Có một điểm hài hước nhưng cũng đáng buồn, đấy là sự kiến tạo trật tự Eurocentric, chính người châu Á chúng ta làm. Châu Âu cái gì cũng đẹp, cũng sang, cũng đáng mơ ước, là chuẩn mực của sự sang trọng và vẻ đẹp thanh lịch quý phái, mấy nhân vật chính thì trưng đầy người toàn hàng hiệu châu Âu, cho thiên hạ tha hồ suýt xoa lác mắt :-)].

 

Kết luận

Tất cả những ghi chép ở trên, là để cho thấy chúng ta hay ngộ nhận là chúng ta suy nghĩ văn minh lắm, tiến bộ lắm so với “xã hội phong kiến thối nát”, nhưng thực ra, thứ gọi là văn hóa, thay đổi chậm hơn nhiều so với chúng ta tưởng tượng. Lịch sử cũng chứng mình rằng, đến một cuộc cách mạng hào hùng với hai cuộc chiến tranh thần thánh chấn động địa cầu, vang dội năm châu, cũng chẳng xóa được là bao những “tàn dư” của chế độ cũ :-P, như cái phong trào điểm mặt chỉ tên những thói hư tật xấu của người Việt nêu ra một đống đấy, thì nói gì đến công cuộc mà gặp thập diện mai phục như bình đẳng giới.

 

Tái bút

Hôm qua nói chuyện với con Điểu nhi, nàng ta bảo đấu tranh cho chủ nghĩa nữ quyền là con dao hai lưỡi. Nếu ai xinh đẹp còn có thế, chứ nếu thiếu xinh đẹp thì “thiên hạ” ném đá cho te tua. Ta bảo, thật, như chúng ta vừa thiếu xinh đẹp vừa ế, thiên hạ lại kết luận ngay là con này không có thằng nào thèm lấy, cay cú mới đấu tranh. Chính vì thế, con Điểu nhi nhà này đã kết luận rất thông thái rằng, vì chúng ta hèn nhỉ, nên chúng ta chỉ thấy bất bình đẳng thì tường thuật, ai tin thì tin, không tin thì thôi (già rồi tim yếu chân run, nhỡ đấu tranh vũ trang, thiên hạ ném đá, chạy không kịp lại hứng mấy hòn đá vào đầu, thành “nữ thạc sỹ nhập viện tâm thần vì ế chồng”). Bài này viết theo tinh thần như vậy. 🙂

 

Bonus

Mời xem Vũ Linh – Kim Tử Long hát trích đoạn Hồ Quảng “Phàn Lê Huê”. Nhân vật nữ thì không chuyên nghiệp lắm.

Phút thứ 18: 40 Tiết Đinh San (Vũ Linh) có hát một câu vọng cổ có nhắc “tối độc phụ nhân tâm”, rất là mỉa mai…

Và ở clip này, phải ca ngơi anh Kim Tử Long – vai Tiết Ứng Luông, vì hát rất hay và vũ đạo rất đẹp (thần tượng của ta cũng khỏi chê).

Ngoài ra lời thoại vô cùng hay.

Và không hiểu sao các kép cải lương, quăng chén quẳng quạt rất ư là điệu nghệ 🙂

Hoa Sinh

Áo dài dân tộc?

Dạo gần đây lại thấy bùng phát cuộc tranh luận liệu có nên chọn áo dài làm quốc phục hay không, với nhiều ý kiến trái ngược nhau (lười dẫn link :P)

Bạn thì vốn là cũng thấy áo dài thì đẹp, nhất là cái cảnh tượng tầm 12g trưa, các bạn hs tan trường, áo dài phấp phới giữa trưa nắng, nhìn cả đường phố sáng trưng, rất sinh động… Nhưng mà nói thẳng luôn cho nó nhanh là thế này, từ cái áo dài thanh mảnh nhẹ nhàng, ko biết biến đổi thế nào mà bây giờ, cứ thấy các bộ sưu tập áo dài là nhìn rất chi là mệt mỏi đầu óc (già rồi, ko chịu được nhiều đả kích nữa :(). Nếu ko dài lướt thướt, đuôi dài cả mấy chục mét, thì lại tay rộng thùng thình, nếu ko đính hạt nặng trịch thì lại áo em mỏng quá nhìn xuyên qua, ko làm cái cổ dựng đứng lên như cái nẹp cố định cổ trong bệnh viện, thì lại khoét chổ này, đục chỗ kia, rồi thì vận áo dài vs quần bò, cho nó vừa yểu điệu vừa mạnh mẽ? 😀

Tuy nhiên, điều làm bạn hoảng hốt nhất là thế này… Ai cũng tung hô áo dài dân tộc, phát huy bản sắc (đấy là tung hô thôi nhé, còn thực sự áo dài nó có đủ trình đại diện bản sắc vn hay ko, lại là 1 câu chuyện lớn chưa lời đáp), nhưng mà nx bộ áo dài của họ “thiết kế” ra thì hầu như đi ngược lại nx lời tung hô này.

Festival Huế tháng 4/2013

Image

Ấn tượng đầu tiên đập vào mắt là – mấy em này đang diễn phim cổ trang Tàu à? HÌnh như màu hồng có vẻ chưa bao giờ là màu truyền thống của Vn? Phải là nâu nâu, xám xám, đen đen (bẩn bẩn) chứ nhỉ :P. Lại còn viền vàng, cộng với mấy cái hoa sen trên áo nữa… Hoa sen mới dc chọn là quốc hoa, cho nên bây g áo dài là phải vẽ sen, thêu sen… Nhưng mà kiểu vẽ khiến bạn cứ liên tưởng đến tranh TQ thế nào ấy. Lại còn kiểu búi tóc như film Tàu nữa chứ 😦

Image

Image

Cái ảnh cuối cùng, nhìn hàng áo dài ở sau kìa, có giống xem Cung Tỏa tâm ngọc này nọ ko?

Image

Các nhà thiết kế và dàn dựng chương trình dạo này yêu thích phim Tàu? Thế là bạn lại lọ mọ đi check lại các bộ sưu tập năm trước xem thế nào?

Đây là năm 2012, cũng Festival Huế

Image

Lại vẫn sen, thêm mấy con chuồn chuồn cũng giống nữa =.=

Image

lotus 2lotus 13 lotus 27

Tuy nhiên, sự ngạc nhiên của bạn đã lên đến tột đỉnh khi bạn chứng kiến bộ sưu tập sau đây của 1 nhà thiết kế dc coi là hàng đầu của VN – …

Ngọc Hân ‘rất lạ’ trong trang phục áo dài

Thế này thì bó tay rồi. Nói thật ai mà xem các thể loại Hoàn châu cách cách, bộ bộ kinh tâm, rồi cung tỏa tâm ngọc này nọ (đại khái là phim thời Thanh) mà ko thấy giống vs mấy bộ đồ này thì… bạn cũng ko biết nói j hơn :DẤn tượng ban đầu là các loại vải lụa bóng, màu sắc rất tươi tắn, áo thường có các viền rất to, nhìn vô cùng chi là giống váy áo trong film nhà Thanh. Nhìn kỹ hơn, thấy có nhiều áo in hoa mẫu đơn – peony – chính là QUỐC hoa của TQ (dù là ko chính thức), biểu tượng lớn trong văn hóa TQ. Tệ nhất là, ở VN xưa nay có bao giờ trồng dc mẫu đơn đâu mà truyền thống 😛
peony 6peony 11peony 20peony 23Có hoa có bướm như cái áo siêu lòe loẹt của em Hânpeony 15peony 290011dp0điệp hoaDưới đây là các trang phục thời Mãn Thanh (Manchuria) ở bên TQ, kể cả dc dựng lại trong film lẫn trong thời trang và ảnh thật. Cái bộ này dc cho là tiền thân của bộ sường xám (cheong sam, hay qipao) của người TQ, bộ mà, nhìn qua thì rất giống bộ áo dài của VN, trừ mỗi cái là nó xẻ thấp dưới hông và ko có cái quần mặc kèm :DĐây là trang phục Mãn ThanhImageImageĐây là trong film ảnhImage

Hì, em Chân Huyên post trước

Image

Tình xuyên

Image

Image

còn ở dưới là Bộ bộ kinh tâm (ngoài lề, em Thi thi ảnh này rất là xinh gái :D)

Image

Đây là cheongsam hay qipao ngày nay

Image

Image

Cái áo này, vải giống hệt mấy bộ áo dài của Minh hạnh trên kia đi 😛

Vấn đề là, đã hơn 1 lần, nhà thiết kế nổi danh này sử dụng các họa tiết và thiết kế kiểu TQ để may áo dài, và vô tư mang đi triển lãm ở nước ngoài 😀

Ngọc Hân diễn áo dài thổ cẩm Minh Hạnh

Hoa hậu Việt Nam 2011 cùng các người mẫu trình diễn bộ sưu tập thổ cẩm của nhà thiết kế nổi tiếng trên đất Pháp.
Người đẹp sải bước xung quang khuôn viên rộng lớn của công viên Lecoq.
Người đẹp sải bước xung quanh khuôn viên rộng lớn của công viên Lecoq.
Người đẹp trong mẫu thiết kế độc đáo được hình thành trên những loại thổ cẩm của vùng Tây Bắc và Tây Nguyên, kết hợp với kỹ thuật thêu tay truyền thống tinh xảo, sự phối hợp tinh tế giữa truyền thống và hiện đại.
Một mẫu thiết kế độc đáo được hình thành trên những loại thổ cẩm của vùng Tây Bắc và Tây Nguyên, kết hợp với kỹ thuật thêu tay truyền thống cho thấy sự phối hợp tinh tế giữa truyền thống và hiện đại.

hanh-6-1348137541_480x0.jpg

Người mẫu Trang Phạm.
Quán quân Vietnam's Next Top Model 2010 Khiếu Thị Huyền Trang.
Quán quân Vietnam’s Next Top Model 2010 Huyền Trang.
Các người mẫu nước ngoài.
Các người mẫu nước ngoài.

hanh-8-1348137542_480x0.jpg

Trên góc độ sáng tạo, thì đây gọi là hàng nhái, nghiêm trọng hơn thì gọi là ăn cắp (tiếng A là plagiarism) mà thường ai mắc phải thì sẽ bị kiện tụng, tệ hơn là coi như bị trục xuất khỏi nghề :). Dĩ nhiên, ko ai kiện cáo cả, vì các thiết kế này ko copy nguyên xi, nhưng dù sao thì nó cũng gây 1 ấn tượng phãn cãm về sự cóp nhặt.

Về mặt văn hóa (và chính trị), có ý gì đây khi 1 nhà tk hàng đầu vn lại phải lấy cảm hứng từ văn hóa TQ? May ra nx bộ áo dài nhìn y hệt áo váy TQ? Trong khi người ta đang cố chối bỏ nguồn gốc từ TQ của chiếc áo dài VN (có nx giả thiết như thế thì phải) thì 1 số người khác lại dường như muốn nhấn mạnh hơn điều này :D. Xem xong bộ sưu tập này, bây giờ bạn AC có vẻ đang nghiêng về phía ý kiến – áo dài VN xuất phát từ áo dài Mãn Thanh bên Tàu rồi 😛

Ngoài lề: Ko hiểu sao, trong mấy bộ sưu tập trên, đi đâu cũng thấy Ngọc hân, 1 người đã từng là hoa hậu vn, cũng thuộc dạng có trình độ, hình như còn học chuyên về thời trang, thế mà còn thế này nữa thì…

……………..

Hoasinh – Anhca

Đây là phần comment, nhưng mà có ảnh nên add vào đây luôn, xem cho liền mạch 😛

Nói thật là thôi thì bạn AC đã làm người xấu thì xấu hẳn 1 thể, đã chê thì chê tới bến luôn vậy…

Té ra cái đêm biểu diễn này gọi là Tinh Hoa Nghề Việt, trong đó sẽ tôn vinh các ngành nghề (thủ công?) truyền thống của vn. Xem cái ảnh này đi 😛 Nhìn như phim (Tàu) http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/546118/6-5-van-du-khach-den-hue-xem-tinh-hoa-nghe-viet.html

Các cách cách và phi tần đi dạo đêm rằm? Cơ mà vận đồ giống nhau, có thể là cung nữ 😛 Trên đầu còn cắm bông sen như là bông hoa mẫu đơn to đùng của các bạn gái thời Thanh mới sợ chứ 🙂
Loạt ảnh trên trang này mới gọi là đả kích này 😛
Muốn xem thêm ảnh áo quần là lượt màu mè hoa hòa, cứ type Tinh hoa nghề việt image 😛

Minh triết Việt for Dummies

Phi lộ: Đọc được ở đâu đó, kể chuyện về tiền bối Nguyễn Hiến Lê như thế này, tiền bối nói mỗi lần không biết về vấn đề gì, thì lại viết một cuốn sách về vấn đề đó. Thật là đáng để hậu nhân phải thán phục!

Nay, ta đây ko rõ thứ gọi là “Minh triết Việt” “nội hàm” là gì (từ nội hàm này ở đâu kia là mốt lắm, lâu lắm mới dùng lại :-)), nên cũng học đòi tiền nhân, viết về Minh triết Việt. Tuy nhiên, tự biết là không bằng tiền nhân cả về trí lực lẫn độ chuyên cần, nên tiền nhân viết ra một quyển sách, ta đây chỉ viết ra một bài blog thôi! (Gọi là có cố gắng noi gương :-D).

Thực ra, dùng từ “viết” cũng chưa thật chính xác. Chẳng qua là thế này, cũng bon chen thiên hạ đi đọc thế nào là minh triết Việt, mượn được 3 quyển kỷ yếu hội thảo thuộc đề tài “Minh triết trong tiến trình lịch sử văn hóa Việt Nam – Những vấn đề cơ bản” (2009) của Trung Tâm nghiên cứu Minh Triết [Có hẳn trung tâm nhé].  Nay đọc được gì, lãnh ngộ được bao nhiêu thì tóm tắt lại, để chia sẻ thông tin với những ai cùng quan tâm (tất nhiên, không đảm bảo lãnh ngộ của ta đây là đúng, hì, “cao cao tại hạ” là cứ phải rào trước đón sau như thế này đây – ai muốn hiểu “cao cao tại hạ” là gì thì mời xem “cao cao tại thượng” ở phần Đường thi Tống từ).

Bàn về cụm từ “for dummies”: Trước hết, lại phải rào thêm một vòng nữa. Dummies là bao gồm cả ta đây, đề phòng có người lại lên án là ta mục trung vô nhân – trong mắt không coi ai ra gì, gọi người khác là dummies. Lại nhân chuyện, hôm nọ tám với con Điểu nhi, là sao ở ta không có mấy thể loại sách “for dummies” để phổ biến kiến thức căn bản dễ hiểu cho bà con, ví dụ như, Phật giáo for dummies :-D, về sau mới nghĩ ra, thực ra là cũng có đấy chứ, mỗi tội tên sách không phải là “for dummies”, mà sẽ thường là Những kiến thức cơ bản về…, Những điều cần biết về…, hay Tinh hoa… gì gì đó. Tuy nhiên ta đây, với bản sắc rất là khiêm tốn đấy, tự nhận thấy “kiến thức cơ bản”, “điều cần biết”, “tinh hoa” đều quá đao to búa lớn so với cái blog này đi, nên mượn cụm từ “for dummies” dùng đỡ.

Minh triết… là gì?

Gần đây một vài anh chị em, thấy bài này tin kia, cứ minh triết này minh triết nọ, nên rất chi là bức xúc vì cái từ minh triết này. Đây:

Một cách vô cùng ngắn gọn: minh là sáng suốt, triết là triết lý, minh triết là những triết lý sáng suốt, thông thái về xã hội, nhân sinh.

Tất nhiên, ngắn gọn luôn đi đôi với mơ hồ (như mọi khái niệm khác của khoa học xã hội). Nếu tìm hiểu kỹ ra, tất phải trả lời những câu hỏi đại loại như: thế nào là triết lý, thế nào là sáng suốt, tiêu chuẩn nào để đánh giá là sáng suốt, những ai thừa nhận triết lý đó là sáng suốt, nhỡ đâu người này cho là sáng suốt, người kia không cho là sáng suốt, vân vân và vân vân. Mà cứ suy ra suy vào, thì y như rằng sẽ dẫn đến thứ rất đáng yêu mà cũng rất đáng ghét gọi là “kiến tạo xã hội” (social construct). Kiểu như, mỗi dân tộc, dựa vào kinh nghiệm sống, lịch sử dân tộc, văn hóa của họ sẽ có những tiêu chuẩn sáng suốt khác nhau, sẽ coi thứ này là minh triết, thứ kia là minh triết, vân vân và vân vân.

Tuy vậy, đây là định nghĩa của các nhà Minh triết học trên thế giới (theo tổng hợp của Nguyễn Khắc Mai trong bài tham luận ‘Minh triết, một giá trị văn hóa nhân loại đang phục sinh’– mặc dù tác giả không ghi rõ là định nghĩa nào của học giả nào), đọc để tham khảo, và cũng để hiểu minh triết là gì:

Tiếng Anh: Minh triết = wisdom 🙂

Minh triết là biểu hiện trí tuệ và đức hạnh của con người. Nó là đặc trưng của những ai biết sống hài hòa với chính mình và đồng loại, hài hòa giữa thân xác và tâm hồn, biết nuôi dưỡng những phẩm chất tinh thần, biết gắn liền lời nói và việc làm.

Minh triết là “túi khôn” của các dân tộc” (tục ngữ, ca dao…)

Minh triết được thu thập từ tri thức, kinh nghiệm và trực cảm mà khả năng ứng dụng rất tốt.

Cái tinh túy của minh triết là “đạo” (virtue) được bắt nguồn từ văn hóa, triết học và tôn giáo.

Minh triết là cái nhãn quan quy tụ cả lý tưởng và nguyên lý để chỉ đạo mọi hành vi và quyết định.

Minh triết là cơ sở của năng lực để thực hiện các giá trị trong đời sống của mình và của người khác.

Minh triết bắt nguồn từ lương tri (pure raison), từ lương năng- tính thiện (perhaps experience) và từ trực cảm – tuệ năng (spirituality).

Thiên chức của minh triết là để phân biệt được cái thiện và cái ác.

Minh triết là năng lực đủ để chúng ta sử dụng tri thức vì lợi ích của chính mình và của người khác.

Càng có tri thức, chúng ta càng cần có minh triết nhiều hơn để đảm bảo hành động đúng.

Trong kim tự tháp phẩm chất của con người, minh triết đứng ở tầm cao nhất.

(định nghĩa của học giả VN sẽ đề cập phía dưới đây).

[Lời bàn: Đã nói trước rồi là nó rất chi là mơ hồ đấy. Giờ thì một phần hiểu tại sao rồi nhé, nó là triết lý, nó sáng suốt, thông thái, khôn ngoan, nó lại còn là phẩm chất của con người, là đức hạnh cao cả, là giá trị văn hóa, còn là năng lực, cơ sở , lý tưở ng, nguyên lý để hành động, nó là danh từ, là tính từ, là trạng từ… minh triết vạn năng, vạn năng, vạn vạn năng !!!. (trong thực tế cuộc sống, thông thái, khôn ngoan với đức hạnh khó mà đi được với nhau a)].

Minh triết… ở đâu???

Mấy cái định nghĩa ở trên, cũng gợi ý rồi đấy. Tất tần tật, trong văn hóa, triết học, tôn giáo, văn học, ca dao, tục ngữ, phát ngôn của lãnh đạo, danh nhân…thậm chí là hội họa âm nhạc, những thứ mà gửi đến một thông điệp nào đó :-P,  cứ cái nào mà triết lý này nọ, rồi được thiên hạ nghiền ngẫm rồi khen hay, sáng suốt, thâm thúy, sâu sắc, thông thái, khôn ngoan, rồi lại hay than vắn thở dài, suy tư sự đời sự người rồi ngâm nga, trích dẫn, tức là cái đó có giá trị minh triết, là minh triết. Tất nhiên, người không nổi tiếng cũng có thể nói ra những lời lẽ “minh triết”, mỗi tội là tính phổ quát không cao (nhưng con người đó rất là minh triết a).

[Lời cổ động: để phù hợp với xu thế của thời đại, cổ động anh chị em chuyển sang dùng từ minh triết. Ví dụ như, thay vì nói, câu nói này thật hay, thật sâu sắc, thật thâm thúy, sẽ đổi sang nói thành: câu nói này thật minh triết. Hay lại ví dụ như, thay vì nói: Con Điểu nhi kia nói chỉ có đúng- từ giờ sẽ nói thành: Con Điểu nhi kia nói chỉ có minh triết. Hay như giới trẻ bây giờ hay nói: Con Điểu nhi kia nói chuẩn không cần chỉnh- từ giờ sẽ nói thành: Con Điểu nhi kia nói minh triết không cần chỉnh].

[Lời cổ động thứ 2: (ihihi, nghe như bức thư tình thứ hai, nhưng mà thư tình của ta là mang tính minh triết cao lắm đó nha), tức là lời cổ động cho giới nghiên cứu quan hệ quốc tế: xét ra cái quan hệ quốc tế cho đến giờ phút này toàn là cá lớn nuốt cá bé (lại thế giới quan hiện thực chủ nghĩa đây), cho nên đề nghị anh chị em đưa minh triết vào trong quan hệ quốc tế. Ví dụ, rất cần những nghiên cứu khoa học về Vai trò của minh triết trong tranh chấp biển Đông, Nội hàm minh triết của quan hệ Mỹ- Trung vân vân… Cảm thán: hôm nay mình chém gió ác!!!].

Minh triết … tại sao?

Theo thông tin của Nguyễn Khắc Mai, cùng trong bài tham luận ‘Minh triết, một giá trị văn hóa nhân loại đang phục sinh’, thì trên thế giới đã có một trào lưu phục hưng Minh triết từ ba bốn chục năm nay (từ khoảng những năm 1970s). Ví dụ như ở Mỹ đã có sự ra đời của hàng loạt các trường đại học Minh Triết (Wisdom Uni). Còn như ở chúng ta thì mới đây thôi, còn mới mẻ (cái đề tài năm 2009 nhắc ở trên hình như là đề tài đầu tiên).  Giải thích lý do tại sao nhân loại phải “phục hưng” Minh triết, thì thấy Nguyễn Khắc Mai tổng hợp ra 3 nguyên nhân chủ yếu sau: (i) con người cảm thấy bất an trước nghịch lý đời sống xã hội, ví dụ như kinh tế, khoa học công nghệ phát triển nhưng phân hóa giàu nghèo cao, môi trường thiên nhiên hủy hoại, bản tính con người vẫn xấu xa đồi trụy (hi hi, ông Khắc Mai ông ý không có viết bản tính con người xấu xa đồi trụy như vầy, nhưng mà ta đây cứ phải dùng lời lẽ đao to búa lớn cho nó sến); (ii) cảm thấy thất vọng trước sự bất lực của các hệ thống triết thuyết xã hội (a ha, triết thuyết, từ mới nha, triết lý + lý thuyết, chắc vậy) cũng như thất bại của các phong trào xã hội, ví dụ như phong trào XHCN (tác giả viết tắt là XHCN, mình cũng viết theo J); và (iii) những hệ thống triết học nhấn mạnh phẩm chất duy lý, duy vật không giải đáp thỏa đáng nhưng vẫn đề của con người, xã hội, vũ trụ…  nên đại loại là người ta phải quay đi tìm một kiểu suy nghĩ khác, đặt lại những vấn đề về lẽ sống, lối sống, cách tư duy.

[Lời bàn: ờ mà thực ra cũng ko phải lời bàn. Chỉ suy nghĩ là, 3 lý giải này có lẽ đúng, nhưng chưa phải là tất cả đâu. Nhưng thôi để thiên hạ chém thêm].

Minh triết… truy nguyên

Phần này tóm tắt từ phần “khái niệm Minh triết qua thư tịch Trung Quốc” trong bài tham luận ‘Minh triết, Minh triết Việt như tôi hiểu’của tác giả Trần Nghĩa viện Hán Nôm, giành cho những ai hứng thú với nguồn gốc của từ minh triết. Do Minh triết là từ Hán Việt, nên xét thấy cần thiết có phần này. Mặc dù vậy, ai không thích văn hóa TQ, hay đạo Nho, triết học TQ này kia, căn bản cũng không cần phải đọc (không ảnh hưởng gì đến các phần khác).

Hai chữ “minh” và “triết” lần đầu được sử dụng bên nhau trong Kinh Thi (thành sách trước năm 544 trước công nguyên), phần Đại Nhã, bài thơ “Chưng dân”, do một người có tên là Cát Phủ làm ra để tặng cho Sơn Trọng Phủ nhân dịp ông này được Chu Tuyên Vương (827-782 tcn) cử đến trông coi việc xây thành ở đất Tề. Bài thơ gồm 8 chương, mỗi chương có 8 câu, chương 4 ghi:

Túc túc vương mệnh

Trọng Sơn Phủ tương chi

Bang quốc nhược bĩ

Trọng Sơn Phủ minh chi

Ký minh thả triết

Dĩ bảo kỳ thân

Túc dạ phỉ giải

Dĩ sự nhất nhân

Dịch nghĩa

Mệnh lệnh uy nghiêm của vua

Được Trọng Sơn Phủ thực hiện.

Vận nước nhà yên hay nguy,

Chỉ Trọng Sơn Phủ biết rõ hơn cả.

Ông là người đã sáng suốt, lại thấu đáo mọi việc,

Làm theo đạo nghĩa để giữ gìn bản thân.

Sớm tối ông không hề lười biếng,

Để phụng sự một người, ấy là vua nhà Chu vậy.

Chữ “minh” trong câu “Ký minh thả triết” được Chu Hy chú giải là “hiểu rõ ràng, thấu đáo một việc gì”; còn “bảo thân” là “thuận theo đạo nghĩa để giữ gìn bản thân, không chạy theo cái lợi, né tránh cái hại đối mới mình để yên thân một cách tạm bợ”. Chu Hy nói Khổng Tử đọc Kinh Thi, đến bài Chưng dân, liền khen rằng: “Người làm bài thơ này, hẳn đã hiểu đạo lắm”. Mạnh tử cũng từng dẫn bài thơ này để luận chứng cho thuyết tính thiện (Mạnh tử. Vạn chương hạ). Ngoài thì một đống sách khác cũng nhắc đến minh triết, như Quản Tử, Kinh Thư, Pháp ngôn, Nhĩ nhã, Hán thư, Tam quốc chí….

Hai câu “Ký minh thả triết, dĩ bảo kỳ thân” về sau được dồn thành câu thành ngữ “minh triết bảo thân”, với hàm nghĩa tốt.

Đấy tiền nhân thì như thế, nhưng đám hậu bối con cháu sau này đầu óc rõ ràng là đen tối, hehe 😀 (câu này là ta nói nha). Cũng theo bài viết của Trần Nghĩa, câu “minh triết bảo thân”, ngoài nghĩa gốc và tốt ban đầu, về sau còn chuyển nghĩa thành nghĩa xấu. Ví dụ từ điển Nho- Phật- Đạo viết: “Ký minh thả triết dĩ bảo kỳ thân, ý nói người thông hiểu đạo lý thì biết tới chỗ yên ổn, tránh chỗ nguy hiểm, giỏi về việc bảo toàn thân mình. Khổng Tử nói “Thiên hạ có đạo thì ra giúp đời, vô đạo thì đi ở ẩn” (Luận ngữ. Thái bá) cũng với ý minh triết bảo thân. Sau trở thành thành ngữ, ý nói giữ gìn đạo trung dung, việc không liên quan đến mình thì gác bỏ để bảo toàn tính mệnh và lợi ích của mình”. Còn Từ hải thì viết: “Nay, minh triết bảo thân phần nhiều dùng để chỉ thái độ xử thế của những người vì quá sợ tổn hại đến lợi ích bản thân mà lẩn tránh việc đấu tranh theo nguyên tắc”.

[Lời tán: ơ cái câu Minh triết bảo thân theo nghĩa sau cực kỳ phù hợp với người nhà này (dù cho học giả Khắc Mai có nhận xét là theo nghĩa này dung tục quá, thấp kém quá). Kệ, Minh triết bảo thân thật quá là minh triết mà. Minh triết bảo thân vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế].

Và… Minh triết Việt

Nguyễn Hiến Lê trong bài “Luận bàn về những vấn đề minh triết” nêu lên định nghĩa ngắn gọn này:

Minh triết là biết sống khôn ngoan và hẳn hoi, nói một cách khác, sự khôn ngoan của minh triết thường gắn với những giá trị hướng thượng, hướng thiện.

Còn nhóm nghiên cứu minh triết nêu giả thiết để nghiên cứu như sau (trích Đề cương nghiên cứu Minh triết trong tiến trình lịch sử Văn hóa, theo Nguyễn Khắc Mai):

Minh triết là phần tinh hoa trong tài sản tư tưởng và văn hóa của nhân loại, đặc biệt là của Phương Đông và nước Việt Nam chúng ta (là ta tự in nghiêng, là ta tự in nghiêng, hihi). Những giá trị minh triết của Việt Nam được hình thành qua tiến trình Văn hóa – Lịch sử hàng ngàn năm rất phong phú, sâu sắc. Nó chính là sợi chỉ đò, là cốt lõi, là chất tủy của Văn hóa Việt. Minh triết thể hiện ra trong những câu chữ, mệnh đề, lời nói, câu chuyện… bao hàm những ý nghĩa có tính chân lý phổ quát, sâu sắc. Chúng từ cái “ngộ” của những người hiền tài, vua hiền, tướng giỏi, nhà văn hóa lớn, hoặc là những hạt ngọc được mài giũa tinh tế của văn hóa dân gian.

Đoạn vừa rồi là đêm ngày 26 ngồi đến 2 rưỡi sáng viết (mặc cho người sốt hầm hập, đầu đau váng vất, mũi chảy ròng ròng, ho hắng thắt bụng -> viết ra được mấy câu miêu tả cám cảnh thế này, ta quả đúng là sến chính hiệu).

Đoạn tiếp theo là ngồi viết ở sân bay Nội Bài.

[Lời bàn: đọc những cụm từ “đặc biệt là của […] nước Việt Nam chúng ta”, “hàng ngàn năm”. “sâu sắc” (hai lần), “những hạt ngọc được mài giũa tinh tế”, rùng hết cả mình. Sẽ có người hỏi, tại sao lại rùng mình? Mỉa mai à? Hoài nghi minh triết Việt sâu sắc à? Trả lời như sau: Không dám hoài nghi (không thì trên lại có tội với tiền nhân, dưới lại mang lỗi với hậu thế). Chỉ là, với bản chất rất chi là khiêm tốn, rất chi là khiêm tốn đấy, thấy cái gì (cứ tạm nhận vơ là của nhà mình đi) được ca ngợi lên mây cũng khiến nảy sinh cảm giác hơi hổ thẹn :-), khó mà gánh vác nổi (chung quy lại là một chữ hèn)].

Đến đây, thì có thể dự liệu được những “cơ sở dữ liệu” nào chứa đựng minh triết Việt, có tính minh triết, mang giá trị minh triết Việt rồi đấy. Tuy nhiên phải nhắc lại, là nghiên cứu về Minh triết ở Vn còn khá mới mẻ, cho nên khẳng định cái gì là minh triết Việt, chắc còn phải trải qua 1 quá trình đào xới, khai quật và tranh luận dài dài (thật là một mảnh đất màu mỡ cho các bạn vô tích sự như chúng ta nhảy vào chém gió).

Ví dụ như, cụ Nguyễn Du thần tượng nhà này có câu: Xưa nay nhân định thắng thiên cũng nhiều (mà được Giáo trình triết học Mác Lê nin giành cho hệ cao đẳng và đại học trích dẫn, khen ngợi là đã có tính tích cực so với thuyết mệnh trời của Khổng tử). Nhưng cụ cũng có câu: Ngẫm hay muôn sự tại trời – Trời kia đã bắt làm người có thân – Bắt phong trần phải phong trần – Cho thanh cao mới được phần thanh cao. Không biết câu nào của cụ lọt vào danh sách Minh triết Việt, hoặc có được lọt vào hay ko??? 😛

Tạm loại ra ngoài các giá trị minh triết mà chúng ta học được từ Nho- Phật- Đạo (cần sự tổng hợp của các chuyên gia chuyên sâu), thì một số “thứ” sau hay thấy được điểm qua là mang giá trị minh triết Việt (nêu ví dụ để làm sáng tỏ mấy cái định nghĩa lòng vòng ở trên): câu “phải khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc” của Trần Hưng Đạo vương; bài Kê Minh thập sách của Nguyễn thị Điểm Bích (ai muốn biết nội dung thì google, còn thấy link đề đây là minh triết trị nước an dân); “lấy đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy trí nhân để thay cường bạo” của Nguyễn Trãi thần tượng (câu này là sặc mùi Khổng học đấy); loạt bài Bảo kính cảnh giới (mà được cho là của Nguyễn Trãi thần tượng, gần đây có ý kiến phản biện cho là không phải); tư tưởng Hồ Chí Minh, mà bao gồm rất nhiều câu, trong đó có những câu đang nổi tiếng đại loại như “đoàn kết đoàn kết đại đoàn kết – Thành công thành công đại thành công”, hay  “Nếu nước độc lập mà dân đượchưởng hạnh phúc, tự do thì độc lập chẳng có ý nghĩa gì”. Ngoài ra là nhiều nhiều nữa.

Ở mảng những hạt ngọc được mài giũa tinh tế của văn hóa dân gian, thấy các nhà minh triết học có nêu câu: Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn, nhiễu điều phủ lấy giá gương, người trong một nước thì thương nhau cùng… (đề cao đoàn kết), những câu răn dạy phải tu nhân tích đức để phúc cho con cháu, như kiểu đời cha ăn mặn đời con khát nước and the like; và những câu dạy đối nhân xử thế theo kiểu chín bỏ làm mười, vân vân và vân vân.

Sau 2 ngày di chuyển trên trời và trên đường, đoạn cuối cùng này ngồi viết trước của sổ nhà bạn, bên ngoài mưa gió ảm đạm, trời đất xám xịt.

Đặc biệt thú vị, có gợi ý là 2 câu chuyện dân gian sau mang giá trị minh triết Việt (học giả nào thì không nhớ, vì tài liệu để ở nhà, còn người đã không ở nhà).

Câu chuyện thứ nhất là câu chuyện “Trí khôn của ta đây”. Đại loại là có 1 con hổ thấy người nông dân dắt trâu đi cày, mới lại gần  hỏi trâu tại sao trâu khỏe thế nhưng phải làm nô lệ cho người. Trâu trả lời là do người có trí khôn. Hổ tò mò, mon men hỏi người nông dân cho xem trí khôn. Người nông dân bảo để ở nhà, sẽ về lấy cho xem, nhưng trong lúc đi về lấy sợ hổ ăn mất trâu, đề nghị trói hổ vào gốc cây. Hổ đồng ý. Người nông dân liền lấy dây thừng trói hổ vào gốc cây rồi lấy rơm chất xung quanh đốt, nói “trí khôn của ta đây”. Hổ bị đốt 1 hồi mới vùng chạy thoát, nhưng từ đó trên lưng còn lại vệt đen.

[Lời bàn: minh triết hay không, hóa ra vẫn là do lý giải của từng người. Câu chuyện này vốn được viết ra, dựa trên một giả thuyết (nghiễm nhiên) là hổ là loài vật gian ác, hung dữ, từ đó mà ca ngợi con người trong hoàn cảnh hung hiểm vẫn bình tĩnh đối phó, dạy cho kẻ mạnh một bài học. Tuy nhiên, nếu chỉ đọc câu chuyện, thấy rõ là hổ chẳng làm gì ác cả, đơn giản là tò mò. Nếu cộng thêm kiến thức hiện đại về thế giới động vật, thì biết hổ không phải loài hung hiểm gì cả, chỉ săn mồi khi đói, và hung dữ nếu bị gây sự trước. Nếu cộng thêm các lý tưởng bảo vệ quyền động vật, phát triển bền vững này kia của thời hiện đại, thì có thể thấy là người nông dân kia rất chi là tàn bạo á. Nó chưa làm gì mình, mình đã tiên hạ thủ vi cường, trói rồi đốt sống nó. ĐỐT SỐNG. Đúng là hành vi của kẻ bá đạo mà. Chưa kể nhé, cứ giả thuyết là hổ hung dữ đi, thì cái hành vi giết không xong để địch chạy thoát kia rất chi là thiếu “minh triết”. Hổ đã là loài không thể nói nhân nghĩa đạo đức, chẳng nhẽ không sợ đánh rắn không chết, hậu hoạn vô cùng??? Làm việc đúng là nửa vời].

Câu chuyện thứ hai là câu chuyện thằng Bờm đổi cái quạt mo lấy nắm xôi. Theo lý giải của người gợi ý, thì là chú Bờm kia rất khôn ngoan, biết thừa phú ông trả giá ba bè chín trâu chỉ là làm hàng, chứ ai đời đem ra đổi thật, nên chú rất biết điều, chỉ đổi đúng giá trị của cái quạt mo. Minh triết là ở chỗ biết mình biết người, “khiêm tốn thật thà dũng cảm” (ờ cái vế sau này là ta thêm vào, tóm lại là không tham lam).

[Lại lời bàn: Lý giải thú vị. Trước nay, nhiều người vẫn cho là thằng Bờm này tầm nhìn hạn hẹp, ếch ngồi đáy giếng, chỉ biết có nắm xôi. Tuy nhiên, nếu có thể lý giải theo cách ở trên, thì cũng có thể lý giải theo nhiều cách khác nữa. Ví dụ như, tâm lý người giàu với người nghèo khác nhau, người giàu ăn chơi sợ gì mưa rơi, đã thích thì có thể ngàn vàng mua tiếng cười, chuyện bỏ ba bè chín trâu ra mua cái quạt hoàn toàn có khả năng xảy ra, nên tóm lại là thằng Bờm vẫn chỉ biết nắm xôi mà không biết được tâm lý của người giàu đi, ngu ngơ hoàn ngu ngơ. Ví dụ như ở cái nhà này này, tầm nhìn chưa đến Luis Vuiton, Gucci, Hermes, Channel vân vân, cứ không hiểu tại sao người ta lại bỏ ra hàng đống tiền để mua mấy cái đồ đắt tiền… thế thì gọi là minh triết ở cái chỗ nào???].

Kết luận chỉ một câu

Cuối cùng cũng xong cái entry này. ta phục ta quá đi!!!

Hoa Sinh

leminhkhaiviet

About Vietnamese Cultural History and Scholarship

Le Minh Khai's SEAsian History Blog

Always rethinking the Southeast Asian past

followmybrushmarks

exploring the ancient art of Chinese Brush Painting

Hoasinh_Anhca

Trì trung Hoa sinh hưởng lạc Chi thượng Anh ca mạn đề

Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

becomingnguoiviet

An outsider's view on what is going on inside Vietnam

Quỹ Nghiên cứu Biển Đông

Vì công lý và hòa bình cho Biển Đông

Nghiên Cứu Lịch Sử

Các bài nghiên cứu, biên khảo và dịch thuật các chủ đề về lịch sử

Thought Catalog

Thought Catalog is a digital youth culture magazine dedicated to your stories and ideas.

About Words - Cambridge Dictionaries Online blog

Commenting on developments in the English language

VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

đang hoàn thiện

Nghiên cứu quốc tế

Just another WordPress.com site

My kitchen of love ~

What's behind my kitchen door

%d bloggers like this: